Foto ilustruese Raporti i SELDI dhe Qendrës për Studimin e Demokracisë ngre alarmin për kapjen e shtetit në Shqipëri. Sipas tij, 59% e të anketuarve deklarojnë se kanë paguar ryshfet, një në katër tenderë zhvillohet me vetëm një ofertues, ndërsa 73% e ekspertëve shohin ndikim politik mbi drejtësinë. Në qendër të kritikave janë lidhjet e pushtetit me biznesin, kontratat publike, investimet strategjike, kontrolli i pasurive të zyrtarëve dhe ndikimi mbi median. Një raport ndërkombëtar për korrupsionin dhe kapjen e shtetit në Ballkanin Perëndimor nxjerr në pah probleme të thella në mënyrën se si ushtrohet pushteti dhe administrohen paratë publike në Shqipëri. Përtej rasteve individuale të korrupsionit, dokumenti përshkruan një sistem ku interesat ekonomike ndërthuren me vendimmarrjen politike, duke krijuar mundësi për favorizime, kufizim të konkurrencës dhe dobësim të institucioneve që duhet të kontrollojnë qeverinë.
Raporti 75-faqësh, me titull “The Geoeconomics of State Capture: Reconciling Anti-Corruption and Strategic Imperatives in the Western Balkans”, i publikuar nga rrjeti SELDI dhe Qendra për Studimin e Demokracisë (CSD), e identifikon Shqipërinë si një nga vendet më problematike të rajonit për ndikimin e interesave private mbi institucionet.
Sipas autorëve, modeli shqiptar i kapjes së shtetit karakterizohet nga lidhja e fuqisë së korporatave me vendimmarrjen e ekzekutivit. Kjo realizohet përmes marrëdhënieve mes biznesit dhe politikës, kalimit të individëve nga sektori privat në poste publike dhe anasjelltas, përdorimit të statusit të investitorit strategjik dhe partneriteteve publike-private ku konkurrenca mund të jetë e kufizuar.
Në këtë model, korrupsioni nuk shfaqet domosdoshmërisht vetëm përmes një pagese të paligjshme. Ai mund të marrë formën e një vendimi administrativ, të një ligji që favorizon një kategori të caktuar investitorësh, të një kontrate publike pa garë reale apo të një lejeje që i jep përparësi një interesi privat.
Shqipëria regjistron nivelin më të lartë në rajon, 64%, në treguesin e faktorëve që favorizojnë kapjen e shtetit, përpara Serbisë me 55%, Maqedonisë së Veriut me 53% dhe Bosnjë-Hercegovinës e Malit të Zi me nga 49%. Ky tregues mat rreziqet institucionale dhe nuk përfaqëson përqindjen e institucioneve të kapura.
Një tjetër shifër është veçanërisht shqetësuese. 59% e të anketuarve në Shqipëri raportojnë se kanë paguar ryshfet, rezultati më i lartë në krahasimin rajonal të përfshirë në dokument. Autorët vlerësojnë se korrupsioni administrativ mbetet i përhapur dhe se përparimi i reformave nuk është shoqëruar me një ulje të qëndrueshme të tij.
Raporti identifikon si sektorë me rrezik të lartë prokurimet publike, koncesionet, pronat, tatimet dhe doganat, shëndetësinë dhe arsimin. Këto janë fusha ku qytetarët dhe bizneset kanë kontakte të drejtpërdrejta me administratën dhe ku vendimet e institucioneve mund të krijojnë përfitime të konsiderueshme ekonomike.
Një nga kritikat më të forta lidhet me tenderët. Sipas të dhënave të raportit, prokurimet publike në Shqipëri përbënin 16,5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto në vitin 2024, pesha më e lartë mes gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor të përfshira në krahasim.
Në të njëjtën kohë, 25% e procedurave të prokurimit kishin vetëm një ofertues. Pra, në një të katërtën e tenderëve nuk kishte konkurrencë mes disa kompanive.
Dokumenti paralajmëron se ligjet e posaçme, procedurat e përshpejtuara dhe përjashtimet nga rregullat e zakonshme të prokurimit mund të përdoren për të kufizuar kontrollin publik. Në Shqipëri, vëmendja përqendrohet te investimet strategjike dhe partneritetet publike-private, ku qeveria ka rol vendimtar në përzgjedhjen e projekteve dhe përcaktimin e kushteve të tyre.
Raporti përmend edhe kontratat e klasifikuara të Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit, AKSHI, duke iu referuar raportimeve për 104 milionë euro kontrata ndaj të cilave janë ngritur akuza për mungesë transparence. Kjo shumë nuk paraqitet si dëm i provuar ekonomik, por si shembull i shqetësimeve për procedura që nuk i nënshtrohen kontrollit të zakonshëm publik.
Sipas autorëve, kur një kontratë përjashtohet nga transparenca me argumentin e sigurisë apo interesit strategjik, bëhet më e vështirë të verifikohet se kush përfiton, si është përzgjedhur kompania dhe nëse çmimi i paguar nga shteti është konkurrues.
Një tjetër çështje e trajtuar gjerësisht është projekti turistik prej 1,6 miliardë eurosh në Sazan dhe Zvërnec, i lidhur me Jared Kushner. Raporti e vendos investimin në kontekstin e ndryshimeve ligjore për zonat e mbrojtura dhe statusin e investitorëve strategjikë, duke ngritur shqetësime për ndikimin mjedisor dhe mënyrën se si administrohen pronat në zonat bregdetare.
Autorët përmendin protestat e njohura si “Revolucioni i Flamingove”, si dhe hetimet e SPAK-ut për dyshime mbi dokumente të falsifikuara pronësie në transaksione të lidhura me tokat e përfshira në projekt.
Sipas dokumentit, hetimet kanë përfshirë 126 milionë dollarë të ardhura të dyshimta të ngrira ose të sekuestruara dhe 20 urdhërarreste. Raporti saktëson se investitorët e projektit nuk ishin akuzuar për përfshirje të drejtpërdrejtë në veprimet e dyshuara.
Rasti përdoret për të ilustruar rrezikun që krijohet kur investime të mëdha, vendime politike, ndryshime ligjore dhe çështje pronësie ndërthuren në territore me vlerë të lartë ekonomike e mjedisore.
Kritikat e raportit shtrihen edhe te sistemi i drejtësisë, pavarësia e të cilit mbetet një nga çështjet më të ndjeshme në Shqipëri.
73% e ekspertëve të anketuar vlerësojnë se mbi gjyqësorin ushtrohet ndikim i papërshtatshëm politik, ndërsa 70% shohin ndikim të interesave private. Këto janë perceptime dhe vlerësime të ekspertëve, por autorët i konsiderojnë tregues të rëndësishëm të dobësive institucionale.
Problemit të ndikimit i shtohen edhe mungesat e personelit. Në janar 2025, sipas të dhënave të raportit, ishin plotësuar vetëm 242 nga 341 pozicione prokurorësh dhe 306 nga 417 pozicione gjyqtarësh. Në Gjykatën e Apelit situata ishte edhe më e vështirë, me vetëm 40 nga 78 pozicione të plotësuara.
Raporti argumenton se mungesat e gjyqtarëve dhe prokurorëve, së bashku me problemet e financimit dhe menaxhimit të çështjeve, ndikojnë në zvarritjen e proceseve dhe dobësojnë aftësinë e sistemit për të trajtuar dosje të ndërlikuara korrupsioni.
Një vëmendje e veçantë i kushtohet edhe rezultateve të SPAK-ut. Autorët njohin përparimin në hetimin e korrupsionit dhe krimit të organizuar, por paralajmërojnë se rezultatet në rikuperimin e pasurive të përfituara nga korrupsioni mbeten të kufizuara.
Sipas raportit, gjatë vitit 2025 SPAK sekuestroi 45,4 milionë euro pasuri, përfshirë asete të lidhura me krimin e organizuar. Por për rastet e korrupsionit dokumenti citon rreth 1,1 milionë euro sekuestrime dhe vetëm 100 mijë euro konfiskime.
Dallimi mes këtyre shifrave është domethënës. Sekuestrimi i përkohshëm i një pasurie nuk është i njëjtë me konfiskimin përfundimtar, ndërsa autorët theksojnë se suksesi i luftës kundër korrupsionit duhet matur edhe me aftësinë për t'u marrë përfitimet e paligjshme personave përgjegjës.
Raporti ngre shqetësime për kontrollin e pasurive të zyrtarëve të lartë. Sipas autorëve, sistemi i deklarimit dhe verifikimit nuk arrin gjithmonë të identifikojë pasuritë që mund të mbahen në emër të familjarëve, ortakëve apo personave të tjerë të lidhur me funksionarët publikë.
Problemi nuk qëndron vetëm te pasuria që deklaron një zyrtar, por edhe te burimi i saj dhe te mundësia që përfitimet reale të fshihen pas strukturave të biznesit ose pronësisë indirekte. Për këtë arsye, raporti kërkon kontrolle më të thelluara mbi pronarët përfitues dhe mekanizma më efektivë për konfiskimin e pasurive të pajustifikuara.
Edhe situata e medias paraqitet problematike. Shqipëria regjistron 72% në treguesin e rrezikut të kapjes së medias, niveli më i lartë në krahasimin përkatës rajonal.
Autorët evidentojnë përqendrimin e pronësisë mediatike në duart e grupeve të biznesit me lidhje politike, mungesën e rregullave transparente për shpërndarjen e reklamave shtetërore dhe presionet ndaj gazetarëve investigativë.
Raporti përmend edhe shqetësimet për pavarësinë e Radio Televizionit Shqiptar dhe Autoritetit të Mediave Audiovizive. Në rastin e RTSH-së, ai i referohet shkarkimit të këshillit drejtues nga Parlamenti në shkurt 2025 dhe debateve mbi lidhjet politike të strukturave të reja drejtuese.
Sipas autorëve, kur pronësia e mediave përqendrohet te biznese që kanë interesa në kontrata publike ose vendime qeveritare, krijohet rreziku që pavarësia editoriale të ndikohet nga marrëdhëniet ekonomike me pushtetin.
Një tjetër kritikë lidhet me përdorimin e teknologjisë si instrument për të luftuar korrupsionin. Raporti përmend sistemin Diella, duke theksuar se ai nuk ka kompetenca për të imponuar zbatimin e ligjit.
Autorët paralajmërojnë se digjitalizimi i prokurimeve nuk mjafton nëse institucionet nuk verifikojnë realisht pronarët e kompanive, lidhjet e tyre me zyrtarët dhe përqendrimin e kontratave. Një platformë elektronike mund ta bëjë procedurën më të dukshme, por nuk garanton vetvetiu konkurrencë apo ndëshkim të abuzimeve.
Shqetësimet e raportit lidhen drejtpërdrejt edhe me fondet e Bashkimit Europian. Autorët paralajmërojnë se financimet për Ballkanin Perëndimor, përfshirë Planin e Rritjes prej 6 miliardë eurosh dhe instrumentin IPA III prej 14,2 miliardë eurosh, mund të përfjnë duke forcuar rrjete ekonomike tashmë të privilegjuara, nëse mungon kontrolli mbi përfituesit dhe konkurrencën.
Këto shuma janë fonde të instrumenteve rajonale, jo financime të destinuara vetëm për Shqipërinë.
Sipas raportit, BE-ja duhet të kalojë nga vlerësimi formal i reformave te matja e rezultateve konkrete: sa kontrata jepen me konkurrencë, sa pasuri të paligjshme konfiskohen, sa efektive janë hetimet ndaj korrupsionit të nivelit të lartë dhe sa të pavarura janë institucionet nga ndikimi politik.
Përfundimi më kritik për Shqipërinë është se kapja e shtetit paraqitet si një problem strukturor, jo si një seri skandalesh të veçuara. Në qendër të tij, sipas autorëve, qëndron ndërthurja e interesave të biznesit me vendimmarrjen e qeverisë, në një sistem ku kontrolli institucional, transparenca e kontratave dhe konkurrenca ekonomike nuk janë mjaftueshëm të forta.
Raporti paralajmëron se miratimi i ligjeve, ngritja e institucioneve dhe përmbushja formale e kushteve të integrimit europian nuk garantojnë ndryshim real. Pa transparencë mbi paratë publike, pa drejtësi të pavarur dhe pa kontroll efektiv të lidhjeve mes pushtetit dhe biznesit, reformat rrezikojnë të mbeten në letër, ndërsa mekanizmat që favorizojnë kapjen e shtetit vazhdojnë të funksionojnë. /Pamfletirama shteti kapja Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Anti-Mafia Rektori Fortuzi fut Universitetin e Durrësit në “lavatriçen” Durana Tech Park, presion pedagogëve për protestat 28 Tetor 2026, 11:2311:23Anti-Mafia Ron Yeffet, supermashtruesi që kërkon të dalë i larë nga afera e armëve; SPAK nxjerr nga strofulla izraelitin e Ramës 27 Tetor 2026, 18:2318:23Anti-Mafia Rama shkarkon drejtorët, por mban me kthetra “gurin e shahut” të Agasit në Kadastër 27 Tetor 2026, 14:3514:35Anti-Mafia Pas denoncimit për 86 milionë lekët e ribrandimit të RTSH, Eni Vasili emëron Enola Bejkon edhe në Bordin e Administrimit 26 Tetor 2026, 14:0614:06Anti-Mafia Rektori i Agasit dhe Ballës kundër protestave/ Denoncimi: Shkëlqim Fortuzi presion pedagogëve në Durrës të mos bojkotojnë mësimin 26 Tetor 2026, 13:0413:04Anti-Mafia Mashtrimi i dorëheqjeve: Kryeministri largoi vetëm 132 nga 1173 drejtorë, ndërsa në 4 ministritë e korrupsionit nuk lëvizi asnjë 25 Tetor 2026, 12:1312:13Anti-Mafia