Çfarë ndodh kur një organizatë kriminale nuk kërkon më territor, por thjesht efikasitet? Kjo pyetje, më shumë se çdo hartë rrugësh apo listë sekuestrimesh, përmbledh më së miri atë që ka ndodhur me rrjetet shqiptare në Amerikën Latine gjatë dekadës së fundit, shkruan L'Atercera. Refleksi i zakonshëm, pothuajse automatik, ka qenë ta mendojmë krimin e organizuar si një strukturë që përparon përmes përdorimit të armëve dhe kontrollit territorial. Përvoja ballkanike në rajon e rrëzon këtë perceptim, me durim dhe me shifra. Këtu nuk ka ushtri dhe as flamuj. Ka, përkundrazi, një qeverisje kriminale të ndërtuar mbi ndërmjetësimin logjistik, ndërthurjen e sofistikuar të ekonomive legale me ato të paligjshme dhe aftësinë për të riorganizuar vazhdimisht mënyrën e funksionimit, duke u integruar në zinxhirët ekzistues të vlerës, pa pasur nevojë t’i marrë ato me dhunë.
Teza e këtij analizimi është, në thelb, e thjeshtë: zgjerimi i rrjeteve shqiptare, më shumë sesa një logjikë pushtimi, i përgjigjet shfrytëzimit sistematik të dobësive strukturore të shteteve pritëse. Dhe ky dallim, sado i vogël të duket, ndryshon tërësisht llojin e politikave publike që nevojiten për ta frenuar këtë fenomen.
Ia vlen të nisim nga origjina. Sipas dokumentarit Mafia Shqiptare – Familjet e Narkotrafikut (D News, 2025), organizata u konsolidua pas rënies së regjimit komunist shqiptar në vitet ’90, një kthesë historike që e shtyu shtrirjen e saj fillimisht drejt Europës Perëndimore dhe më pas drejt Amerikës Latine. Struktura e saj, e organizuar në klane familjare, i dha një avantazh që pak organizata kriminale arrijnë ta ruajnë në kohë: kohezionin e brendshëm pa pasur nevojë të shfaqin publikisht fuqinë e tyre. Një riorganizim i heshtur, ku i vetmi objektiv është që biznesi të funksionojë.
Një kompani transnacionale e maskuar si mafi
Ndoshta ta quash thjesht “mafi” nuk mjafton më. Raporti i Arturo Torres për Diálogo Político (2026) dokumenton se këto rrjete funksionojnë si koalicione grupesh të ndryshme dhe të pavarura, të cilat i japin përparësi aleancës ndaj përplasjes. Kjo e ndryshon rrënjësisht mënyrën tradicionale të të kuptuarit të pushtetit kriminal.
Rasti i Dritan Gjikës e ilustron mirë këtë. Struktura e tij kombinonte një skemë korporative të dyfishtë: një krah merrej me blerjen, transportin dhe eksportin e kokainës, ndërsa krahu tjetër merrej me pastrimin e parave përmes kompanive fiktive, përfshirë depërtimin në sektorin e tregtisë së bananeve në Ekuador. Frutë legale nga jashtë, lëndë narkotike nga brenda.
Shifrat këtu nuk janë thjesht statistikë, por tregojnë vetë një histori. Nga viti 2019 deri në vitin 2025, Ekuadori kaloi nga sekuestrimi i 80 tonëve kokainë në 226 tonë, duke arritur në një total prej 835 tonësh gjatë kësaj periudhe. Ndërkohë, analistë të ndryshëm vlerësojnë se më shumë se 4 mijë tonë kokainë mund të kenë dalë nga vendi drejt tregjeve ndërkombëtare gjatë së njëjtës periudhë.
Si mund të mbahet një fluks i tillë pa një rrjet vërtet të sofistikuar logjistik? Një shifër ndihmon për ta kuptuar: rreth 70% e kokainës kolumbiane thuhet se sot del përmes porteve ekuadoriane, çka konfirmon rolin e vendit si një nyje logjistike globale dhe jo thjesht si një korridor tranziti.
Pas kësaj përmase qëndron edhe një logjikë e thjeshtë ekonomike që shpjegon shpejtësinë e zgjerimit. Çmimi i një kilogrami rritet ndjeshëm përgjatë zinxhirit: nga 500 deri në 2,500 dollarë në zonat prodhuese, në rreth 35 mijë dollarë në Europë dhe mbi 150 mijë dollarë në tregje si Australia.
Me një diferencë të tillë fitimi, nuk është çudi që rrjetet nga Italia, Turqia dhe Rusia kanë nisur të konkurrojnë për rrugët që më parë ishin pothuajse ekskluzivisht nën kontrollin e klaneve ballkanike.
Ndryshimi i kërkesës globale e shtyn situatën në të njëjtin drejtim. Që prej vitit 2020, Europa ka kaluar Shtetet e Bashkuara si tregu kryesor i konsumit të kokainës, ndërsa ky treg thuhet se është katërfishuar midis viteve 2010 dhe 2025.
Këtu shfaqet një figurë që, edhe pse nuk është më e dukshmja, është vendimtare: emisarët. Gavin Voss, në analizën e tij për InSight Crime, i përshkruan këta operatorë si negociatorë që udhëtojnë drejtpërdrejt në Ekuador, Kolumbi dhe Brazil, duke eliminuar ndërmjetësit dhe duke siguruar një pjesë më të madhe të fitimit.
Rasti i Dritan Rexhepit, i cili dyshohet se vazhdoi të koordinonte dërgesa edhe nga burgu deri në vitin 2021, nxjerr në pah një aspekt shqetësues: vazhdimësia e këtyre rrjeteve nuk varet domosdoshmërisht nga liria e një individi, pasi ato kanë krijuar tashmë lidhje të qëndrueshme, të afta të mbijetojnë edhe pas burgosjes së drejtuesit të tyre. Kështu, arrestimi i një drejtuesi të lartë nuk është më garanci për shkatërrimin e rrjetit.
Komponenti financiar e plotëson tablonë. Sanksioni i vendosur në vitin 2025 nga Departamenti i Thesarit i Shteteve të Bashkuara ndaj një rrjeti të lidhur me familjen Hysa, i cili vepronte së bashku me Kartelin e Sinaloas, konfirmon se pastrimi i parave nuk është më thjesht një shtojcë e aktivitetit kriminal, por vazhdimi i natyrshëm i tij.
Nga ana tjetër, raportimi i Darío Brooks për BBC M (2022, përditësuar në vitin 2024) sjell një tjetër element që nuk duhet anashkaluar: shtetasit shqiptarë, si ata të identifikuar në Peru, përqendrohen kryesisht në detyrat financiare dhe logjistike, dhe jo në kontrollin e armatosur të territorit.
Sekuestrimi i dy tonëve kokainë të lëngshme, të fshehura në ngarkesa me shparguj dhe me një vlerë të përllogaritur prej 77 milionë dollarësh, është vetëm një shembull i shkallës së këtij specializimi.
Prania ballkanike në rajon, në fakt, nuk është e re. Ajo daton që nga fillimi i viteve 2000, me lidhje të mëvonshme me ’Ndranghetën italiane dhe me porte si Roterdami dhe Antwerpi, sipas të dhënave të Europol. Në fund, gjithçka tregon për një marrëdhënie bashkëpunimi me aktorët latino-amerikanë – përfshirë rrethin e Ismael Zambadas – më shumë sesa për një konflikt për kontrollin e territorit.
Sfidat dhe propozimet për politikat shtetërore
Dhe, në gjithë këtë situatë, çfarë mund të bëjë një shtet përballë një kundërshtari që nuk kërkon të luftojë për rrugët, por të depërtojë në kontabilitet?
Përgjigjja kërkon të largohemi nga refleksi ushtarak dhe të ndërtojmë një strategji mbi tre shtylla.
E para është gjurmueshmëria financiare: njësi të specializuara, me kapacitete të vërteta teknike, për të zbuluar kompanitë fiktive në sektorë të ndjeshëm të eksportit, si ai i bananeve apo agroindustrisë.
E dyta është ristrukturimi i sistemeve të migracionit dhe porteve, duke mbyllur hapësirat që sot lehtësojnë depërtimin e heshtur të ekonomive të ligjshme.
E treta, ndoshta më urgjentja, është krijimi i një sistemi të përbashkët inteligjence rajonale mes Ekuadorit, Kolumbisë, Perusë dhe Brazilit, i aftë të parashikojë modelet e veprimit në vend që të reagojë, edhe një herë, vetëm pasi të jetë kryer sekuestrimi i radhës.
Asnjëra prej këtyre shtyllave nuk është spektakolare. Asnjëra nuk prodhon tituj të lehtë. Por pikërisht ato mund të përcaktojnë nëse një shtet arrin të rimarrë kontrollin civil dhe legjitim mbi hapësirat ekonomike që sot po kapen nga brenda.
Zgjerimi i rrjeteve shqiptare në Amerikën Latine konfirmon një ndryshim të rëndësishëm në krimin e organizuar bashkëkohor: ai është më pak i dukshëm, por dukshëm më efikas.
Përballimi i tij kërkon, mbi të gjitha, një vendim politik të qëndrueshëm në kohë, përtej ciklit të një administrate të vetme. Sipas kësaj premisë, çdo plan serioz duhet të vendosë në qendër dinjitetin njerëzor të komuniteteve që sot bashkëjetojnë, shpesh pa e ditur, me këto struktura; forcimin institucional të shteteve të rajonit dhe transparencën në menaxhimin e ekonomive që, pa dashje, përfjnë duke i mbështetur ato.
Sepse, në fund të fundit, pyetja sot nuk është se si të luftohet një mafi, por si të ndalojmë së krijuari kushtet që i mundësojnë asaj të lulëzojë. Kontakto me Politiko në rast se: Mendoni se nuk shkruajmë Shqip Mendoni se kemi bërë shkelje etike Mendoni se kemi bërë CopyPaste Mendoni se kemi bërë FakeNews Doni të postoni nje Lajm