Zgjedhjet e së dielës në Bosnjë Bosnje Hercegovina voton pasnesër mes krizës politike, përplasjeve etnike dhe dilemës për të ardhmen evropiane, ndërsa rezultati mund të ndikojë në ekuilibrat mes Sarajevës dhe Banja Lukës, si dhe në orientimin e vendit drejt BE-së dhe NATO-s... Bosnja dhe Hercegovina shkon në votime të dielën, më 4 tetor, për zgjedhjet e dhjeta parlamentare që nga përfundimi i luftës në vitin 1995. Votimi zhvillohet sipas sistemit kushtetues të krijuar nga Marrëveshja e Paqes e Dejtonit, ndërsa vendi vazhdon të përballet me ndarjet etnike që janë të ngulitura në vetë këtë sistem. Zgjedhjet nuk pritet të zgjidhin përçarjet e vjetra politike dhe as të prodhojnë një rrugë të qartë drejt BE-së apo NATO-s. Megjithatë, një rezultat shumë i mirë i opozitës në Republika Srpska mund të ndryshojë ekuilibrat politikë, duke dobësuar fuqinë institucionale të Aleancës së Socialdemokratëve të Pavarur (SNSD), e cila është pozicionuar hapur në linjë me Rusinë dhe Kinën.
Dhe përparimi i opozitës, mund të krijojë hapësirë për një dialog më funksional mes Sarajevës dhe Banja Lukës. Në të njëjtën kohë, shumicat më të qarta në nivel shtetëror dhe në të dy entitetet, do të ndikonin në debatet për të ardhmen e Zyrës së Përfaqësuesit të Lartë dhe çështje të tjera madhore politike. 1. Çfarë votohet? Më 4 tetor, qytetarët do të zgjedhin përfaqësuesit në presidencën shtetërore, parlamentin qendror, dy kuvendet e entiteteve dhe dhjetë kuvendet kantonale. Një nga garat më të rëndësishme është ajo për presidencën me tre anëtarë, e cila ndikon në formimin e qeverisë qendrore dhe në orientimin e përgjithshëm politik e gjeopolitik të vendit.
Në total, në fletët e votimit do të jenë më shumë se 500 poste. Deri në maj, ishin regjistruar 3.4 milionë votues, megjithëse kjo shifër konsiderohet e fryrë. Për herë të parë në zgjedhjet parlamentare do të përdoret identifikimi biometrik i votuesve dhe skanerët elektronikë të fletëve të votimit.Teknologjia, e prezantuar me mbështetjen e BE-së në vitin 2024, synon të reduktojë mashtrimet zgjedhore, të përshpejtojë numërimin dhe të rrisë besimin e publikut. 2. Cili është konteksti politik? Bosnje Hercegovina mbetet e paralizuar nga një sërë çështjesh të pazgjidhura. Mes tyre janë e ardhmja e Zyrës së Përfaqësuesit të Lartë (OHR) dhe thirrjet e disa forcave politike për ndarje të mëtejshme të vendit mbi baza etnike, mes boshnjakëve, serbëve dhe kroatëve.Një pjesë e sistemit zgjedhor dhe politik, vazhdon të jetë në kundërshtim me vendimet e gjykatave vendase dhe të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, e cila ka vlerësuar se elementë të rëndësishëm të strukturës kushtetuese janë diskriminues.
Ngërçi politik ka penguar reformat prej vitesh, ndërsa BE-ja i konsideron ato pjesë të rëndësishme të procesit të anëtarësimit. Këto janë zgjedhjet e para të përgjithshme që nga dënimi penal dhe largimi nga detyra i liderit të Republika Srpska, Milorad Dodik.Ai u dënua për moszbatimin e vendimeve detyruese të Përfaqësuesit të Lartë, pasi kishte shtyrë përpara një paketë ligjesh separatiste që ishte bllokuar. 3. Si funksionon sistemi zgjedhor? Sistemi zgjedhor i Bosnje Hercegovinës është jashtëzakonisht kompleks. Për disa poste, e drejta për të votuar dhe për t’u zgjedhur përcaktohet nga kombinimi i vendbanimit dhe përkatësisë etnike. Shembulli më i rëndësishëm është presidenca trepalëshe: një vend i rezervohet një boshnjaku, një kroati dhe një serbi.
Kandidatët boshnjakë dhe kroatë zgjidhen vetëm nga Federata e Bosnjë-Hercegovinës, ndërsa anëtari serb zgjidhet vetëm nga Republika Srpska. Për rrjedhojë, serbët që jetojnë në Federatë nuk mund të votojnë për anëtarin serb të presidencës, ndërsa boshnjakët dhe kroatët në Republika Srpska nuk mund të votojnë për kandidatët e tyre përkatës.
Çdo votues zgjedh një anëtar të presidencës për një mandat 4-vjeçar. Kryesimi i presidencës ndërrohet mes tre anëtarëve çdo tetë muaj. Votuesit zgjedhin gjithashtu edhe 42 anëtarët e Dhomës së Përfaqësuesve të parlamentit shtetëror, me përfaqësim proporcional dhe lista të hapura. Federata zgjedh 28 anëtarë, ndërsa Republika Srpska 14.Në Federatë zgjidhen edhe 98 anëtarët e Dhomës së Përfaqësuesve të entitetit dhe deputetët e dhjetë kuvendeve kantonale, gjithsej 289. Rezultatet në nivel rajoni ndikojnë më pas në përbërjen e Dhomës së Popujve të Federatës.
Në Republika Srpska, votuesit zgjedhin presidentin dhe dy zëvendëspresidentë, si dhe 83 anëtarët e Asamblesë Kombëtare. Postet e presidentit dhe zëvendëspresidentëve ndahen mes kandidatëve boshnjakë, kroatë dhe serbë që marrin numrin më të madh të votave në secilën kategori. 4. Cilët janë aktorët kryesorë? Në nivel shtetëror, përbërja e presidencës do të jetë një nga faktorët kryesorë për drejtimin politik të katër viteve të ardhshme dhe për marrëdhëniet mes Sarajevës dhe Banja Lukës.Qeveria qendrore drejtohet aktualisht nga tre blloqe: SNSD-ja nacionaliste serbe, Bashkimi Demokratik Kroat i Bosnjë-Hercegovinës (HDZ BiH) dhe aleanca boshnjake “Trojka”.
Partia e Veprimit Demokratik (SDA), partia më e madhe e vetme në parlament, ka mbetur jashtë qeverisë që nga viti 2022. Anëtarët aktualë të presidencës Denis Bećirović (SDP BiH) dhe Željka Cvijanović (SNSD) kërkojnë rizgjedhjen, ndërsa anëtari kroat Željko Komšić nuk kandidon.Partia e tij ka propozuar Slaven Kovačević, ndërsa HDZ BiH ka kandiduar Darijana Filipović. Në Federatë, qeveria është drejtuar nga koalicioni Trojka-HDZ BiH që nga viti 2022.Rezultatet në kantonet e Sarajevës dhe Tuzlës pritet të ndikojnë në përbërjen e qeverisë së ardhshme. SDA dhe SDP kanë rënë në parim dakord për një koalicion të gjerë, ndërsa rezultati i partive të tjera do të përcaktojë përbërjen e tij.
Ndryshimet në ligjin zgjedhor të bëra nga Përfaqësuesi i Lartë Christian Schmidt në vitin 2022, e bëjnë shumë të vështirë formimin e një qeverie të Federatës pa HDZ BiH, për shkak të peshës së kësaj partie në Dhomën e Popujve.
Në Republika Srpska, vëmendja kryesore është te opozita, veçanërisht SDS dhe PDP. Një shumicë qeverisëse pa SNSD-në do të ndryshonte ekuilibrat politikë në entitet, ku kjo parti ka dominuar qeverisjen që nga viti 2006.
Opozita shpreson te popullariteti i kryetarit të Banja Lukës, Draško Stanivuković. Ajo synon gjithashtu të fitojë vendin e Republika Srpska në presidencën shtetërore, diçka që e ka arritur vetëm një herë më parë, gjatë mandatit të Mladen Ivanić, në vitet 2014–2018. 5. Çfarë nënkuptojnë zgjedhjet për BE-në, NATO-n dhe marrëdhëniet transatlantike? Integrimi ekonomik me BE-në, është një nga fushat e pakta ku ekziston një konsensus i gjerë mes liderëve politikë të Bosnjë-Hercegovinës. Ndërkohë përparimi drejt NATO-s, mbetet i kufizuar dhe kundërshtohet hapur nga udhëheqja e Republika Srpska-s.
Bosnje Hercegovina arriti një përafrim të plotë me Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë të BE-së në vitin 2025. Megjithatë, vendi ka humbur tashmë 108 milionë euro financime nga BE-ja për shkak të objektivave të papërmbushura të procesit të anëtarësimit dhe rrezikon të humbasë edhe 370 milionë euro të tjera nëse qeveria e ardhshme nuk avancon reformat.Bosnja u përfshi në Planin e Veprimit për Anëtarësim në NATO në vitin 2010 dhe që prej vitit 2018 i paraqet Brukselit planet e reformave. SNSD-ja kundërshton zyrtarisht anëtarësimin në NATO, por përpjekjet për ta bllokuar procesin kanë pasur një sukses të kufizuar.
Në tetor 2025, NATO vendosi në Bosnjë programin e parë të Partneritetit të Përshtatur Individualisht. Një rezultat i fortë i SNSD-së do të kishte rëndësi të veçantë në këtë kontekst, pasi udhëheqja e saj ka sinjalizuar synimin për të kërkuar mbështetjen e SHBA-së për një ristrukturim të madh të rendit politik, përfshirë pavarësinë e Republika Srpska dhe mbylljen e menjëhershme të Zyrës së Përfaqësuesit të Lartë.
Hapa të tillë, veçanërisht nëse ndërmerren në mënyrë të njëanshme, do të kundërshtoheshin nga Sarajeva dhe qeveritë evropiane, pasi do të preknin drejtpërdrejt kohezionin territorial të Bosnjë-Hercegovinës./Përshtati "Pamfleti", nga “Atlantic Council”zgjedhjet e së dielës në bosnjë Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Sulmohet kompania e naftës në Riad, flakë dhe tym pranë impiantit të Aramco-s (Video) 3 Tetor 2026, 14:3314:33Rajoni dhe Bota Irani ndryshon llogaritë në Gjirin Persik, si po ndryshon epoka e SHBA-së në Lindjen e Mesme? 3 Tetor 2026, 13:4013:40Rajoni dhe Bota Kush është Hamam al-Hammami, piloti i Flydubai? 3 mijë postimet, Al Qaeda dhe CV-ja që nuk përputhet 3 Tetor 2026, 12:4312:43Rajoni dhe Bota Kë përfaqësojnë partitë 'ruse' në Serbi? 3 Tetor 2026, 10:5110:51Rajoni dhe Bota Droni i dyshimtë alarmon Lituaninë, mbyllet aeroporti; ngrihen avionët e NATO-s 3 Tetor 2026, 10:0910:09Rajoni dhe Bota Putin, Dodik dhe Dejtoni, trekëndëshi që rëndon mbi zgjedhjet në Bosnjë 3 Tetor 2026, 10:0810:08Rajoni dhe Bota