Sa mirë arrijmë ta luftojmë ftohjen mund të lidhet me stresin, gjumin, ushqyerjen, konsumin e alkoolit, duhanpirjen dhe madje edhe aktivitetin seksual (po, ky i fundit ndihmon në forcimin e imunitetit). Jemi në kulmin e sezonit të ftohjeve, kur shfaqen të gjitha simptomat e njohura dhimbja e fytit, rrjedhja e hundëve dhe dhimbjet e trupit të cilat këtë vit po shfaqen më të forta se zakonisht, ndërsa qarkullojnë edhe viruse të tjera të stinës së dimrit.Lexo edhe:5 ushqime që mund të ndihmojnë në forcimin e kockave më mirë se qumështi “Shumë nga simptomat që përjetojmë kur jemi të ftohur shkaktohen nga reagimi i sistemit tonë imunitar dhe jo nga vetë virusi”, shpjegon Dr. Lindsay Broadbent, pedagoge e virologjisë në Universitetin e Surrey-t. “Për shumicën e viruseve që shkaktojnë ftohjen e zakonshme, duhet thjesht të presim derisa të kalojnë vetë. Megjithatë, duke lehtësuar simptomat, do të ndiheni më mirë dhe ndoshta do të shkurtoni edhe kohëzgjatjen e sëmundjes.” Më poshtë gjeni udhëzuesin tonë për të parandaluar ftohjen ose për të përballuar simptomat në shtëpi. - Flini mjaftueshëm. - Konsumoni shumë lëngje. - Përdorni tretësira me ujë fiziologjik. - Shurup nga frutat e shtogut. - Përbërës natyralë. - Vitamina C. - Vitamina D. - Zinku. - Echinacea. - Tableta. - Spraj për hundët. - Night Nurse. - Pomada me avuj. 1. Jepini përparësi gjumit Gjëja më e mirë që mund të bëni për trupin tuaj kur jeni të ftohur është plotësisht falas dhe, për më tepër, është një lajm i mirëpritur: shkoni në shtrat. “Ritmi ynë cirkadian (ora e brendshme e trupit) dhe gjumi janë të lidhur me sistemin imunitar. Mungesa e gjumit shoqërohet me një rrezik më të lartë për t'u prekur nga infeksionet e rrugëve të frymëmarrjes”, thotë Dr. Broadbent. “Një studim zbuloi se personat që flinin shtatë orë ose më shumë kishin pothuajse tri herë më shumë gjasa të prekeshin nga ftohja sesa ata që flinin tetë orë ose më shumë.” Në thelb, trupi ynë ka nevojë për pushim që të rikuperohet. Dr. Chris Smith është mjek specialist në mikrobiologjinë klinike dhe virologjinë në Universitetin e Kembrixhit. Ai thotë se mungesa e gjumit na bën gjithashtu më pak efikasë në reagimin ndaj vaksinave parandaluese, siç është vaksina kundër gripit. Megjithatë, arsyeja kryesore pse gjumi ndihmon është më e thjeshtë. “Në thelb, sa shumë vuani nga ftohja varet nga mënyra se si i perceptoni simptomat dhe, ndërsa jeni në gjumë, nuk do t'i vini re ato”, thotë Dr. Smith. “Prandaj përdorim shprehjen ‘ta kalosh duke fjetur’. Ka shumë gjasa të ndiheni të lodhur kur trupi juaj është i zënë duke luftuar infeksionin, ndaj mos e kundërshtoni këtë nevojë dhe pushoni.” Nëse nuk mund të flini për shkak të hundëve të zëna, mund t'ju ndihmojë të vendosni disa jastëkë për ta mbajtur kokën më lart. Gjithashtu, sigurohuni që barnat pa recetë që merrni gjatë natës të mos përmbajnë kafeinë. 2. Pini shumë lëngje Të gjithë kemi dëgjuar mjekët të na këshillojnë të “konsumojmë shumë lëngje” kur vuajmë nga një infeksion viral. Edhe pse provat shkencore që shpjegojnë pse kjo mund të jetë efektive janë të kufizuara, mendohet se hidratimi mund të ndihmojë në funksionimin e qelizave imunitare. Nuk është e nevojshme të pini me detyrim dy litra ujë. Edhe çaji dhe kafeja ndihmojnë. “Çdo lëng është më mirë sesa asgjë dhe çaji e kafeja përbëhen kryesisht nga uji”, thotë Dr. Smith. “Pini kur keni etje; nuk ka nevojë të detyroni veten të pini sasi të mëdha.” Kafeina mund t'ju ndihmojë gjithashtu të ndiheni më energjikë nëse jeni të plogësht. Ai këshillon të shmangni alkoolin, pasi ai e dobëson më tej sistemin imunitar. Megjithatë, edhe pijet e ëmbla lejohen. “Nëse dikush ka temperaturë dhe e vetmja gjë që dëshiron është një pije e gazuar, nuk ka problem. Kaloritë shtesë nuk do ta dëmtojnë, veçanërisht nëse ka më pak dëshirë për të ngrënë.” Kohët e fundit, shkencëtarët kanë zbuluar se pikat nazale me solucion fiziologjik mund të shkurtojnë në mënyrë të besueshme kohëzgjatjen e ftohjes te fëmijët me dy ditë. Përveç kësaj, ato ulin rrezikun që fëmijët t'ua transmetojnë virusin prindërve ose anëtarëve të tjerë të familjes. 3. Përgatitni vetë një tretësirë me ujë fiziologjik Një studim i fundit ka zbuluar se përdorimi te fëmijët i një tretësire të përbërë vetëm nga kripa dhe uji mund të shkurtojë kohëzgjatjen e ftohjes me dy ditë. “Ne zbuluam se fëmijët që përdornin pika nazale me ujë të kripur (solucion fiziologjik) kishin simptoma të ftohjes për një mesatare prej gjashtë ditësh, ndërsa ata që merrnin trajtimin e zakonshëm i kishin simptomat për tetë ditë”, tha Prof. Steve Cunningham nga Universiteti i Edinburgut, i cili mori pjesë në këtë studim të kontrolluar dhe të randomizuar. “Fëmijët që merrnin pika nazale me ujë të kripur kishin gjithashtu nevojë për më pak ilaçe gjatë sëmundjes.” Një tretësirë me përqendrimin e kripës së përdorur në studim, prej 2,6 për qind, nuk mund të blihet pa recetë, por mund të përgatitet lehtësisht në shtëpi. Përzieni tri lugë çaji kripë pa jod dhe pa konservues me një lugë çaji sodë buke dhe ruajeni përzierjen në një enë hermetike. Kur të dëshironi të përgatisni tretësirën, përzieni një lugë çaji nga kjo përzierje me rreth 200 ml ujë të zier. Më pas prisni derisa uji të bëhet i vakët përpara përdorimit. Nëse tretësira shkakton djegie ose pickim në hundën e fëmijës, hollojeni me më shumë ujë. 4. Provoni shurupin e frutave të shtogut të përzier me ujë Julie Macken, specialiste e mjekësisë bimore dhe themeluese e kompanisë së produkteve natyrale për kujdesin e lëkurës Neve’s Bees, sugjeron të pini ujë të ëmbëlsuar me shurup nga frutat e shtogut. “Është zbuluar se frutat e shtogut mund të shkurtojnë kohëzgjatjen e sëmundjes së shkaktuar nga viruset e gripit të tipit A dhe B. Ato mund të përdoren gjithashtu në mënyrë parandaluese gjatë muajve të dimrit.” Mund ta përgatisni vetë shurupin duke zier ngadalë në një tenxhere 2,5 kg fruta të freskëta dhe të pjekura të shtogut (nuk nevojitet ujë). Pasi frutat të jenë zbutur, shtypini dhe kullojini përmes një site. Shtoni 500 g sheqer në lëngun e kulluar dhe ziejeni lehtë për 20 minuta. Pasi të trashet dhe të marrë një konsistencë të ngjashme me mjaltin e lëngshëm, hidheni në shishe të sterilizuara. Frutat mund të mblidhen në natyrë gjatë vjeshtës, por ato të thara në ngrirje shiten në të gjitha dyqanet e produkteve natyrale dhe në internet. “Përveç frutave, edhe lulet e shtogut janë shumë të dobishme dhe nxisin djersitjen, duke ndihmuar në uljen e temperaturës”, shton Macken. “Përdorni një lugë çaji të mbushur mirë me lule të thata për çdo filxhan me ujë të valuar dhe lërini të qëndrojnë për pesë minuta.” 5. Mjalti, hudhra dhe xhenxhefili Një pije e ngrohtë me mjaltë është gjëja e parë që Dr. Broadbent zgjedh personalisht kur ndien se po e zë ftohja. “Mjalti ka veti antimikrobike, qetëson dhimbjen e fytit dhe ka një shije mjaft të mirë”, shpjegon ajo. Janë vetitë e mjaltit dhe konsistenca e tij e trashë, si shurup, ato që qetësojnë fytin e irrituar. Studimet e kryera te fëmijët me simptoma që varionin nga rrjedhja e hundëve deri te temperatura kanë treguar se një dozë e vetme mjalti në mbrëmje mund të ketë një efekt të lehtë në lehtësimin e kollës dhe të ndihmojë gjumin. Ndërkohë, hudhra është përdorur prej kohësh në mjekësinë tradicionale. “Është dokumentuar se mjekët bimorë kinezë e përdornin atë që në vitin 2700 para erës sonë”, vëren Macken. “Ajo ka veti antimikrobike dhe ekspektorante, të cilat ndihmojnë në hollimin dhe nxjerrjen e sekrecioneve nga rrugët e frymëmarrjes.” Macken sugjeron përgatitjen e kësaj përzierjeje me mjaltë dhe hudhër: shtypni 3-4 thelpinj hudhre të qëruar në një havan, mbulojini me 3-4 lugë çaji mjaltë cilësor dhe lërini të qëndrojnë për 24 orë. Filloni duke konsumuar një lugë çaji, por përzierja mund të ruhet për shumë muaj. “Mund të mos tingëllojë shumë tërheqëse, por për infeksionet e rrugëve të frymëmarrjes dhe kollën me sekrecione në kraharor funksionon mrekullisht”, thotë Macken. Në mënyrë të ngjashme, xhenxhefili është një përbërës natyral që shpesh vlerësohet për aftësinë e tij për të luftuar ftohjen. “Shijet shumë të forta, të cilat krijojnë ndjesinë e ngrohtësisë që shkakton xhenxhefili, veprojnë si një shpërqendrim i fuqishëm nga simptoma të tilla si rrjedhja e hundëve”, thotë Dr. Chris. “Prandaj, disa nga këto kura funksionojnë përmes efektit placebo. Për shembull, ndjesia djegëse në gojë ju pengon të përqendroheni te hunda e bllokuar.” 6. Vitamina C Shumë prej nesh furnizohen me tuba tabletash që treten në ujë dhe bëjnë flluska, me shpresën se do të na mbrojnë nga ftohja, ose zgjedhin të pinë lëng portokalli. “Një përmbledhje e studimeve të publikuara sugjeron se vitamina C mund të ketë një efekt më të dukshëm kur dikush vuan nga simptoma më të rënda”, thotë Dr. Broadbent. Një studim që ajo përmend zbuloi se marrja e 1-2 mg vitaminë C në ditë shkurtoi kohëzgjatjen e ftohjes me 8 për qind te të rriturit dhe me 14 për qind te fëmijët, si dhe uli intensitetin e simptomave. Megjithatë, ka disa kufizime që duhen marrë parasysh. “Një nga keqkuptimet më të mëdha është ideja se mund ta parandaloni ftohjen duke konsumuar sasi të mëdha të vitaminës C si suplement të vetëm. Kjo ka shumë gjasa të rezultojë thjesht në prodhimin e urinës së pasur me vitaminë C, duke ju kushtuar shumë shtrenjtë”, shpjegon Dr. Smith. “Nëse ushqeheni mirë dhe merrni të gjithë lëndët ushqyese që ju nevojiten, do të jeni më të mbrojtur ndaj një virusi”, shton ai. “E vetmja gjë që e shëron ftohjen është sistemi juaj imunitar, ndaj duhet të bëni gjithçka që ai të funksionojë sa më mirë në tërësi.” 7. Vitamina D Dr. Smith nuk rekomandon shpenzimin e parave për suplemente të ndryshme, me një përjashtim të vetëm: vitaminën D, të cilën e merr edhe vetë. “Gjatë dimrit, në Mbretërinë e Bashkuar nuk kemi mjaftueshëm rreze dielli për ta prodhuar atë në mënyrë natyrale”, thotë ai. “Vitamina D ndikon në mënyrën se si reagon sistemi imunitar, ndaj ia vlen të plotësohen rezervat e saj.” “Gjatë pandemisë së Covid-19, disa studime e lidhën mungesën e vitaminës D me format më të rënda të sëmundjes”, shton Dr. Broadbent. 8. Zinku Minerali i zinkut gjithashtu mendohet shpesh se ndihmon në shkurtimin e kohëzgjatjes dhe në uljen e ashpërsisë së ftohjes, nëse merret që në fazat e para. “Zinku ndihmon në rritjen e aktivitetit të neutrofileve (një lloj qelizash të bardha të gjakut), të cilat përbëjnë vijën e parë të mbrojtjes së sistemit imunitar”, thotë Macken. Ushqimet e pasura me zink përfshijnë pluhurin e kakaos, arrat shqeme, si dhe lloje të tjera arrorësh, farat dhe fasulet. Studimet kanë sugjeruar se kombinimi i zinkut me vitaminën C mund të sigurojë lehtësim edhe më të shpejtë të simptomave. 9. Echinacea (A ia vlen vërtet?) Echinacea, një grup bimësh me lule që i përkasin familjes së margaritave, ka gëzuar prej kohësh reputacionin e një suplementi ushqimor që ndihmon në parandalimin e ftohjes. “Përdorimi i saj bazohet në idenë se mund të stimulojë sistemin imunitar për të luftuar infeksionet në mënyrë më efektive”, shpjegon Macken. “Përdoren si rrënjët, ashtu edhe lulet e saj. Zakonisht merret si infuzion në një pije ose si tinkturë e përgatitur me alkool.” Megjithëse studimet tregojnë se marrja e echinacea-s mund të ulë pak gjasat për t'u prekur nga ftohja, ajo nuk e shkurton kohëzgjatjen e saj dhe shumica e virologëve nuk e rekomandojnë. 10. Paracetamoli, ibuprofeni dhe aspirina Paracetamoli dhe ibuprofeni i zakonshëm janë zgjedhjet kryesore për Dr. Chris. “Ato nuk e zhdukin infeksionin, por ndihmojnë në uljen e temperaturës dhe lehtësimin e dhimbjeve të kokës. Të dyja këto barna duhet të përdoren për të lehtësuar simptomat, në mënyrë që të pushoni dhe të rikuperoheni, dhe jo për të marrë tableta që të vazhdoni të punoni me intensitet të plotë.” Për të trajtuar dhimbjen e fytit, ai sugjeron gargara me aspirinë. “Kjo bën që ilaçi të veprojë drejtpërdrejt në indin e inflamuar, duke ofruar lehtësim shumë të mirë të simptomave. Edhe gargara me ujë të kripur funksionon, duke u siguruar që ta pështyni ujin pas përdorimit.” 11. Sprajet për hundët “Disa spraje nazale mund të ndryshojnë mjedisin brenda hundës”, thotë Dr. Broadbent. “Kjo do të thotë se çdo virus i çliruar nga qelizat e infektuara e ka më të vështirë të infektojë qelizat e tjera në rrugët tuaja të frymëmarrjes.” Dr. Simon Clarke, profesor i asociuar i mikrobiologjisë qelizore në Universitetin e Reading-ut, rekomandon përdorimin e Vicks First Defence sapo të vini re simptomat e para të ftohjes. “Ai e kap virusin në pjesën e sipërme të rrugëve të frymëmarrjes dhe në zgavrën e hundës, duke e penguar përhapjen e tij”, shpjegon ai. Shton se, nëse përdoret që në fazat e hershme, sipas përvojës së tij funksionon “rreth 80 për qind të rasteve”. 12. Night Nurse Night Nurse është marka më e njohur e këtij lloji. Disa farmaci kanë variantet e tyre, të cilat përgjithësisht përmbajnë: - Paracetamol (për lehtësimin e dhimbjeve të trupit). - Prometazinë (antihistaminik me efekt qetësues dhe përgjumës). - Dekstrometorfan (qetësues i kollës). Shumë njerëz mendojnë se ky kombinim mund të ndihmojë gjumin, i cili është thelbësor për t'u ndier më mirë. “Ajo që mund të bëjnë këto lloj ilaçesh është të zhbllokojnë rrugët e frymëmarrjes”, shpjegon Dr. Smith. “Të gjithë mendojnë se hunda e bllokuar nënkupton grumbullimin e sasive të mëdha të sekrecioneve. Edhe pse mund të keni pak më shumë sekrecione se zakonisht, problemi i vërtetë është se hapësira nëpër të cilën duhet të kalojnë ato (kanali i hundës) është ngushtuar, sepse inflamacioni ka bërë që indet e rrugëve të frymëmarrjes të dyfishojnë madhësinë e tyre. Është pikërisht kjo ngushtim i hapësirës brenda hundës që ju krijon ndjesinë e bllokimit. “Pra, fillimisht këto ilaçe pakësojnë sekrecionet dhe, së dyti, ngushtojnë enët e gjakut, duke ulur inflamacionin në rrugët e frymëmarrjes. E thënë thjesht, hapësira që keni në dispozicion për kalimin e sekrecioneve bëhet më e madhe, duke e bërë më të lehtë frymëmarrjen.” 13. Pomadat me avuj “Pomadat dhe xhelat me mentol ose eukalipt mund të na krijojnë ndjesinë se po marrim frymë më lirshëm, edhe pse në të vërtetë arsyeja pse nuk mund të marrim frymë përmes hundës është inflamacioni i shtresës së brendshme të rrugëve të frymëmarrjes”, thotë Dr. Broadbent. Përdorimi i një sasie të vogël të pomadës Vicks në një enë me ujë të nxehtë dhe thithja e avujve, për të ndihmuar në pastrimin e rrugëve të frymëmarrjes (duke mbuluar kokën me një peshqir), është një metodë e vjetër për lehtësimin e bllokimit të hundëve. “Menta ka veti shumë të mira dekongjestive dhe ndihmon në largimin e sekrecioneve të trasha (grumbullimit të gëlbazës), qofshin ato nga sinuset, veshët apo mushkëritë”, shpjegon Macken./TheTelegraph
