Fotomontazh me Edi Ramën dhe presidentin izraelit Isaac Herzog, fragmente nga relacioni për tokën bujqësore dhe projektligji për Kadastrën Fiskale. Në sfond djathtas, kibuci Gat në Izrael. Foto e kibucit nga Amos Meron Një projekt sionist i vitit 1935 për vendosjen e hebrenjve në Shqipëri rikthehet në vëmendje, ndërsa Edi Rama forcon marrëdhëniet me Izraelin dhe qeveria ndryshon rregullat e pronësisë e të zhvillimit të territorit. Në lojë janë tokat bujqësore, kullotat, zonat e mbrojtura, investimet miliardëshe të Jared Kushnerit dhe një projekt për 50 mijë banorë në Divjakë. Pas hartës së re të Shqipërisë qëndrojnë vendime politike, kompani ndërkombëtare dhe interesa të mëdha ekonomike
Edi Rama po i ndryshon hartën Shqipërisë përmes ligjeve që hapin tokat, malet dhe bregdetin ndaj investitorëve të mëdhenj. Në të njëjtën kohë, marrëdhëniet e tij me Izraelin kanë marrë një rëndësi të veçantë diplomatike, duke rikthyer në diskutim një histori të harruar prej nëntë dekadash, atë të projektit sionist për krijimin e vendbanimeve hebraike në territorin shqiptar.
Në qarqet antisemite po qarkullon teza se pas reformave territoriale dhe marrëdhënieve Rama-Izrael fshihet një plan për kolonizimin e Shqipërisë. Ky interpretim mbështetet te një ndërthurje faktesh historike, vendimesh të sotme qeveritare dhe projektesh ekonomike, duke i lidhur me një synim të përbashkët izraelit. Dokumentet e njohura përshkruajnë një proces shumë më të gjerë të hapjes së territorit ndaj kapitalit vendas dhe të huaj. Përgjegjësia e Ramës qëndron te rregullat që ka ndryshuar, marrëveshjet që ka mbështetur dhe transparenca që u detyrohet shqiptarëve.
Historia fillon në vitin 1935, kur gazetari sionist britanik Leo Elton vizitoi Shqipërinë për të shqyrtuar mundësinë e vendosjes së hebrenjve që përndiqeshin në Europë. I impresionuar nga toleranca fetare, ai e konsideroi vendin si një strehë të mundshme dhe hodhi idenë e krijimit të bashkësive bujqësore të organizuara. Në diskutimet e asaj periudhe përmendej edhe pranimi i 500 familjeve hebraike, ndërsa modeli i vendbanimeve lidhej me kibucet. Kibuci është një formë organizimi kolektiv bujqësor, e zhvilluar historikisht nga lëvizja sioniste, ku anëtarët administronin bashkërisht tokën, punën dhe prodhimin. Përmes këtij modeli u ngritën vendbanime që luajtën rol të rëndësishëm në zhvillimin ekonomik dhe territorial të Izraelit. Pikërisht mundësia e bashkimit të parcelave nën administrim të përbashkët ka bërë që koncepti i kibuceve të rikthehet në debatin shqiptar mbi pronësinë e tokës. Pamje ajrore e kibucit Degania në vitin 1931, në brigjet e liqenit të Galilesë/ Dokumentet e vitit 1935 tregojnë edhe një kontradiktë historike. Qeveria shqiptare ishte e gatshme të shqyrtonte kërkesat e hebrenjve që sillnin kapital për investime bujqësore dhe industriale, ndërsa legjislacioni i kohës ndalonte blerjen e tokës nga të huajt. Projekti i Eltonit mbeti propozim, megjithëse përfshinte ambicien për krijimin e vendbanimeve hebraike në Shqipëri.
Nëntë dekada më vonë, Edi Rama e ka rikthyer këtë histori në marrëdhëniet me Izraelin. Më 26 janar 2026, kryeministri shqiptar foli përpara Knessetit, ku u prit nga Benjamin Netanyahu dhe drejtuesit më të lartë të shtetit izraelit. Ai përmendi Leo Eltonin, historinë e hebrenjve sefardë dhe Shqipërinë si vend strehimi për komunitetin hebre. Në rrëfimet historike të përdorura në këtë debat përfshihet edhe propozimi për vendosjen e 500 familjeve dhe krijimin e bashkësive të ngjashme me kibucet. Pjesë nga fjalimi i Edi Ramës/ Marrëdhëniet e Ramës me Izraelin janë shndërruar në një pjesë të rëndësishme të diplomacisë së tij. Kryeministri promovon historinë e mbrojtjes së hebrenjve dhe afërsinë politike ndërmjet dy vendeve, ndërsa brenda Shqipërisë qeveria ka hapur një kapitull të ri në administrimin e territorit. Kjo përputhje kohore ka ushqyer dyshimet për interesa izraelite mbi tokën shqiptare, por përmasat reale të ndikimit ekonomik maten përmes kompanive, pronarëve përfitues dhe marrëveshjeve, jo përmes simbolikës diplomatike.
Në maj 2026, Ministria e Bujqësisë nxori për konsultim projektligjin që parashikon blerjen e tokës bujqësore nga shtetas dhe kompani të huaja, shtatë vjet pas anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Europian. Drafti vendos kufirin prej dy hektarësh brenda një bashkie dhe 30 hektarësh në shkallë vendi. Në debat është hedhur edhe shifra prej 100 mijë hektarësh tokë shtetërore, ndonëse ajo nuk figuron si kuotë zyrtare shitjeje në dispozitat e publikuara. Çështja më e ndjeshme qëndron te përqendrimi i pronësisë. Kufijtë individualë mund të humbasin efektin e tyre nëse disa shoqëri me pronarë të përbashkët marrin kontroll mbi parcela të ndryshme. Edhe kooperativat, marrëveshjet e përdorimit dhe strukturat kolektive të biznesit mund të shërbejnë për administrimin e sipërfaqeve shumë më të mëdha sesa prona e një individi. Në një skenar prej 100 mijë hektarësh do të duheshin të paktën 3.334 blerës me nga 30 hektarë, ndërsa kontrolli ekonomik mund të përqendrohej te një numër më i vogël investitorësh. Këtu merr rëndësi debati për kibucet. Mundësia që një grup investitorësh të bashkojë parcela dhe të krijojë një bashkësi të madhe bujqësore është një pistë konkrete juridike dhe ekonomike. Nëse këtë model do ta përdornin investitorë izraelitë, shqiptarë apo nga vende të tjera, rezultati do të varej nga kontratat dhe rregullat e pronësisë. Pikërisht këtu qeveria duhet të sqarojë si trajtohet kontrolli i përbashkët mbi tokën.
Paralelisht, Kadastra Fiskale po ndryshon mënyrën e regjistrimit, vlerësimit dhe taksimit të pasurive. Reforma synon kalimin drejt taksimit sipas vlerës së tregut, ndërsa shumë shqiptarë, veçanërisht emigrantët, vazhdojnë të kenë prona me dokumentacion të paplotë dhe probleme regjistrimi. Në debat përmendet mundësia e sekuestrimit përmbarimor pas tre vjetësh mospagimi, megjithëse një afat i tillë nuk është përcaktuar si mekanizëm automatik i humbjes së pronës në projektin e ri fiskal. Për qytetarët, problemi është i prekshëm, sepse detyrimet tatimore dhe procedurat e mbledhjes së tyre mund të rëndojnë mbi pasuri që ende kanë konflikte pronësie. Në male, qeveria ka shkuar edhe më tej. Ligji nr. 20/2025, i njohur si Paketa e Maleve, krijon mundësi për zhvillime turistike mbi territore që shpesh kanë qenë në përdorim tradicional nga komunitetet vendase. Për 500 aplikuesit e parë janë parashikuar lehtësi fiskale dhjetëvjeçare, përfshirë përjashtime nga TVSH-ja, tatimi mbi të ardhurat, taksa e pronës dhe taksa e ndikimit në infrastrukturë. Ligji parashikon gjithashtu kalimin e pronësisë me çmim simbolik prej një euroje në rastet që plotësojnë kushtet. Ndërsa investitorët përfitojnë lehtësi të konsiderueshme, familjet që jetojnë nga blegtoria përballen me rrezikun e humbjes së aksesit në kullota. Në zonat ku territoret rrethohen për zhvillime turistike, ndryshon e gjithë ekonomia tradicionale. Një resort mund të sjellë të ardhura të reja, por mund të nxjerrë jashtë përdorimit edhe tokën që për breza ka mbajtur gjallë një komunitet.
Në bregdet, ndërhyrja më e rëndësishme ligjore është Ligji nr. 21/2024, që ndryshoi rregullat për zonat e mbrojtura dhe zgjeroi mundësitë për veprimtari turistike në kategori të caktuara territoresh. Në këtë panoramë u shfaqën projektet e Jared Kushnerit në Sazan dhe Zvërnec, të cilat përfshihen në plane investimi me përmasa miliardëshe. Komisioni Europian ka shprehur shqetësime për standardet mjedisore dhe përputhshmërinë e zhvillimeve me detyrimet e Shqipërisë ndaj BE-së, ndërsa projektet janë përfshirë edhe në debatin për hetimet e SPAK-ut. Marrëdhëniet familjare dhe politike të Kushnerit me Izraelin e kanë vendosur emrin e tij në qendër të debatit, ndërsa zhvillimet në Shqipëri lidhen me bizneset dhe investimet e tij private. Ajo që kërkon përgjigje nga Rama është mënyra si janë negociuar projektet, çfarë sipërfaqesh përfshijnë dhe cilat vendime shtetërore u kanë hapur rrugën.
Një projekt tjetër me përmasa të jashtëzakonshme shfaqet në Divjakë–Karavasta. Masterplani Kingcoast Development parashikon një qytet për 50 mijë banorë, në një sipërfaqe të raportuar prej rreth 940 hektarësh, krahas një resorti prej 500 hektarësh dhe dy marinave. Projekti është hartuar nga Anupama Ko Architects dhe lidhet me NIU Invest, kompani me bazë në Berlin.
Regjistrat e biznesit zbulojnë edhe zinxhirin e pronësisë. Shoqëria Kingscoast Albania Holdings, e themeluar më 31 janar 2024, zotërohet nga NIU Real Estate GmbH, e cila kontrollohet nga NIU Invest SE. Sipas regjistrit të pronarit përfitues, në krye të strukturës qëndron biznesmeni austriak Cevdet Caner, përmes shoqërisë Caner S.A. Identifikimi i pronarit fr e zhvendos debatin nga pamjet arkitekturore te njerëzit që kontrollojnë kapitalin dhe zhvillimin e mundshëm të territorit. Një qytet me 50 mijë banorë do të ndryshonte rrënjësisht Divjakën nëse realizohet. Banesat, infrastruktura, shërbimet dhe administrimi i një territori të tillë do të krijonin një qendër të re ekonomike dhe demografike pranë një prej habitateve natyrore më të rëndësishme të Shqipërisë, atij të pelikanit kaçurrel. Aktualisht bëhet fjalë për një masterplan, ndërsa përmasat e tij tregojnë qartë llojin e transformimit që synojnë zhvilluesit.
Të gjitha këto projekte lidhen me një dokument që meriton vëmendje të veçantë, librin The Albanian Files, me parathënien e Edi Ramës. Botimi përmbledh punimet e 60 studiove ndërkombëtare të arkitekturës. Një analizë e 523 projekteve ka evidentuar 57 të ndërtuara, 53 në ndërtim dhe 47 në pritje të lejeve, ndërsa në 41 për qind të rasteve nuk identifikohet porositësi. Në këtë katalog shfaqen zhvillime nga Divjaka deri në Ksamil, me investitorë dhe studio nga vende të ndryshme, përfshirë Gjermaninë, Indinë dhe Katarin.
Pikërisht këtu qëndron kontradikta e modelit ekonomik të Ramës. Kryeministri flet për zhvillim, investime dhe një Shqipëri moderne, ndërsa dokumentet tregojnë se vendi po përgatitet për projekte që mund të përqendrojnë sipërfaqe të mëdha toke dhe kontroll ekonomik në duart e pak subjekteve. Kritikët e krahasojnë këtë marrëdhënie të pushtetit me kapitalin e huaj me një lloj Sindrome të Stokholmit politike, ku interesat e investitorëve marrin përparësi ndaj interesave të komuniteteve vendase.
Teza e kolonizimit izraelit ka hyrë në këtë debat përmes historisë së Leo Eltonit, modelit të kibuceve dhe afërsisë së Ramës me Izraelin. Ndërkohë, marrëdhëniet ekonomike që po ndryshojnë Shqipërinë përfshijnë një rrjet shumë më të gjerë kapitalesh dhe vendimesh shtetërore. Çështja themelore është përqendrimi i kontrollit mbi tokën, pavarësisht kombësisë së investitorit.
Katër ndërhyrjet ligjore që lidhen me tokën bujqësore, Kadastrën Fiskale, Paketën e Maleve dhe zonat e mbrojtura po ndryshojnë kushtet mbi të cilat zhvillohet Shqipëria. Historia e vitit 1935 tregon se debati për vendbanimet hebraike ka rrënjë të vjetra, ndërsa regjistrat e vitit 2026 nxjerrin në dritë emra kompanish, pronarë përfitues dhe projekte me përmasa që dikur as mund të imagjinoheshin.
Edi Rama mund të flasë në Knesset për historinë dhe miqësinë me Izraelin, por në Shqipëri duhet të përgjigjet për tokën, kontratat dhe vendimet e qeverisë së tij. Nga kibucet e propozuara në vitin 1935 te qyteti me 50 mijë banorë në Divjakë, pyetja më e rëndësishme mbetet se kush do ta kontrollojë territorin shqiptar dhe sa pushtet ekonomik do të grumbullohet në duart e atyre që kanë kapitalin për ta blerë apo zhvilluar. /Pamfleti
© Copyright Pamfleti
Ky artikull është material ekskluziv i Pamfleti dhe mbrohet nga e drejta e autorit, në përputhje me Ligjin Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to”.
Ripublikimi i plotë ose i pjesshëm i këtij shkrimi nga media të tjera lejohet vetëm duke cituar qartësisht Pamfleti si burim dhe duke vendosur në fund të materialit linkun e artikullit origjinal.
Çdo përdorim, kopjim apo ripublikim pa respektuar këto kushte përbën shkelje të së drejtës së autorit dhe mund të sjellë përgjegjësi ligjore sipas legjislacionit në fuqi.harta e re e shqipërisë kibucët edi rama screenshot 2026 10 21 181220 download fiskale download 1 screenshot 2026 10 21 175653 screenshot 2026 10 21 175508 screenshot 2026 10 21 175357 new project 2026 10 21t175253481 hzzek89xbpcuns4uvlebebd04cs ygavdbh6opztpkcxzilm0nmnaegpekhcqtlj5hgnlzxxwcjkxjxgrqg1cv8sgag9neniycz42klzkfpscwd9vyeyflcri3xzu6spacceyryev1wtrzk76qcvmhf0fafas8oieeaheg0tob4 montazhi 1296x700 screenshot 2026 10 21 172037 Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Dosja e zezë Dialog me “virgjëreshën” Mirelë 21 Tetor 2026, 11:5311:53Dosja e zezë Edi Rama është buzë greminës! 21 Tetor 2026, 10:2410:24Dosja e zezë Ku ka humbur Ron Yeffet? 20 Tetor 2026, 14:5514:55Dosja e zezë Tirana në rrugë: Kriza e Edi Ramës dhe dështimi i opozitës 20 Tetor 2026, 10:2610:26Dosja e zezë Rinia e ka vrarë frikën, nuk i druhet regjimit autokratik të Ramës 19 Tetor 2026, 13:5213:52Dosja e zezë Revolta shqiptare: Tre skenarët e mundshëm dhe pse faktori ndërkombëtar është vendimtar 19 Tetor 2026, 10:1510:15Dosja e zezë