Foto Ilustrim Tani që Amerika ka hequr dorë nga roli i saj si mbrojtëse e demokracisë, regjimet autoritare po gjejnë gjithnjë e më shumë hapësirë për të vepruar pa frikën e ndëshkimit. Kofi Annan kishte një shprehje të preferuar për t’iu përgjigjur atyre që besonin se, për një shtet të dobët apo të zhytur në krizë, një udhëheqës autoritar mund të ishte zgjidhja e duhur. “Po flet Johnnie Walker!”, thoshte ai, duke sjellë në kujtesë një shaka të viteve të rinisë në Ganë: kur dikush bënte një pohim krejt absurd, miqtë e tij e lidhnin atë me efektin e alkoolit. Për Annan, autokracitë ishin të ngritura mbi rërë. Një vend mund të forcohej vetëm përmes qeverisjes së mirë dhe punës së vazhdueshme për institucionet. E dëgjova ish-Sekretarin e Përgjithshëm të OKB-së ta përdorte këtë shprehje gjatë një vizite në Tanzani, rreth 15 vjet më parë.
Ishte një periudhë kur po zbehej vala e optimizmit demokratik që kishte përfshirë botën pas Luftës së Ftohtë. Megjithatë, në shumë vende në zhvillim ende ndjehej një frymë e re demokracie. Sot, i ndjeri Annan do të ishte shumë i zhgënjyer.
Autoritarizmi është fuqizuar prej më shumë se një dekade në fuqi të mëdha si Kina dhe Rusia. E njëjta prirje është shfaqur edhe te fuqitë e mesme, nga Turqia dhe monarkitë e Gjirit deri te India. Së fundmi, madje me një ritëm më të shpejtë, kjo prirje po vihet re edhe në Indonezi.
Por tani ka ndodhur diçka edhe më e rëndësishme: Amerika ka hequr dorë nga ambicia për të qenë një prej mbështetësve kryesorë të demokracisë në botë. Dhe kjo po krijon një klimë të re për autokratët.
Nga Zimbabe në Mianmar, regjimet autoritare po duken gjithnjë e më të sigurta se mund të bëjnë çfarë të duan, pa pasur nevojë të shqetësohen as për një qortim publik nga Perëndimi.
Shikoni Tanzaninë. Autoritetet atje sapo kanë pezulluar një gazetë, sepse guxoi të raportonte mbi tensionet e mundshme brenda qeverisë.
Dhjetë vjet më parë, një veprim i tillë do të kishte sjellë presion të fortë nga donatorët perëndimorë. Sot, politikanët intolerantë e kanë shumë më të lehtë t’i mbyllin gojën medias, kur e dinë se nuk rrezikojnë pothuajse asgjë.
Sigurisht, mund të thuhet se kjo nuk është aspak diçka e re. Amerika nuk ka qenë kurrë modeli i përsosmërisë morale në politikën ndërkombëtare. Si çdo fuqi e madhe në histori, edhe ajo ka ndjekur interesat e veta dhe shpesh ka vepruar me dy standarde.
Në janar, kryeministri kanadez Mark Carney e quajti idenë e një “rendi botëror të bazuar në rregulla”, të udhëhequr nga Amerika, një “trillim të këndshëm”. Kritika e tij gjeti jehonë të madhe në vendet e Jugut Global, ku pakënaqësia ndaj standardeve të dyfishta të Perëndimit është e vjetër.
Historia e Mobutu Sese Sekos në Zaire është një shembull klasik. Mobutu ishte një nga simbolët më të njohur të korrupsionit dhe grabitjes së shtetit. Megjithatë, gjatë Luftës së Ftohtë ai dhe diktatorë të tjerë të ngjashëm gëzonin mbështetjen e presidentëve amerikanë, sepse konsideroheshin aleatë të dobishëm kundër Bashkimit Sovjetik.
Por kjo nuk është e gjithë historia e rolit amerikan në botë. Në dekadat pas vitit 1945, në shumë vende ku demokracia ishte e brishtë, partitë opozitare dhe mediat e pavarura arritën të mbijetonin edhe falë mbështetjes së Departamentit amerikan të Shtetit dhe institucioneve të tjera amerikane.
Në fillim të viteve ’90, kur gazetarët e “Zërit të Amerikës” shkuan në Angolë, një shtet njëpartiak që sapo kishte nisur të hapej ndaj botës, ata u pritën si heronj. Transmetimet e tyre, kishin pasur një ndikim të jashtëzakonshëm në një shoqëri që për vite kishte jetuar nën kontrollin e informacionit.
Por ajo kohë ka kaluar. Administrata Trump e mbylli “Zërin e Amerikës” vitin e kaluar. Promovimi i demokracisë nuk është më një prioritet i politikës së jashtme amerikane.
Rasti i Zimbabvesë është veçanërisht domethënës.
Muajin e kaluar, mbështetësit e presidentit Emmerson Mnangagwa miratuan një ligj që i hap rrugën zgjatjes së mandatit të tij, në kundërshtim me kushtetutën. Nga Uashingtoni nuk pati pothuajse asnjë reagim.
Mjerisht, as pjesa tjetër e Perëndimit nuk po tregohet më e vendosur. Britania dhe Franca po përqendrohen te lehtësimi i borxhit të Zimbabves, ndërsa përpjekja e pushtetit për të zgjatur qëndrimin në krye të shtetit kalon pa kundërshtim serioz.
Në terma financiarë, tërheqja e Perëndimit nga kjo fushë nuk kursen ndonjë shumë të madhe. Por kostoja politike është shumë më e lartë. Për partitë opozitare dhe shoqërinë civile në vende të tilla, pasojat mund të jenë shkatërruese.
Dhe kjo tërheqje është edhe dritëshkurtër. Sepse aty ku Perëndimi largohet, dikush tjetër hyn. Kina po e shfrytëzon boshllëkun e krijuar nga dobësimi i fuqisë së butë amerikane. Në Zimbabve, mbështetësit e Mnangagëës tashmë po kërkojnë që ai të qëndrojë në pushtet praktikisht përgjithmonë.
Dhjetë prej tyre sapo janë emëruar senatorë. Thuhet se presidenti ka marrë zemër edhe nga një deklaratë e mëparshme e Donald Trump, i cili la të hapur mundësinë që të kërkonte një mandat të tretë.
Kështu nis konsolidimi i një regjimi autoritar: jo gjithmonë me një goditje të vetme, por përmes një serie hapash që, njëri pas tjetrit, dobësojnë kufizimet ndaj pushtetit. Shpesh dëgjojmë të flitet me dëshpërim për rikthimin e “ligjit të xhunglës”.
Por edhe kjo shprehje është keqkuptuar. Kur Rudyard Kipling e p ërdori si titull të një poezie, ai nuk po përshkruante një botë ku mbizotëronte kaosi. Përkundrazi, ai po fliste për bashkëpunimin dhe solidaritetin brenda tufës së ujqërve.
Ideja e tij ishte e thjeshtë: tufa është e fortë falë ujqërve që e përbëjnë, ndërsa secili ujk është i fortë sepse është pjesë e tufës. Pikërisht këtë lloj bashkëpunimi dukej se kishte në mendje edhe Carney kur foli për nevojën që fuqitë e mesme të bashkëpunojnë për të mbajtur gjallë multilateralizmin.
Në disa raste, kjo mund të ndodhë. Aktualisht po fitojnë terren ide si “plurilateralizmi”, pra krijimi i koalicioneve të përkohshme mes disa shteteve për çështje të caktuara, dhe forma të tjera më fleksibël të bashkëpunimit ndërkombëtar.
Por në tërësi, fryma që po mbizotëron në botë është shumë më e zymtë: secili për vete.
Dhe kjo është ajo që zakonisht nënkuptojmë me “ligjin e xhunglës”. Po hyjmë në një epokë ku fuqitë mund t’i ndjekin interesat e tyre me gjithnjë e më pak kufizime.
Zyrtarët e OKB-së flasin me dëshpërim për faktin se deri në dhjetë vende po ushqejnë luftën në Sudan, secili duke vepruar me bindjen se nuk do të përballet me pasoja. Ata që mbështesin tërheqjen amerikane nga roli i saj tradicional në botë e quajnë këtë një rikthim të vonuar te “realizmi”.
Bota ka ndryshuar, thonë ata. Dhe kanë të drejtë. Por fakti që bota ka ndryshuar nuk do të thotë se çdo ndryshim është për mirë. Tërheqja e Shteteve të Bashkuara nga mbështetja e demokracisë dhe e idealeve liberale, ka një kosto që shkon shumë përtej buxheteve të institucioneve amerikane.
Ajo u dërgon autokratëve një mesazh të qartë: hapësira për të vepruar po zgjerohet, ndërsa po zvogëlohet kostoja e shkeljes së rregullave. Dhe kur një fuqi e madhe heq dorë nga përpjekja për të mbrojtur demokracinë, nuk krijohet një vakum neutral.
Boshllëku mbushet nga të tjerë shpesh nga regjime që s’kanë asnjë interes në forcimin e institucioneve demokratike. Kofi Annan do ta kishte kuptuar menjëherë këtë logjikë. Përballë atyre që përpiqen të justifikojnë këtë indiferencë të re ndaj demokracisë, ai ndoshta do të buzëqeshte qetë dhe do të përsëriste shprehjen e tij të vjetër:“Po flet Johnnie ëalker!”. Edhe kësaj here, me shumë gjasë do të kishte të drejtë./ Përshtati "Pamfleti" Nga "Financial Times”rendi i ri boteror autokracia Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Aksioni i NABU alarmon Kievin, arratiset deputeti i akuzuar për korrupsion 25 Gusht 2026, 17:1417:14Rajoni dhe Bota Kush po e blen naftën iraniane? 25 Gusht 2026, 17:1117:11Rajoni dhe Bota Trump: SHBA ka pastruar të gjitha minat në ujërat ndërkombëtare të Ngushticës së Hormuzit 25 Gusht 2026, 17:0717:07Rajoni dhe Bota Nga avioni misterioz te një i burgosur amerikan, çfarë e çoi shefin e CIA-s në Moskë? 25 Gusht 2026, 16:5416:54Rajoni dhe Bota Lufta tregtare me Kanadanë, pika e dobët e Trump që mund t’i kushtojë shtrenjtë 25 Gusht 2026, 15:5915:59Rajoni dhe Bota Magyar sulmon Gellért Jászai-n e 4iG dhe oligarkët e tjerë të Orbán: Jeniçerë, ktheni paratë! 25 Gusht 2026, 15:4615:46Rajoni dhe Bota