Lajme Zone
LIVE/ PD zhvillon Foltoren e 'Ripërtëritjes' në Berat
SportSyri

LIVE/ PD zhvillon Foltoren e 'Ripërtëritjes' në Berat

Një studim tetëvjeçar i kryer me fëmijë në Finlandë ka zbuluar një lidhje befasuese midis kohës së kaluar para ekraneve dhe funksionimit të trurit.

Një studim tetëvjeçar i kryer me fëmijë në Finlandë ka zbuluar një lidhje befasuese midis kohës së kaluar para ekraneve dhe funksionimit të trurit. Studiuesit zbuluan se fëmijët që kalonin më shumë kohë duke përdorur ekranet kishin tendencë të shfaqnin aftësi më të mira të përpunimit njohës gjatë adoleshencës, duke vënë në pikëpyetje supozimin e përhapur se koha para ekranit është domosdoshmërisht e dëmshme për trurin në zhvillim.Lexo edhe:Pse ndihemi fajtorë edhe kur nuk kemi faj: Modeli psikologjik që mund të na ndjekë gjithë jetën Gjetjet sugjerojnë se sasia e kohës që fëmijët kalojnë para ekraneve mund të jetë më pak e rëndësishme sesa mënyra se si e përdorin atë kohë. Aktivitetet që nxisin të mësuarit, kreativitetin dhe zgjidhjen e problemeve mund të jenë veçanërisht të vlefshme. Studiuesit theksojnë se synimi nuk duhet të jetë eliminimi i kohës para ekranit, por gjetja e një ekuilibri midis saj, aktivitetit fizik dhe përvojave që stimulojnë mendërisht. Ky zbulim vjen në një kohë kur shqetësimet për mungesën e aktivitetit fizik te adoleshentët po rriten. Një mënyrë jetese sedentare është lidhur me rezultate më të dobëta akademike, ndërsa ushtrimet e rregullta fizike dihet se mbështesin funksionimin e trurit, veçanërisht te të rriturit. Megjithatë, shkencëtarët kanë ende shumë për të mësuar rreth mënyrës se si aktiviteti fizik, qëndrimi ulur dhe përdorimi i ekraneve gjatë fëmijërisë ndikojnë në aftësitë e të menduarit në fazat e mëvonshme të adoleshencës. Këto çështje janë veçanërisht të rëndësishme, sepse fëmijëria dhe adoleshenca janë periudha vendimtare për zhvillimin e trurit. Ndryshimet në vëmendje, kujtesë dhe të nxënë gjatë këtyre viteve mund të kenë pasoja afatgjata, duke ndikuar potencialisht në mundësitë arsimore dhe rrugëtimin profesional edhe në moshën madhore. Për të studiuar këto marrëdhënie, studiuesit finlandezë shqyrtuan se si koha para ekranit, aktiviteti fizik dhe sjellja sedentare, nga fëmijëria deri në adoleshencë, lidhen me performancën njohëse te adoleshentët. Ata shqyrtuan gjithashtu nëse këto lidhje ndryshonin midis djemve dhe vajzave dhe nëse intensiteti i aktivitetit fizik kishte ndonjë ndikim. Më shumë kohë para ekranit lidhet me aftësi më të mira të të menduarit Një nga gjetjet më të papritura të studimit ishte se koha më e gjatë e kaluar para ekraneve gjatë fëmijërisë lidhej me një përpunim më të mirë njohës gjatë adoleshencës. Përpunimi njohës u referohet aftësive mendore që njerëzit përdorin për të marrë informacion, për t'u përqendruar, për të kujtuar detaje, për të mësuar gjëra të reja dhe për të zgjidhur probleme. Këto aftësi luajnë një rol të rëndësishëm në rezultatet shkollore dhe në marrjen e vendimeve të përditshme. Gjetjet vënë në pikëpyetje idenë se e gjithë koha e kaluar para ekraneve duhet konsideruar e dëmshme. Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë se kjo marrëdhënie mund të varet nga ajo që fëmijët bëjnë në të vërtetë gjatë përdorimit të pajisjeve digjitale. Shikimi i videove, luajtja e lojërave që kërkojnë mendim strategjik dhe përfshirja në aktivitete edukative mund të përfshijnë nivele shumë të ndryshme të përpjekjes mendore. “Gjetjet sugjerojnë se koha para ekranit mund të mbështesë përpunimin njohës te fëmijët dhe adoleshentët. Me sa duket, pika thelbësore këtu është lloji i aktiviteteve që ata kryejnë gjatë kohës që kalojnë para ekranit. Mësuesit dhe prindërit duhet t'i nxisin fëmijët t'i përdorin pajisjet dhe ekranet në mënyra që promovojnë të menduarit aktiv, zgjidhjen e problemeve, kreativitetin dhe të mësuarit”, shprehet studiuesi doktorant Petri Jalanko nga Universiteti i Jyväskylä. “Ne nuk duhet ta konsiderojmë kohën para ekranit vetëm si diçka të dëmshme, por duhet të kërkojmë një ekuilibër midis aktivitetit fizik dhe kohës para ekranit që nxit të menduarit aktiv”, përmbledh Jalanko. Ushtrimet fizike ndikojnë ndryshe në trurin e djemve dhe të vajzave Studiuesit zbuluan gjithashtu një tablo më të ndërlikuar të mënyrës se si aktiviteti fizik lidhet me të menduarit dhe kujtesën. Te vajzat, kalimi i më shumë kohe në aktivitete fizike me intensitet të lehtë që nga fëmijëria lidhej me një kujtesë pune më të mirë gjatë adoleshencës. Ndërsa te djemtë, pjesëmarrja më e madhe në aktivitete fizike të udhëhequra gjatë së njëjtës periudhë lidhej me një kujtesë pune më të zhvilluar. Kujtesa e punës është aftësia e trurit për të mbajtur dhe përdorur përkohësisht informacionin. Ajo i mundëson një personi të mbajë mend udhëzimet ndërsa kryen një detyrë, të ndjekë numrat gjatë llogaritjeve mendore ose të ndjekë një bisedë ndërsa përpunon informacione të reja. Aktiviteti fizik me intensitet të lehtë përfshin përgjithësisht lëvizje relativisht të buta, të cilat nuk e rrisin ndjeshëm ritmin e frymëmarrjes apo të rrahjeve të zemrës. Aktiviteti fizik i udhëhequr i referohet ushtrimeve të kryera nën një formë udhëzimi ose mbikëqyrjeje, siç janë sportet e organizuara apo seancat e strukturuara të ushtrimeve fizike. Dallimet midis djemve dhe vajzave sugjerojnë se marrëdhënia midis ushtrimeve fizike dhe shëndetit të trurit mund të varet nga më shumë faktorë sesa thjesht sasia e lëvizjes së një personi. Lloji i aktivitetit, mënyra se si organizohet ai dhe gjinia e individit mund të luajnë të gjitha një rol të rëndësishëm. Një tjetër gjetje befasuese rreth aktivitetit fizik Studimi solli edhe një rezultat tjetër kundërintuitiv. Adoleshentët që raportuan se kalonin më pak kohë në aktivitete fizike pa mbikëqyrje kishin tendencë të performonin më mirë në testet e përpunimit njohës. Megjithatë, kur studiuesit përdorën sensorë të veshshëm për të matur në mënyrë objektive lëvizjet dhe ritmin e zemrës, ata nuk gjetën asnjë lidhje midis aktivitetit fizik të përgjithshëm ose kohës sedentare dhe performancës njohëse. Një shpjegim i mundshëm është se pajisjet e veshshme matin lëvizjet, pa zbuluar se çfarë po bën në të vërtetë një person. Për shembull, një sensor mund të regjistrojë periudhat e qëndrimit ulur ose të aktivitetit fizik, por nuk mund të përcaktojë nëse dikush po zgjidh një problem të vështirë, po studion, po merr pjesë në një aktivitet të organizuar apo thjesht po pushon. Ky dallim mund të ndihmojë në shpjegimin e faktit se përgjigjet e dhëna në pyetësorë zbuluan marrëdhënie që nuk ishin të dukshme në matjet e kryera nga sensorët. “Studimi ynë tregon se lidhjet e aktivitetit fizik dhe sjelljes sedentare me përpunimin njohës janë komplekse dhe varen nga gjinia, lloji dhe metoda e vlerësimit të aktivitetit fizik dhe kohës sedentare. Për më tepër, djemtë dhe vajzat mund të përfitojnë nga lloje të ndryshme të aktivitetit fizik për sa i përket shëndetit të trurit”, shton Jalanko. “Megjithatë, nevojiten më shumë studime ndërhyrëse për të zbuluar marrëdhëniet shkak-pasojë dhe dallimet gjinore në këtë drejtim. Gjithashtu, është e rëndësishme të shqyrtohen më në mënyrë specifike efektet e intensitetit të aktivitetit fizik në ndryshimet që ndodhin në përpunimin njohës.” Çfarë zbuloi studimi tetëvjeçar Gjetjet vijnë nga një ndjekje tetëvjeçare e realizuar në kuadër të studimit PANIC, një projekt kërkimor afatgjatë finlandez që heton aktivitetin fizik dhe ushqyerjen e fëmijëve. Analiza aktuale përfshiu 260 pjesëmarrës, nga të cilët 124 vajza dhe 136 djem. Mosha mesatare e tyre në momentin e vlerësimit gjatë adoleshencës ishte 15,8 vjeç. Studiuesit mblodhën të dhëna rreth aktivitetit fizik dhe sjelljes sedentare duke përdorur si pyetësorë, ashtu edhe pajisje të veshshme që kombinonin monitorimin e ritmit të zemrës me matjet e lëvizjeve. Kjo qasje u mundësoi atyre të krahasonin aktivitetet e raportuara nga pjesëmarrësit me të dhënat e mbledhura nga sensorët. Për të vlerësuar aftësitë njohëse, studiuesit përdorën baterinë e testeve CogState, një grup vlerësimesh të kompjuterizuara të krijuara për të matur aspekte të performancës mendore. Testet shqyrtuan të nxënit, vëmendjen dhe kujtesën e punës. Është e rëndësishme të theksohet se gjetjet tregojnë lidhje midis faktorëve, dhe jo marrëdhënie shkak-pasojë. Ato nuk vërtetojnë se rritja e kohës para ekranit do të përmirësojë aftësitë e të menduarit të një fëmije apo se reduktimi i disa llojeve të aktivitetit fizik do të sjellë përfitime njohëse. Për të përcaktuar nëse këto marrëdhënie janë shkakësore, nevojiten studime ndërhyrëse, në të cilat studiuesit ndryshojnë qëllimisht aktivitetet e pjesëmarrësve dhe matin rezultatet. Megjithatë, rezultatet ofrojnë një këndvështrim të rëndësishëm në debatin e vazhdueshëm mbi përdorimin e ekraneve nga fëmijët. Në vend që e gjithë koha e kaluar me pajisjet digjitale të trajtohet si njësoj e dëmshme, studiuesit sugjerojnë që vëmendje më e madhe t'i kushtohet faktit nëse këto aktivitete nxisin të menduarit aktiv dhe të mësuarit. Studimi thekson gjithashtu rëndësinë e marrjes në konsideratë të formave të ndryshme të aktivitetit fizik, në vend që të përqendrohemi vetëm te sasia e përgjithshme e ushtrimeve fizike që kryejnë fëmijët. Së bashku, gjetjet sugjerojnë se mbështetja e zhvillimit të shëndetshëm të trurit mund të kërkojë një qasje më të nuancuar, e cila ndërthur aktivitetin fizik me mundësitë për të mësuar, për të zhvilluar kreativitetin dhe për t'u angazhuar mendërisht, përfshirë edhe aktivitetet që zhvillohen përmes ekraneve./ScienceDaily