A ju ka shkuar ndonjëherë në mendje se sa bukur do të ishte të kishit aftësi telepatike apo ndonjë fuqi tjetër të pazakontë? Rreth një shekull më parë, disa prej mendjeve më të mëdha të filozofisë mendonin se njerëz të caktuar mund të kishin aftësi të tilla. Madje, disa prej tyre sugjeronin se edhe kuajt dhe qentë mund të zotëronin fuqi të ngjashme. Në fillim të shekullit XX, shumë shkencëtarë, psikologë dhe filozofë të shquar u magjepsën nga mundësia e ekzistencës së “dukurive paranormale”, si telepatia, mprehtësia e jashtëzakonshme ose fantazmat. Shumë prej tyre, si J.J. Thomson, fituesi i Çmimit Nobel në fizikë në vitin 1906, kryen eksperimente për të vënë në provë mediumet. Të tjerë, si filozofi C.D. Broad, morën pjesë në seanca spiritiste dhe shqyrtuan mundësinë e paranjohjes, aftësisë për të parashikuar ngjarjet e ardhshme.Lexo edhe:Horoskopi, 29 gusht/ Zbulo çfarë parashikojnë yjet për secilën shenjë Këta nuk ishin thjesht sharlatanë të dorës së dytë. Shumë prej tyre patën ndikim në filozofinë dhe shkencën e shekullit XX. Madje, shumë prej koncepteve për të cilat filozofët vazhdojnë të debatojnë edhe sot e kanë zanafillën te C.D. Broad, si teoria e “bllokut në zgjerim”, sipas së cilës e shkuara është reale, e tashmja është reale, por e ardhmja ende nuk ekziston. Shumica e vëmendjes së tyre përqendrohej te aftësitë paranormale të njerëzve. Megjithatë, disa prej këtyre “studiuesve të dukurive paranormale” shkuan edhe më tej dhe filluan të pyesnin nëse kafshët mund të kishin aftësi telepatike. Filozofi Friedrich Canning Scott Schiller (1864–1937), i cili pjesën më të madhe të karrierës e kaloi në Universitetin e Oksfordit, ishte anëtar aktiv i Shoqatës për Kërkime Psikike (SPR). Ai ishte një nga themeluesit e pragmatizmit, pikëpamjes filozofike sipas së cilës vërtetësia e një teorie mund të gjykohet në bazë të faktit nëse ajo funksionon në praktikë. Schiller u përfshi në debate të ashpra për aftësitë paranormale të kafshëve. Artikulli i tij për “kërkimet psikike” në Enciklopedinë Britannica përmbante një pjesë për “matematikanët kuaj”, kuaj që, gjoja, kishin aftësi matematikore paranormale dhe jepnin zgjidhjet e ekuacioneve duke goditur tokën me thundra. Në vitin 1914, Schiller shkroi një artikull për SPR-në mbi Rolfin, “qenin mendimtar të Mannheim-it” në Gjermaninë jugperëndimore. Rolfit i atribuohej aftësia për të dhënë përgjigje ndaj problemeve matematikore duke goditur me putër. Dhe, me ndihmën e një kodi shkronjash dhe rrokjesh, Schiller pretendonte se qeni arrinte madje të formonte fjali të plota. Në një rast, Schiller pretendoi se qeni i kishte rrëfyer një prifti besimin e tij katolik. Rasti i Rolfit, bashkë me raste të tjera të “qenve mendimtarë” që nisën të shfaqeshin papritur në vende të tjera, i vuri studiuesit e dukurive paranormale përballë një dileme. Disa mendonin se kjo provonte se kafshët kishin aftësi intelektuale të fshehura, njësoj si njerëzit. Të tjerë, si shkencëtari rus Vladimir Bechtereev, sugjeruan se gjithçka mund të shpjegohej me telepati. Bechtereev vazhdoi të bënte zbulime të rëndësishme për kujtesën dhe strukturën e trurit. Sipas tij, pronari i qenit ia kishte transmetuar telepatikisht të gjithë informacionin. Schiller besonte se teoria e tij e pragmatizmit mund të ndihmonte në zgjidhjen e këtyre debateve. Sipas tij, nuk kishte kuptim që këto çështje të diskutoheshin vetëm në mënyrë abstrakte. Ajo që kishte rëndësi ishte nëse ndonjëra prej teorive mund të tregonte pasoja praktike në mënyrën se si sillej kafsha. Nëse Rolfi ishte vërtet kaq i aftë në aritmetikë, pse nuk e përdorte matematikën në jetën e përditshme? Dhe nëse ishte një katolik i deklaruar, pse nuk shkonte në kishë? Joseph Banks Rhine (1895–1980) dhe bashkëshortja e tij, Louisa (1890–1983), konsiderohen gjerësisht themeluesit e fushës së diskutueshme të parapsikologjisë. Ata botuan veprën me ndikim Extra-Sensory Perception (1934) dhe themeluan Laboratorin e Parapsikologjisë në Universitetin Duke, i cili më vonë u mbyll. Qasja e tyre, që bazohej në një numër të madh testesh me shumë subjekte, është lidhur ngushtë me statistikat moderne. Në vitin 1929, çifti Rhine botoi një artikull për kalin Lady Wonder. Ky kalë, me sa dukej, ishte në gjendje të bënte parashikime, të zgjidhte probleme matematikore dhe të tregonte orën, të gjitha këto duke prekur me hundë blloqe me shkronja dhe numra. Më i famshmi ndër këta kuaj me aftësi të jashtëzakonshme matematikore ishte Hansi i Zgjuar. Ashtu si Lady Wonder në SHBA, edhe Hansi tërhoqi turma të mëdha në Gjermani, të etura për të parë aftësitë e tij në aritmetikë. Mes tyre kishte studiues të dukurive paranormale, të cilët donin të zbulonin nëse Hans kishte aftësi të mbinatyrshme, si edhe Carl Stumpf (1848–1936), një nga themeluesit e psikologjisë moderne. Ishte asistenti kërkimor i Stumpf-it, Oskar Pfungst, ai që më në fund zbuloi sekretin pas “fuqive” të mrekullueshme të Hans-it. Pfungst vuri re se Hansi jepte përgjigjen e saktë vetëm kur pronari i tij, i cili qëndronte aty pranë, e dinte përgjigjen e pyetjes, dhe vetëm kur Hansi mund ta shihte atë. Kjo e çoi Pfungstin në përfundimin se Hansi thjesht reagonte ndaj sinjaleve të pavullnetshme të pronarit të tij, sinjale që vetë pronari nuk e kuptonte se po i jepte. Kështu, Pfungsti zbuloi të ashtuquajturin “efektin Hansi i Zgjuar”. Ky term përshkruan situatat kur mënyra e gabuar e organizimit të një eksperimenti bën që studiuesi të ndikojë pa dashje te subjektet që po studion. Shpjegimi i Pfungstit e bëri të panevojshme t'u drejtoheshim aftësive të mbinatyrshme dhe kontribuoi pjesërisht në zhdukjen graduale të kërkimeve psikike nga universitetet. Ashtu si me shumë dukuri të tjera paranormale, psikologjia moderne mund të shpjegonte se çfarë po ndodhte në të vërtetë. Megjithëse doli se këta kuaj dhe qen nuk kishin aftësi të tilla matematikore, studimet e kryera nga studiuesit e dukurive paranormale ndihmuan në zbulimin e njohurive të reja. Një shembull befasues është mënyra e re e organizimit të eksperimenteve duke i përcaktuar rastësisht rendin dhe ndarjen e pjesëve të tyre. Kjo do të thotë se rendi ose mënyra e ndarjes së gjërave në një eksperiment përcaktohet në mënyrë rastësore, në vend që të zgjidhet nga studiuesi ose pjesëmarrësi. Sot, kjo është një pjesë themelore e një eksperimenti të mirë, sepse ndihmon në parandalimin e ndikimit të pritshmërive mbi rezultatet. Çuditërisht, përpjekjet për të testuar telepatinë ndihmuan në zhvillimin e kësaj metode. Studiuesit kuptuan se, nëse njerëzit e dinin se cila përgjigje pritej, edhe sinjalet më të vogla dhe të pavetëdijshme mund të ndikonin në rezultat. Rasti i Hansit të Zgjuar dhe i kafshëve të tjera “telepatike” tregon se sa e trazuar ishte kjo periudhë për shkencën dhe filozofinë moderne. Telefoni sapo kishte bërë të mundur komunikimin me dikë në anën tjetër të botës, ndërsa rrezet X lejonin njerëzit të shihnin brenda trupit. Në një epokë kur teknologjia po hapte kaq shumë mundësi të reja, nuk është edhe aq befasuese që disa prej mendjeve më të mëdha të kohës nisën të hetonin nëse telepatia mund të ekzistonte edhe te kafshët. /The Conversation – Syri.net
