Të paktën 14 persona nga shoqëria civile serbe janë shënjestruar me programe të avancuara spiunazhi në fillim të këtij viti, në atë që organizata për të drejtat dixhitale Share Foundation e cilëson si “valën më të madhe të dokumentuar të mbikëqyrjes” në Serbi deri më tani. “The Guardian” raporton se mes personave të shënjestruar janë edhe studentë të përfshirë në lëvizjen protestuese që prej vitit 2024 është përplasur me qeverinë e presidentit Aleksandar Vuçiç.
Sulmet u zbuluan në gusht, pasi kompania Apple njoftoi përdorues në 110 vende se mund të ishin shënjestruar nga programe spiune mercenare.
Një analizë e publikuar nga Citizen Lab ka konstatuar se të paktën një aktivist serb ishte shënjestruar me Pegasus, programin e zhvilluar nga NSO Group. Sipas ekspertëve, një infektim i tillë do t’i jepte sulmuesit “qasje të plotë në pajisje”, duke mundësuar mbledhjen e të dhënave nga telefoni.
Share Foundation tha se mes personave të shënjestruar kishte anëtarë të lëvizjes studentore serbe, e cila u bë një nga lëvizjet më të mëdha studentore në Evropë pas protestave mbarëkombëtare që pasuan shembjen e një stacioni treni në vitin 2024.
Megjithatë, deri tani nuk ka prova që qeveria e Vuçiçit ishte përgjegjëse për sulmin me Pegasus ndaj studentit. Ndërkohë, programe të tjera spiunazhi të përdorura më parë kundër studentëve serbë, përfshirë NoviSpy, janë lidhur me autoritetet e vendit.
Kryetarja e parlamentit serb dhe një nga figurat e larta të Partisë Progresive Serbe në pushtet, Ana Brnabić, i ka mohuar akuzat se studentët janë spiunuar nga autoritetet.
“Absolutisht jo. Nuk besoj asnjë fjalë që kanë thënë studentët apo Share”, deklaroi Brnabić në një intervistë për Euronews Serbia.
Sipas Share Foundation, koha kur dyshohet se janë kryer sulmet, gjatë zgjedhjeve lokale të marsit, mund të jetë domethënëse. Organizata ngre dyshime se zgjedhjet lokale mund të jenë përdorur si një lloj prove përpara zgjedhjeve të parakohshme të planifikuara për tetor.
“Kjo është vala më e madhe e dokumentuar e mbikëqyrjes në Serbi deri më tani”, tha Andrijana Ristic, këshilltare politike në Share Foundation.
Edhe John Scott-Railton, studiues i lartë në Citizen Lab, tha se të dhënat forenzike dhe njoftimet e Apple tregojnë se lëvizja pro-demokracisë në Serbi po përballet me përdorim agresiv të programeve spiune mercenare në prag të një cikli të rëndësishëm zgjedhor.
Një prej studenteve të shënjestruara, Milica Popović, i cilësoi sulmet si “mizore”. Ajo tha se ideja se dikush mund të kishte hyrë në hapësirën e saj private pa dijeninë e saj e kishte bërë të ndihej e ekspozuar.
Megjithatë, Popović deklaroi se sulmi nuk do ta ndalonte atë dhe as lëvizjen studentore.
Programi Pegasus, i zhvilluar nga NSO Group, është përdorur në të kaluarën për të shënjestruar gazetarë, aktivistë të të drejtave të njeriut dhe disidentë në vende të ndryshme. Përdorimi i tij ka shkaktuar prej vitesh shqetësime lidhur me mbikëqyrjen dhe abuzimin me teknologjinë e spiunazhit.
Ndërkohë, NSO Group është kontaktuar për një reagim lidhur me pretendimet e fundit. Top Channel