Nga Katja Räther, dpa Shumë prej nesh po kalojnë te pijet e tërshërës, bajameve apo alternativa të tjera ndaj qumështit të lopës për arsye klimatike ose shëndetësore. Mes pretendimeve të shumta për atë që është më e mirë, folëm me shkencëtarë për të zbuluar të vërtetën.Lexo edhe:Burrat dhe gratë përfitojnë nga perime të ndryshme për shëndetin e zemrës Tërshërë, sojë, bajame mjafton të shikoni frigoriferin e dikujt ose të hyni në një kafene dhe do të gjeni një mori pijesh me bazë bimore. Këto ditë dëgjojmë pretendime të shumta për shëndetin dhe mjedisin. Por a janë këto pije vërtet më të mira për ju sesa qumështi i lopës, më të mira për klimën, apo janë automatikisht zgjedhja e duhur për ata prej nesh që kanë alergji? Hulumtimi ynë zbuloi se disa prej këtyre pretendimeve janë të vërteta, ndërsa disa të tjera jo. Verifikuesit tanë të fakteve përcaktuan sa vijon: Pretendimi: Pijet me bazë bimore janë më të shëndetshme se qumështi i lopës Vlerësimi: E pavërtetë. Qumështi dhe produktet e qumështit përmbajnë natyrshëm proteina lehtësisht të tretshme, të cilat janë thelbësore për ndërtimin dhe ruajtjen e muskujve. Ato gjithashtu sigurojnë kalcium për shëndetin e kockave, si dhe vitamina dhe jod, thotë Shoqata Gjermane e Ushqyerjes (DGE). Sasi të konsiderueshme të këtyre mikronutrientëve gjenden vetëm në alternativat me bazë bimore që janë pasuruar. Prandaj, nëse po hiqni dorë nga produktet e qumështit, kontrolloni listën e përbërësve në pijet me bazë bimore ose gjeni një mënyrë tjetër për të plotësuar lëndët ushqyese që nuk po i merrni, këshillojnë nutricionistët. Pretendimi: Pijet organike me bazë bimore zëvendësojnë lëndët ushqyese të qumështit të lopës. Vlerësimi: E pavërtetë. Produktet organike nuk janë domosdoshmërisht të shëndetshme. Pijet e prodhuara në mënyrë organike me bazë bimore nuk përmbajnë lëndë ushqyese të rëndësishme, si kalcium, vitamina dhe jod. Sipas Rregullores së BE-së për Produktet Organike 2018/848, vitaminat dhe mineralet mund t'u shtohen ushqimeve organike vetëm nëse kjo kërkohet me ligj. Nuk ekziston një rregullore e tillë për alternativat me bazë bimore të qumështit, ndaj atyre nuk mund t'u shtohen lëndë ushqyese. Disa prodhues e anashkalojnë këtë ndalim duke ofruar pije të kombinuara si një pije me tërshërë dhe alga deti, e cila përdor alga deti organike të pasura me kalcium. Megjithatë, kjo praktikë është objekt polemikash ligjore. Pretendimi: Pijet me bazë bimore janë më të mira për njerëzit me alergji Vlerësimi: Kryesisht e pavërtetë Njerëzit që janë alergjikë ndaj proteinave të qumështit ose që kanë intolerancë ndaj laktozës shpesh u drejtohen pijeve me bazë bimore. Megjithatë, ato nuk janë gjithmonë zgjidhja, pasi mund të paraqesin rreziqe për personat me alergji, në varësi të lëndëve të para, metodave të prodhimit dhe etiketimit. Shumë alternativa të qumështit përmbajnë vetë alergjenë që duhet të deklarohen dhe të etiketohen në përputhje me rregullat, për shembull nëse janë me bazë soje, frutash arrore, gluteni/tërshëre ose lupine. Shoqata Gjermane e Alergjive dhe Astmës thekson gjithashtu pasiguritë kur në paketim bëhet referencë për “gjurmë të” alergjenëve të mundshëm. Kjo sepse, edhe nëse pija nuk përmban një alergjen si përbërës, mund të ndodhë kontaminim i paqëllimshëm përmes objekteve të prodhimit ose zinxhirëve të furnizimit. Pretendimi: Fëmijët kanë nevojë për qumësht lope për një rritje të shëndetshme Vlerësimi: Pjesërisht i saktë. Shkencëtarët thonë se fëmijët e vegjël, në veçanti, kanë nevojë për një furnizim të mjaftueshëm me lëndë ushqyese si kalciumi, jodi, vitamina B2, vitamina B12 dhe proteinat. Ndryshe nga qumështi i lopës, pijet me bazë bimore – pavarësisht nga lënda e parë nga e cila prodhohen natyrshëm nuk përmbajnë fare ose përmbajnë vetëm sasi të papërfillshme të këtyre lëndëve ushqyese që gjenden zakonisht në qumësht. “Prandaj, pijet me bazë bimore nuk janë një zëvendësues ekuivalent i qumështit të lopës”, thotë një rrjet specialistësh i ngritur nga Ministria Federale e Ushqimit dhe Bujqësisë e Gjermanisë. Specialistët rekomandojnë këshillim të kualifikuar për ushqyerjen, për të siguruar marrjen e mjaftueshme të të gjitha lëndëve ushqyese thelbësore për çdo prind që kërkon të shmangë produktet e qumështit. Megjithatë, është e vështirë të përcaktohen me saktësi faktorët realë të rrezikut, pasi të dhënat në dispozicion janë të kufizuara. Efektet mbi shëndetin dhe rritjen në periudhat e mëvonshme të jetës nuk janë studiuar mjaftueshëm, sipas shkencëtarëve në Institutin Max Rubner të Gjermanisë për Ushqyerjen dhe Ushqimin. Megjithatë, studimet krahasuese ndërseksionale ose të grupit kohor kanë treguar se konsumi i lartë i alternativave me bazë bimore të qumështit në moshë të hershme mund të rrisë rrezikun e problemeve shëndetësore. Pretendimi: Pijet me bazë bimore janë të mira për klimën Vlerësimi: Kryesisht i saktë Qumështi është një ushqim bazë në shumë vende, por përbën një pjesë të konsiderueshme të gjurmës së karbonit të dietës sonë. Një krahasim për litër tregon se qumështi i lopës paraqitet dukshëm më keq në treguesit mjedisorë sesa të gjitha alternativat me bazë bimore, siç zbuloi një studim rishikues i vitit 2018. Për shembull, regjistrohen rreth tre herë më shumë gaze serrë, rreth 10 herë më shumë sipërfaqe toke, konsum dukshëm më i lartë i ujit dhe mbifertilizim më i madh, thotë shkrimtarja shkencore Hannah Ritchie në të dhënat për “Our World in Data”. Megjithatë, ekzistojnë dallime të konsiderueshme mes alternativave me bazë bimore. Qumështi i bajameve kërkon më pak tokë dhe shkakton më pak emetime sesa kultivimi i sojës, por mund të konsumojë më shumë ujë dhe të kontribuojë më shumë në mbifertilizim. Pra, nuk ka një fitues të qartë në të gjitha kriteret mjedisore. Pretendimi: Qumështi i sojës ua heq burrave maskulinitetin Vlerësimi: E pavërtetë “Soy boy” është një term përçmues që shihet shpesh në rrjetet sociale, i bazuar në mitin se soja mund t’i “feminizojë” burrat, pasi konsumimi i saj shkakton uljen e testosteronit ose rritjen e niveleve të estrogjenit. Fakti është se soja përmban izoflavone, të cilat janë të ngjashme me hormonin “femëror” estrogjen. Megjithatë, shkenca nuk e mbështet thashethemin se soja është një “vrasëse e maskulinitetit”. Një meta-analizë e dhjetëra studimeve klinike, e botuar në revistën Reproductive Toxicology në vitin 2020, nuk gjeti efekte të matshme të ushqimeve me sojë ose suplementeve me izoflavone mbi nivelet e testosteronit ose estrogjenit te burrat. Pretendimi: Qumështi dhe djathi vijnë vetëm nga kafshët Vlerësimi: E vërtetë, me përjashtime Sipas legjislacionit evropian për ushqimin, terma të tillë si “qumësht”, “ajkë” ose “djathë” mund të përdoren vetëm për produkte që rrjedhin nga gjinjtë e gjitarëve, si lopët, buajt, delet ose dhitë. Kjo do të thotë se terma të tillë si “qumësht tërshëre”, “qumësht bajamesh” ose “ajkë soje” nuk lejohen. Megjithatë, bëhet një përjashtim për përdorimin e termave të konsoliduar tradicionalisht, si “qumësht kokosi”, “gjalpë kakaoje” ose “gjalpë kikiriku”.
