Foto Ilustruese / Nga diktatura dhe eksodi drejt Italisë, te turizmi, investimet dhe negociatat me Bashkimin Evropian. Shqipëria ka ndryshuar me shpejtësi, por rruga drejt anëtarësimit vazhdon të shoqërohet me probleme dhe pikëpyetje... Tridhjetë e pesë vjet më parë, Shqipëria dilte nga një prej regjimeve më të ashpra dhe më të izoluara të Evropës. Dhjetëra mijëra shqiptarë kalonin Adriatikun drejt Italisë, ndërsa vendi përballej me një krizë të thellë ekonomike dhe institucionale.
Sot Shqipëria është kthyer në një destinacion gjithnjë e më të kërkuar për turistët dhe investitorët e huaj dhe nën drejtimin e Edi Ramës, synon të përshpejtojë rrugën drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian.
Në fillim të vjeshtës, Komisioni Evropian përmendi mundësinë e përfundimit të negociatave në dhjetor 2027, ndërsa qeveria shqiptare synon anëtarësimin deri në vitin 2030. Shqipëria shtrihet përgjatë Adriatikut dhe Jonit dhe ka një sipërfaqe prej më pak se 29 mijë kilometrash katrorë.
Në vend jetojnë rreth 2.3 milionë njerëz, ndërsa rreth 1.6 milionë shqiptarë jetojnë jashtë kufijve. Në vitin 2011 popullsia ishte rreth 2.82 milionë, çka do të thotë se vendi ka humbur pothuajse gjysmë milioni banorë në rreth 15 vjet.
Popullsia është plakur ndjeshëm. Mosha mesatare është rritur nga 35.3 vjeç në vitin 2011 në 42.5 vjeç në vitin 2023. Tirana është përjashtimi kryesor, pasi është i vetmi nga 12 qarqet që ka regjistruar rritje të popullsisë.
Shteti modern shqiptar u krijua më 28 nëntor 1912, kur Ismail Qemali shpalli pavarësinë nga Perandoria Osmane. Pas pushtimit italian të vitit 1939 dhe Luftës së Dytë Botërore, në vitin 1944 komunistët e drejtuar nga Enver Hoxha morën pushtetin.
Për më shumë se katër dekada, Shqipëria u shndërrua në një nga vendet më të izoluara të Evropës. Regjimi ndërpreu marrëdhëniet fillimisht me Jugosllavinë, më pas me Bashkimin Sovjetik dhe në fund me Kinën.
Në vitin 1967, Shqipëria u shpall shtet ateist dhe praktikat fetare u ndaluan. Xhamitë, kishat, manastiret dhe teqetë u mbyllën ose u kthyen në përdorime të tjera, ndërsa në gjithë vendin u ndërtuan mijëra bunkerë.
Pas vdekjes së Hoxhës në vitin 1985 dhe rënies së regjimit komunist, në dhjetor 1990 u legalizuan partitë opozitare dhe në mars 1991 u zhvilluan zgjedhjet e para pluraliste. Hapja politike ndodhi në mes të një krize të rëndë ekonomike.
Fabrikat mbylleshin, papunësia rritej dhe mijëra shqiptarë nisën të largoheshin drejt Italisë. Në mars 1991, rreth 27 mijë persona mbërritën në Brindisi, ndërsa më 8 gusht rreth 20 mijë të tjerë u dyndën në Bari me anijen Vlora. Kriza e vitit 1997, pas kolapsit të skemave piramidale ku kishin investuar rreth dy të tretat e popullsisë, solli një tjetër tronditje të madhe.
Megjithatë, vendi vazhdoi rrugën drejt institucioneve euroatlantike. Në vitin 2000 u anëtarësua në Organizatën Botërore të Tregtisë dhe më 1 prill 2009 u bë anëtare e NATO-s.
Dëshira për Evropën ishte shfaqur që në dhjetor 1990, kur studentët e Tiranës kërkonin “Shqipërinë si gjithë Evropa”.
Në prill 2009, qeveria e Sali Berishës paraqiti zyrtarisht kërkesën për anëtarësim në BE.
Në vitin 2014 Shqipëria mori statusin e vendit kandidat, ndërsa negociatat u miratuan në mars 2020 dhe nisën zyrtarisht në korrik 2022.
Procesi u vonua edhe për shkak të mosmarrëveshjeve mes Maqedonisë së Veriut dhe Bullgarisë. Negociatat hynë realisht në fazën intensive në tetor 2024, pas përfundimit të procesit të shqyrtimit të legjislacionit shqiptar.
Nga 33 kapitujt e negociatave, deri në korrik të këtij viti ishin mbyllur përkohësisht 3: shkenca dhe kërkimi, arsimi dhe kultura, si dhe marrëdhëniet me jashtë. Komisioni Evropian ka vlerësuar përparimin në reformën në drejtësi dhe luftën kundër korrupsionit, ndërsa digjitalizimi përmes platformës e-Albania konsiderohet një tjetër hap pozitiv.
Por problemet mbeten aty. Policia vazhdon të konsiderohet veçanërisht e ekspozuar ndaj korrupsionit, ndërsa prokurimet publike kritikohen për mungesë transparence. Në media, Brukseli ka vënë në dukje përqendrimin e pronësisë në duart e pak grupeve të biznesit dhe ndërthurjen e interesave ekonomike me ato politike, si dhe pikëpyetje mbi pavarësinë e autoriteteve rregullatore dhe mënyrën e shpërndarjes së reklamave shtetërore.
Komisioni Evropian synon që negociatat të përfjnë deri në fund të vitit 2027, ndërsa Tirana e sheh vitin 2030 si horizontin e anëtarësimit. Mbështetja e opinionit publik shqiptar për integrimin mbetet shumë e lartë: në një sondazh të porositur nga BE-ja, zhvilluar mes shkurtit dhe prillit 2026, 92 për qind e shqiptarëve u shprehën pro anëtarësimit, përqindja më e lartë mes vendeve të Ballkanit Perëndimor të përfshira në studim.
Sot Shqipëria është një republikë parlamentare dhe prej vitit 2013 drejtohet nga Edi Rama, i cili ka marrë mandatin e katërt radhazi si kryeministër. Përpara politikës, Rama ishte piktor dhe pedagog në Akademinë e Arteve, më pas ministër i Kulturës dhe për 11 vjet kryetar i Bashkisë së Tiranës.
Në vitin 2025, për herë të parë, shqiptarët që jetojnë jashtë vendit patën mundësi të votojnë në zgjedhjet parlamentare. Rreth 246 mijë votues në 85 vende u regjistruan për të marrë pjesë në zgjedhje. Ekonomia shqiptare mbështetet kryesisht te shërbimet, ndërtimi dhe turizmi.
Në vitin 2025, Prodhimi i Brendshëm Bruto u rrit me 3,8 për qind, ndërsa PBB-ja për frymë arriti rreth 13 mijë dollarë. Gjatë të njëjtit vit, në vend hynë rreth 12.5 milionë shtetas të huaj, kryesisht turistë, 6.6 për qind më shumë se një vit më parë.
Tirana po ndryshon me ritme të shpejta, ndërsa Saranda dhe Ksamil janë shndërruar në destinacione të rëndësishme turistike. Berati dhe Gjirokastra tërheqin gjithnjë e më shumë vizitorë në brendësi të vendit.
Ky zhvillim shoqërohet edhe me projekte të mëdha imobiliare. Një prej tyre është investimi i lidhur me Jared Kushner, dhëndrin e presidentit amerikan Donald Trump, me vlerë rreth 1.4 miliardë euro, për një kompleks luksoz turistik mes ishullit të Sazanit dhe bregdetit të Zvërnecit, pranë lagunës së Vjosë-Nartës.
Projekti parashikon hotele, vila, apartamente dhe struktura për jahte. Në fund të majit, vendosja e rrethimeve në zonën e projektit në Zvërnec shkaktoi protesta që vazhduan gjatë gjithë verës dhe u zhvendosën edhe në Tiranë.
E pagëzuar “Revolucioni i Flamingove”, lëvizja i ka kaloi 120 ditët. Projekti nuk është anuluar, por vazhdon të jetë në fazë studimi, ndërsa për një pjesë të tokave është hapur hetim nga prokuroria kundër korrupsionit. Komisioni Evropian ka kërkuar gjithashtu garanci për ndikimin mjedisor.
Shërbimet punësojnë pothuajse gjysmën e shqiptarëve, ndërsa bujqësia vazhdon të zërë një peshë të madhe, sidomos jashtë qyteteve, me 33.8 për qind të të punësuarve. Industria punëson pak më shumë se një në pesë persona.
Tekstilet dhe këpucët përbëjnë rreth 30 për qind të eksporteve shqiptare të mallrave. Pothuajse të gjitha bizneset janë ndërmarrje të vogla dhe të mesme, të cilat përbëjnë 99.9 për qind të kompanive aktive dhe punësojnë më shumë se katër në pesë të punësuar.
Ndërkohë, grupet e mëdha private janë zgjeruar në sektorë si bankat, ndërtimi, infrastruktura, sigurimet, turizmi dhe energjia. Një tjetër sektor në rritje është ai i startupeve, veçanërisht në Tiranë. Në vitin 2026 Shqipëria u ngjit me tetë pozicione në Global Startup Ecosystem Index, duke arritur vendin e 75-të në botë.
Edhe investitorë ndërkombëtarë si Plug and Play kanë hyrë në tregun shqiptar. Paga mesatare bruto mujore është rreth 84 mijë lekë, ndërsa papunësia ka rënë nga 10.9 për qind në vitin 2022 në 8.4 për qind në vitin 2025. Remitancat nga shqiptarët jashtë vendit vazhdojnë të kenë peshë të madhe dhe përbëjnë rreth 8.4 për qind të PBB-së.
Në energji, Shqipëria mbështetet ende kryesisht te hidrocentralet. Në vitin 2025, rreth 87 për qind e energjisë elektrike u prodhua nga hidrocentralet, çka e bën sektorin të ekspozuar ndaj viteve me reshje të pakta.
Për këtë arsye janë rritur investimet në energjinë diellore dhe atë të erës. Në Karavasta, që prej fundit të vitit 2023 funksionon një park fotovoltaik me kapacitet 140 megavat, më i madhi në Ballkanin Perëndimor.
Por zhvillimi ekonomik përballet edhe me rrezikun klimatik. Sipas Bankës Botërore, Shqipëria ka një nga nivelet më të larta të ekspozimit ndaj fatkeqësive natyrore në Evropë. Gjatë dy dekadave të fundit, përmbytjet, zjarret, rrëshqitjet e dheut dhe tërmetet kanë prekur 95 për qind të bashkive.
Ndryshimet klimatike kërcënojnë veçanërisht energjinë dhe bujqësinë, ndërsa pa investime më të mëdha në përshtatjen ndaj klimës, dëmet mund të arrijnë rreth 7 për qind të PBB-së deri në vitin 2050.
Pra Shqipëria e sotme është shumë larg vendit të izoluar të tre dekadave më parë. Turizmi, ndërtimi, investimet dhe reformat kanë ndryshuar ekonominë dhe pamjen e vendit. Por rruga drejt BE-së nuk matet vetëm me kulla, turistë apo rritje ekonomike.
Reforma në drejtësi, lufta kundër korrupsionit, transparenca, pavarësia e institucioneve, mbrojtja e mjedisit dhe aftësia për të frenuar shpopullimin, do të mbeten ndër testet kryesore të viteve të ardhshme./Pamfleti nga “Open.it”turizëm kulla reforma rrugëtimi i shqipërisë drejt be Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Politike "Histori rozë është ajo?"/Përplasje te Komisioni i Mbrojtjes, Kapri-Çuçit: E cilësuat si Netflix, Gysi doli histori e vërtetë 30 Shtator 2026, 12:0912:09Politike "S'do ketë kontroll të celularëve pa autorizim", Rama: Do transkriptohen vetëm bisedat që lidhen me hetimin, jo jeta private! 30 Shtator 2026, 11:4711:47Politike Edi Rama: Për dënimet nën 5 vite, nuk do të ketë më arrest me burg! 30 Shtator 2026, 11:3711:37Politike Numri i lartë i të paraburgosurve, Rama thirrje prokurorëve dhe gjyqtarëve: S'mund të vazhdojmë me shifra të tilla 30 Shtator 2026, 11:2811:28Politike Goditjet nga SPAK, Rama mburret për Reformën në Drejtësi: Në 10 vjet, shembëm kultin 100-vjeçar të pandëshkueshmërisë 30 Shtator 2026, 11:2411:24Politike Damka famëkeqe që historia do të vendosë mbi emrin e Edi Ramës! 30 Shtator 2026, 11:0711:07Politike