Një studim i ri shkencor sugjeron se bakteret dhe substancat kimike që gjenden në sistemin tretës mund të ndihmojnë në zbulimin e hershëm të problemeve të kujtesës dhe të menduarit, të cilat në disa raste mund të paraprijnë demencën. Studiuesit besojnë se analizimi i mikrobiotës së zorrëve mund të shërbejë në të ardhmen edhe për të parashikuar shpejtësinë e përkeqësimit të funksioneve njohëse. Shkencëtarët kanë identifikuar një lidhje të mundshme mes baktereve të zorrëve dhe ndryshimeve që ndodhin në tru gjatë fazave të hershme të rënies së aftësive njohëse.Lexo edhe:Kaloritë e kafesë janë rritur me gati 40%, kremi zëvendësues i qumështit është shkaku kryesor Studimi, i udhëhequr nga Universiteti i Cardiffit në Mbretërinë e Bashkuar, sugjeron se kombinime të caktuara të mikroorganizmave dhe substancave kimike të pranishme në zorrë mund të përdoren si tregues biologjikë për identifikimin e hershëm të dëmtimit të kujtesës. Sipas studiuesve, këta tregues mund të ndihmojnë jo vetëm në dallimin e personave me dëmtim të lehtë njohës nga ata pa probleme të tilla, por edhe në parashikimin e përparimit të gjendjes. Profesori Paul Morgan, i cili udhëhoqi kërkimin, tha se rezultatet hapin mundësi të reja për studimin e lidhjes mes sistemit tretës dhe trurit. “Ky studim na çon në përfundimin se zorrët mund të ofrojnë një dritare për të kuptuar çfarë po ndodh në tru gjatë fazave më të hershme të rënies së aftësive njohëse”, deklaroi ai. Si u realizua studimi? Studiuesit analizuan mostra të jashtëqitjes nga 35 të moshuar, shumica e të cilëve ishin çifte që jetonin së bashku. Në shumë prej këtyre çifteve, njëri partner kishte dëmtim të lehtë njohës, ndërsa tjetri nuk shfaqte probleme të tilla. Kjo qasje u dha shkencëtarëve mundësinë të krahasonin persona që ndanin kushte relativisht të ngjashme jetese dhe mjedisi. Për analizimin e të dhënave, ekipi përdori edhe metoda të inteligjencës artificiale. Qëllimi ishte të vlerësohej nëse kombinimi i baktereve dhe substancave kimike të zbuluara në mostra mund të ndihmonte në identifikimin e dëmtimit të lehtë njohës. Studiuesit shqyrtuan gjithashtu nëse këta tregues biologjikë mund të lidhen me shpejtësinë e përkeqësimit të kujtesës dhe aftësive të të menduarit. Rezultatet treguan se personat me dëmtim të lehtë njohës kishin një përbërje të ndryshme të baktereve të zorrëve krahasuar me pjesëmarrësit pa dëmtime të tilla. Çfarë është dëmtimi i lehtë njohës? Dëmtimi i lehtë njohës, i njohur në terminologjinë mjekësore si Mild Cognitive Impairment (MCI), është një gjendje në të cilën një person përjeton ndryshime të dukshme në kujtesë, përqendrim ose aftësi të tjera mendore. Këto ndryshime janë më të theksuara sesa ato që zakonisht priten gjatë plakjes, por nuk janë aq të rënda sa të pengojnë ndjeshëm kryerjen e aktiviteteve të përditshme. Personat me këtë gjendje mund të harrojnë më shpesh takime, biseda apo informacione, si dhe të kenë vështirësi me organizimin ose përqendrimin. Megjithatë, dëmtimi i lehtë njohës nuk do të thotë domosdoshmërisht se personi do të zhvillojë demencë. Te disa njerëz gjendja mbetet e qëndrueshme për vite, ndërsa te të tjerë mund të përkeqësohet gradualisht. Pikërisht për këtë arsye, shkencëtarët po kërkojnë mënyra për të identifikuar personat që kanë rrezik më të lartë për përkeqësim të shpejtë. Bakteret dhe substancat kimike që tërhoqën vëmendjen e studiuesve Studimi, i publikuar në revistën shkencore “MedComm”, identifikoi disa dallime të rëndësishme mes pjesëmarrësve. Personat me dëmtim të lehtë njohës kishin nivele më të larta të baktereve të grupit Izemoplasmatales dhe të substancës kimike prolinë. Në të njëjtën kohë, ata shfaqnin nivele më të ulëta të baktereve Ruminococcus dhe Lachnospira, si dhe të acidit fumarik. Disa nga këto baktere bëjnë pjesë në grupe mikroorganizmash që edhe në studime të mëparshme janë lidhur me shëndetin e trurit. Sipas shkencëtarëve, rëndësia e zbulimit qëndron te kombinimi i këtyre treguesve dhe jo domosdoshmërisht te prania e një bakteri të vetëm. Për të vlerësuar besueshmërinë e rezultateve, ekipi analizoi treguesit bakterialë edhe në një grup të pavarur pjesëmarrësish, të përfshirë në një studim të mëparshëm. Edhe në këtë grup, treguesit ndihmuan në dallimin e personave me dëmtim të lehtë njohës nga individët pa probleme njohëse. A mund të parashikohet përkeqësimi i kujtesës? Një pjesë veçanërisht interesante e studimit ishte ndjekja e pjesëmarrësve me dëmtim të lehtë njohës për një periudhë njëvjeçare. Studiuesit donin të kuptonin nëse përbërja fillestare e mikrobiotës së zorrëve mund të lidhej me ndryshimet e mëvonshme në kujtesë dhe të menduar. Rezultatet treguan se personat me nivele më të larta të baktereve Bilophila dhe substancave kimike argininë, acid aspartik dhe hipoksantinë shfaqën një rënie më të shpejtë të aftësive njohëse gjatë vitit pasues. Një lidhje e ngjashme u vu re edhe te personat me nivele më të ulëta të baktereve Coprococcus. Këto rezultate sugjerojnë se analiza e disa treguesve të zorrëve mund të ndihmojë në identifikimin e personave që kanë më shumë gjasa të përjetojnë përkeqësim të kujtesës. Megjithatë, studiuesit theksojnë se bëhet fjalë për lidhje statistikore dhe jo për prova se këto baktere apo substanca shkaktojnë drejtpërdrejt dëmtim të trurit. “Një analizë e thjeshtë mund të ndihmojë në diagnostikimin e hershëm” Dr. You Zhou, bashkautor i studimit nga Universiteti i Cardiffit, tha se një nga sfidat më të mëdha në mjekësi është mungesa e metodave të thjeshta për të parashikuar përparimin e dëmtimit të lehtë njohës. Sipas tij, kjo gjendje prek një pjesë të konsiderueshme të popullsisë së moshuar. “Dëmtimi i lehtë njohës prek rreth një në katër të moshuar në mbarë botën, por ne ende nuk kemi një mënyrë të thjeshtë për të përcaktuar se te cilët persona gjendja do të përkeqësohet shpejt”, deklaroi Zhou. Ai shpjegoi se kombinimi i baktereve dhe substancave kimike të zorrëve dha rezultate premtuese gjatë analizës. “Zbuluam se një kombinim i baktereve dhe substancave kimike të zorrëve mund t’i dallonte me saktësi të lartë personat me dëmtim të lehtë njohës nga individët e shëndetshëm”, tha ai. Zhou shtoi se disa prej substancave kimike kishin lidhje veçanërisht të fortë me përkeqësimin e kujtesës gjatë vitit pasues. Megjithatë, ai paralajmëroi se studimi ishte i vogël dhe rezultatet duhet të konfirmohen në grupe shumë më të mëdha. “Gjetjet tregojnë mundësinë që një ditë të zhvillohen teste të thjeshta dhe joinvazive, të cilat mund të mbështesin diagnostikimin më të hershëm”, theksoi studiuesi. Lidhja mes zorrëve dhe trurit po tërheq gjithnjë e më shumë interes Vitet e fundit, shkencëtarët kanë filluar t’i kushtojnë vëmendje më të madhe asaj që njihet si boshti zorrë-tru. Ky term përshkruan komunikimin e ndërsjellë mes sistemit tretës dhe sistemit nervor. Bakteret e zorrëve prodhojnë dhe ndikojnë në substanca të ndryshme kimike që mund të kenë rol në inflamacion, metabolizëm dhe funksionimin e organizmit. Disa prej këtyre proceseve mund të ndikojnë edhe në shëndetin e trurit. Profesori Julian Marchesi nga Imperial College London, gjithashtu bashkautor i studimit, tha se bakteret dhe substancat kimike të zorrëve po njihen gjithnjë e më shumë si pjesë e rëndësishme e kësaj lidhjeje. “Bakteret dhe substancat kimike të zorrëve po njihen gjithnjë e më shumë si një lidhje e rëndësishme mes sistemit tretës dhe trurit”, deklaroi Marchesi. Sipas tij, analizimi i të dy këtyre elementeve njëkohësisht ofron një pasqyrë më të plotë të ndryshimeve që ndodhin te personat me dëmtim të lehtë njohës. “Duke i shqyrtuar së bashku, fitojmë një kuptim shumë më të plotë të asaj që po ndryshon te këta persona”, shpjegoi ai. Pse është i rëndësishëm diagnostikimi i hershëm? Demenca është një nga sfidat më të mëdha shëndetësore të popullsisë që po plaket. Në Mbretërinë e Bashkuar, ajo përmendet si një nga shkaqet kryesore të vdekjeve, me rreth 76 mijë jetë të humbura në vit, sipas të dhënave të cituara në raportim. Për këtë arsye, organizata të ndryshme shëndetësore po bëjnë përpjekje për të rritur ndërgjegjësimin dhe për të përmirësuar zbulimin e hershëm të sëmundjes. Gazeta “Daily Mail” dhe organizata “Alzheimer’s Society” kanë nisur fushatën “Defeating Dementia”, e cila synon të nxisë diagnostikimin e hershëm, kërkimet shkencore dhe përmirësimin e kujdesit për personat që jetojnë me demencë. Identifikimi i hershëm i ndryshimeve njohëse mund t’u japë pacientëve dhe familjarëve më shumë kohë për vlerësim mjekësor, planifikim dhe mbështetje. Megjithatë, rezultatet e këtij studimi nuk nënkuptojnë se një analizë e jashtëqitjes mund të përdoret aktualisht për të diagnostikuar demencën. Testet e tilla mbeten në fazën kërkimore. Çfarë mbetet për t’u zbuluar? Autorët e studimit pranojnë se kërkimi ka disa kufizime të rëndësishme. Numri i pjesëmarrësve ishte i vogël, ndërsa periudha e ndjekjes zgjati vetëm një vit. Po ashtu, përbërja e mikrobiotës së zorrëve mund të ndikohet nga shumë faktorë, përfshirë ushqyerjen, aktivitetin fizik, barnat, mjedisin dhe karakteristikat gjenetike. Për këtë arsye, studiuesit thonë se nevojiten analiza të mëtejshme në grupe më të mëdha dhe më të larmishme. Studimet e ardhshme duhet të shqyrtojnë ndikimin e dietës, stilit të jetesës, përkatësisë etnike, kushteve mjedisore dhe rrezikut gjenetik. Një tjetër objektiv është identifikimi i saktë i mikroorganizmave dhe substancave kimike që kanë lidhjen më të fortë me ndryshimet njohëse. Vetëm pas konfirmimit të rezultateve do të mund të vlerësohet nëse këta tregues biologjikë mund të përdoren në praktikën klinike. A mund të ndihmojnë zorrët në zbulimin e demencës para shfaqjes së simptomave të rënda? Gjetjet e reja përforcojnë interesimin shkencor për lidhjen mes shëndetit të zorrëve dhe funksionimit të trurit. Nëse konfirmohen nga kërkime më të gjera, ato mund të hapin rrugën për zhvillimin e metodave më të thjeshta të vlerësimit të rrezikut të përkeqësimit njohës. Një analizë joinvazive, e bazuar në bakteret dhe substancat kimike të zorrëve, mund të bëhet në të ardhmen një mjet plotësues krahas vlerësimeve neurologjike dhe testeve të kujtesës. Megjithatë, shkencëtarët theksojnë se është ende herët për të nxjerrë përfundime për përdorimin praktik të kësaj metode. Studimi nuk dëshmon se ndryshimi i baktereve të zorrëve mund të parandalojë ose trajtojë demencën. Ajo që sugjerojnë rezultatet është se sistemi tretës mund të përmbajë informacione të vlefshme për ndryshimet që ndodhin në tru. Në të ardhmen, këto të dhëna mund t’i ndihmojnë mjekët të identifikojnë më herët personat që kanë nevojë për monitorim dhe kujdes më të specializuar.
