Ilustrim Al-Kaeda ndryshoi botën pas 11 shtatorit, por jo në mënyrën që kishte parashikuar udhëheqësi i saj. Dokumentet e gjetura në Abbottabad tregojnë se Osama bin Laden keqllogariti reagimin amerikan, humbi kontrollin mbi organizatën dhe pa se si lëvizja xhihadiste mori një drejtim gjithnjë e më të ndryshëm nga strategjia e tij... Më 11 shtator 2001, Al-Kaeda kreu sulmin terrorist të huaj më vdekjeprurës që kishin përjetuar ndonjëherë Shtetet e Bashkuara. Për Osama bin Ladenin dhe njerëzit që e planifikuan operacionin, sulmi nuk përbënte vetëm një akt terrorizmi. Ata e shihnin atë si fillimin e një fushate dhune revolucionare që synonte të ndryshonte rendin ndërkombëtar.
Megjithëse feja ndikonte thellësisht te botëkuptimi i Bin Ladenit, objektivat e tij ishin edhe gjeopolitike. Ai kërkonte të dobësonte rendin modern të shteteve-kombe dhe të ringjallte umetin, bashkësinë globale myslimane nën një autoritet të përbashkët politik.
Bin Laden besonte se një “goditje vendimtare” do ta detyronte Uashingtonin të tërhiqte forcat ushtarake nga vendet me shumicë myslimane. Sipas llogaritjes së tij, kjo do t'u krijonte xhihadistëve mundësinë të luftonin regjimet autoritare të këtyre vendeve pa mbështetjen ushtarake amerikane në anën tjetër.
Por kjo strategji mbështetej në një keqllogaritje thelbësore.
Dokumentet që zbuluan strategjinë e Bin Ladenit
Një pjesë e rëndësishme e asaj që dihet për mendimin strategjik të Bin Ladenit vjen nga dokumentet e sekuestruara në maj 2011, kur forcat speciale amerikane e vranë atë gjatë operacionit në kompleksin ku fshihej në Abbottabad të Pakistanit.
Qeveria amerikane deklasifikoi gradualisht materiale nga ky arkiv. Në nëntor 2017, CIA publikoi edhe rreth 470 mijë skedarë digjitalë, përfshirë dokumente, regjistrime audio, fotografi dhe video.
Analiza e publikuar në Foreign Affairs thotë se, së bashku me dy asistente kërkimore, shqyrtoi 96 mijë prej këtyre materialeve. Mes tyre ndodheshin afro 6 mijë faqe në arabisht me komunikime të brendshme të Al-Kaedës nga viti 2000 deri më 2011.
Dokumentet përfshijnë shënime të Bin Ladenit, korrespondencën me bashkëpunëtorët, letra të familjarëve dhe një fletore të shkruar me dorë prej 220 faqesh, ku janë regjistruar biseda mes anëtarëve të familjes së tij gjatë dy muajve të fundit të jetës.
Ato tregojnë jo vetëm mënyrën se si Bin Laden mendonte, por edhe sesi udhëheqja e Al-Kaedës e përjetoi luftën amerikane kundër terrorizmit.
Ideja për të goditur brenda Shteteve të Bashkuara
Bin Laden kishte menduar për një sulm brenda territorit amerikan shumë kohë përpara 11 shtatorit. Në biseda me familjarët e tij, ai kujtonte se që në vitin 1986 kishte propozuar që xhihadistët të godisnin brenda Shteteve të Bashkuara. Ai e lidhte këtë ide me çështjen palestineze dhe me mbështetjen amerikane për Izraelin.
Palestina kishte rëndësi të veçantë në retorikën e tij, por Bin Laden e përdorte atë edhe si pjesë të një narrative më të gjerë, sipas së cilës myslimanët në vende të ndryshme ishin viktima të pushtimit dhe shtypjes së huaj.
Në deklaratën e tij të vitit 1996 për xhihadin, ai përmendi konfliktet në Çeçeni, Irak, Kashmir, Somali dhe Palestinë, duke kërkuar mobilizimin e myslimanëve kundër Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit.
Më pas erdhën sulmet konkrete. Në vitin 1998, Al-Kaeda bombardoi njëkohësisht ambasadat amerikane në Kenia dhe Tanzani. Sulmet vranë 224 persona dhe plagosën më shumë se 4 mijë të tjerë.
Më 12 tetor 2000, militantët e Al-Kaedës goditën luftanijen amerikane USS Cole në portin e Adenit në Jemen, duke vrarë 17 pjesëtarë të marinës amerikane.
Sipas shënimeve të gjetura në Abbottabad, pikërisht në javët pas sulmit ndaj USS Cole, Bin Laden vendosi të godiste territorin amerikan. Ai mendonte se sulmi do të shkatërronte perceptimin e pathyeshmërisë së Shteteve të Bashkuara. Keqllogaritja e 11 shtatorit
Sulmet e 11 shtatorit patën pasoja globale, por reagimi amerikan ishte pothuajse i kundërt me atë që kishte parashikuar Bin Laden. Ai nuk priste që Shtetet e Bashkuara të përgjigjeshin me një luftë të gjerë.
Bin Laden parashikonte se amerikanët do të dilnin në protesta, të ngjashme me demonstratat kundër Luftës së Vietnamit, dhe do t'i kërkonin qeverisë së tyre të tërhiqej nga vendet me shumicë myslimane. Ndodhi e kundërta. Publiku amerikan u bashkua gjerësisht rreth presidentit George W. Bush dhe fushatës së tij kundër terrorizmit. Në tetor 2001, koalicioni i udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara ndërhyri në Afganistan, rrëzoi regjimin taleban që kishte strehuar Al-Kaedën dhe filloi ndjekjen e drejtuesve të organizatës.
Bin Laden nuk kishte përgatitur një plan të përshtatshëm për mbijetesën e organizatës pas një reagimi të tillë. Al-Kaeda u shpërbë në muajt që pasuan. Shumë prej drejtuesve të saj u vranë ose u arrestuan, ndërsa të tjerë u strehuan në zonat fisnore të Pakistanit.
Sipas komunikimeve të brendshme të analizuara, organizata qendrore nuk e rifitoi më gjatë jetës së Bin Ladenit kapacitetin që kishte pasur për të organizuar sulme jashtë rajonit.
Në këtë kuptim, 11 shtatori rezultoi një fitore e Pirros për Al-Kaedën: sulmi e bëri organizatën të njohur në të gjithë botën, por njëkohësisht shkaktoi reagimin që shkatërroi strukturën e saj operative.
Lufta në Irak i dha Al-Kaedës një mundësi të re
Situata ndryshoi pas ndërhyrjes amerikane në Irak në vitin 2003. Rrëzimi i Saddam Husseinit, shpërbërja e ushtrisë irakiane dhe dobësimi i institucioneve shtetërore krijuan një mjedis ku grupet xhihadiste mund të zgjeronin aktivitetin e tyre.
Në këtë klimë u ngrit Abu Musab al-Zarqawi, një militant jordanez që drejtonte Jamaat al-Tawhid wal-Jihad. Zarqawi kërkoi bashkimin e grupit të tij me Al-Kaedën. Bin Laden e mirëpriti nismën dhe në dhjetor 2004 e njohu publikisht Zarqawin si drejtues të Al-Kaedës në Mesopotami, e njohur gjerësisht si Al-Kaeda në Irak. Ky bashkim i dha markës së Al-Kaedës një jetë të re.
Grupe në Somali, Jemen dhe Afrikën e Veriut nisën të lidhen zyrtarisht me organizatën. Për këto grupe, emri i Al-Kaedës sillte prestigj mes mbështetësve, vëmendje ndërkombëtare dhe mundësi më të mëdha për rekrutim dhe financim.
Megjithatë, zgjerimi solli një problem tjetër: Bin Laden kishte gjithnjë e më pak kontroll mbi organizatat që vepronin në emër të tij.
Zarqawi del jashtë kontrollit
Zarqawi nuk ndoqi strategjinë që Bin Laden dëshironte. Grupi i tij kreu sulme të shumta që shkaktuan viktima të mëdha mes civilëve irakianë, veçanërisht mes shiitëve. Drejtuesit e Al-Kaedës shqetësoheshin se dhuna sektare po largonte popullsinë myslimane nga kauza xhihadiste.
Nga strehimet e tyre në Pakistan, drejtuesit e organizatës u përpoqën ta frenonin Zarqawin dhe të bashkonin fraksionet militante në Irak, por pa sukses. Pas vrasjes së Zarqawit nga një sulm ajror amerikan në vitin 2006, pasardhësit e tij shpallën Shtetin Islamik të Irakut pa u konsultuar me Bin Ladenin apo me Ayman al-Zawahirin.
Në vitin 2007, drejtuesit irakianë ndaluan praktikisht komunikimin me udhëheqjen qendrore të Al-Kaedës. Ndarja po bëhej e pakthyeshme.
Degët e Al-Kaedës bëhen problem për qendrën
Vështirësitë nuk kufizoheshin vetëm në Irak. Në Jemen, militantët krijuan Al-Kaedën në Gadishullin Arabik pa e njoftuar paraprakisht udhëheqjen qendrore. Dokumentet tregojnë se drejtuesit e saj pranonin mungesën e përvojës në drejtim dhe administrim, por megjithatë kërkonin të shpallnin një shtet islamik.
Bin Laden u përpoq t'i frenonte. Edhe marrëdhënia me Al-Kaedën në Magrebin Islamik kishte kufizime. Bin Laden e vlerësonte qasjen më pragmatike të kësaj dege, por komunikimi përmes korrierëve ishte aq i ngadaltë sa ndërhyrjet e tij shpesh mbërrinin pasi situata kishte ndryshuar.
Në Somali, drejtuesi i Al-Shababit kërkoi bashkim publik me Al-Kaedën. Bin Laden fillimisht nuk e mbështeti këtë hap dhe preferoi që lidhja mes tyre të mbetej e padeklaruar. Nga fundi i jetës së tij, ai kishte arritur në përfundimin se disa prej këtyre grupeve po ktheheshin në barrë për lëvizjen xhihadiste.
Sulmet që vrisnin civilë, sipas tij, po largonin publikun mysliman.
Pranvera Arabe e la Al-Kaedën në periferi
Revoltat arabe të viteve 2010-2011 i dhanë fillimisht shpresë Bin Ladenit. Ai mirëpriti rrëzimin e regjimeve autoritare në Tunizi, Egjipt dhe Libi. Por njëkohësisht kuptoi se Al-Kaeda kishte pak ndikim mbi zhvillimet.
Protestuesit, jo organizatat xhihadiste, ishin në qendër të ndryshimeve politike. Në bisedat me familjen, Bin Laden shprehte shqetësimin se revolucionet kishin ardhur përpara se Al-Kaeda të ishte në gjendje t'i ndikonte.
Ai përgatiti një mesazh publik për Pranverën Arabe dhe e rishikoi të paktën 16 herë. Vajzat e tij Sumayya dhe Maryam ndihmuan në hartimin e tekstit. Por Bin Laden nuk arriti ta përfnte. Në fillim të majit 2011, forcat speciale amerikane hynë në kompleksin e Abbottabadit dhe e vranë. Presidenti Barack Obama deklaroi më pas se “drejtësia u vu në vend”. Nga Al-Kaeda te ISIS-i
Vdekja e Bin Ladenit nuk solli fundin e xhihadizmit. Në Irak, Shteti Islamik i Irakut kishte kaluar nën drejtimin e Abu Bakr al-Baghdadit. Dobësitë e shtetit irakian dhe tensionet sektare i krijuan organizatës mundësi për t'u rindërtuar.
Mes viteve 2011 dhe 2013, grupi u zgjerua edhe në Siri, ku lufta civile kishte krijuar një tjetër hapësirë për militantët. Në qershor 2014, pasi mori territore të mëdha në Irak dhe Siri, organizata shpalli një kalifat me Baghdadin në krye dhe mori emrin Shteti Islamik, i njohur gjerësisht si ISIS.
ISIS-i e la Al-Kaedën në hije. Por edhe Baghdadi bëri një gabim strategjik. Ndryshe nga Bin Laden, i cili në vitet e fundit preferonte të vepronte nga ilegaliteti, Baghdadi kërkoi të kontrollonte territor dhe të ndërtonte një shtet.
Kjo e ekspozoi organizatën ndaj një fuqie ushtarake shumë më të madhe. Në shtator 2014, administrata Obama krijoi një koalicion ndërkombëtar kundër ISIS-it. Deri në vitin 2016, territori i kontrolluar nga organizata kishte filluar të tkurrej ndjeshëm. Administrata e Donald Trump vazhdoi operacionet dhe koalicioni përfundimisht ia hoqi ISIS-it territorin që kontrollonte.
Në tetor 2019, forcat amerikane lokalizuan Baghdadin në provincën Idlib të Sirisë. I rrethuar gjatë operacionit, ai hodhi veten në erë me një jelek eksploziv.
Paradoksi i trashëgimisë së Bin Ladenit
Analiza e Foreign Affairs e paraqet historinë e Bin Ladenit si një paradoks. Ai arriti të ndikonte thellësisht politikën ndërkombëtare. Sulmet e 11 shtatorit ndryshuan politikën e sigurisë së Shteteve të Bashkuara, çuan në luftëra, operacione kundër terrorizmit dhe transformime të mëdha në Lindjen e Mesme dhe më gjerë.
Por këto pasoja nuk ishin ato që kishte parashikuar. Bin Laden mendonte se një sulm spektakolar do ta detyronte Amerikën të largohej nga bota myslimane. Në vend të kësaj, ai shkaktoi një ndërhyrje ushtarake që shkatërroi pjesën më të madhe të organizatës së tij.
Më vonë, emri i Al-Kaedës u përhap nëpërmjet degëve rajonale, por këto grupe u treguan gjithnjë e më të vështira për t'u kontrolluar. Disa ndoqën strategji që Bin Laden vetë i konsideronte të dëmshme.
Në fund, ISIS-i e zëvendësoi Al-Kaedën si organizata më e dukshme e xhihadizmit global, por edhe projekti i tij territorial u shemb nën presionin ushtarak ndërkombëtar.
Sipas analizës, dy dekadat pas 11 shtatorit treguan kufijtë e terrorizmit si instrument për arritjen e objektivave politike. Al-Kaeda dhe organizatat që dolën prej saj mundën të shkaktonin dhunë, viktima dhe ndryshime të mëdha në politikat e sigurisë, por nuk arritën objektivin themelor që kishte përcaktuar Bin Laden: dobësimin vendimtar të Shteteve të Bashkuara dhe krijimin e një rendi të ri politik islamik.
Në këtë kuptim, Bin Laden ndryshoi botën, por jo botën që kishte synuar të ndërtonte. /Përshtati Pamfleti nga Foreign Affairs/bin laden 11 shtatori shba 82dce38bf29f850a235ff990a4dcf18943395c89 3ac48fdb872bbbdc788278b37954e5b27416335f Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota BE ngre prokurorët kundër “makinerisë së luftës” së Putinit 10 Shtator 2026, 19:4719:47Rajoni dhe Bota Vdekja e Giorgos Mazonakis, arrestohen dy mjekët; brenda qendrës gjenden ikona, shpata dhe armaturë samurai 10 Shtator 2026, 19:3219:32Rajoni dhe Bota Përleshje me thika në Londër, 4 të plagosur dhe 7 të arrestuar 10 Shtator 2026, 19:0219:02Rajoni dhe Bota Rusia bombardon në tokë, Kievi godet flotën e Putinit; lufta ndizet në Detin e Zi 10 Shtator 2026, 18:0618:06Rajoni dhe Bota Prapaskena e dronëve të Putinit, dokumentet zbulojnë një rrugë që nis në Kinë 10 Shtator 2026, 17:5417:54Rajoni dhe Bota Neutraliteti zviceran në provë! 10 Shtator 2026, 17:4717:47Rajoni dhe Bota