Milloshevic e Putin Një studim mbi fjalimet që u kanë paraprirë gjenocideve identifikon disa elemente të përsëritura: paraqitjen e grupit të shënjestruar si kërcënim të menjëhershëm, si element të huaj dhe si të lidhur me forca të jashtme… Në prag të pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës, më 24 shkurt 2022, presidenti rus Vladimir Putin mbajti një fjalim ku disa elemente binin në sy. Ai e nisi duke folur për atë që e paraqiti si kërcënim themelor ndaj Rusisë nga “Perëndimi”.
Putin argumentoi se zgjerimi drejt lindjes i Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO) po bëhej gjithnjë e më i rrezikshëm dhe po kërcënonte sigurinë ruse.
Ai gjithashtu akuzoi në mënyrë të rreme Ukrainën për gjenocid dhe pretendoi se miliona njerëz në rajonin lindor të Donbasit ishin vrarë. Putin deklaroi se Ukraina do ta çonte luftën në Krime, të aneksuar në mënyrë të paligjshme nga Rusia në vitin 2014, dhe do të vriste njerëz atje, diçka që, sipas tij, Rusia duhej ta ndalonte.
Pas pushtimit, mijëra ukrainas dhe rusë janë vrarë dhe miliona njerëz janë zhvendosur. Autorët e studimit argumentojnë gjithashtu se janë shtuar provat për akte gjenocidale nga Rusia në territoret e pushtuara të Ukrainës.
A kishte në fjalimin e Putinit shenja paralajmëruese për atë që do të pasonte? Sipas një studimi të publikuar së fundmi, përgjigjja është po.
Në një periudhë kur mizoritë masive vazhdojnë në disa konflikte, identifikimi më i hershëm i këtyre sinjaleve mund të ndihmojë në përmirësimin e mekanizmave të paralajmërimit dhe parandalimit.
Studiuesit përdorin një përkufizim të konsoliduar në shkencat politike, sipas të cilit gjenocidi përfshin promovimin, zbatimin ose miratimin e nënkuptuar nga elitat qeverisëse ose agjentët e tyre të politikave të vazhdueshme që synojnë shkatërrimin, tërësisht ose pjesërisht, të një grupi etnik, politik ose të politizuar.
Analiza pilot përfshiu 13 fjalime që lidhen me tetë raste gjenocidi gjatë periudhës 1956–2000, rreth një të pestën e rasteve të identifikuara nga studiuesit për atë periudhë. Autorët gjetën disa elemente të përbashkëta në retorikën që u parapriu këtyre krimeve.
Krijimi i ndjesisë së një rreziku të menjëhershëm
Tema më e shpeshtë në të 13 tekstet ishte pretendimi se grupi i shënjestruar do të shkaktonte dëme nëse nuk ndalohej. Referencat ndaj këtij kërcënimi shfaqeshin më shpesh sesa thirrjet e drejtpërdrejta për dhunë.
Gjenocidi në Ruandë më 1994 u mori jetën rreth 800 mijë njerëzve, kryesisht pjesëtarëve të minoritetit tutsi, por edhe hutuve të moderuar. Forcat e armatosura dhe milicitë ekstremiste hutu, me pjesëmarrjen e një pjese të popullsisë, kryen vrasjet.
Përpara dhunës, propaganda i quante tutsit inyenzi, një term në gjuhën kinyarwanda që shpesh përkthehet si “buburreca” dhe interpretohet si gjuhë dehumanizuese.
Megjithatë, autorët vërejnë se termi lidhej edhe me rebelët tutsi të viteve 1960 dhe më pas, të cilët e përdornin emërtimin në lidhje me taktikat e sulmeve ndërkufitare gjatë natës. Në këtë kontekst, përdorimi i termit për të gjithë tutsit nuk i paraqiste vetëm si më pak njerëzorë, por i identifikonte kolektivisht me rebelët dhe, rrjedhimisht, si kërcënim për hututë.
Sipas studimit, paraqitja e autorëve të ardhshëm të dhunës si viktima që duhet të mbrohen mund të ketë ndikim më të madh mobilizues sesa një thirrje e drejtpërdrejtë për armë.
Një element tjetër, më pak i shpeshtë në fjalimet e analizuara, ishte përdorimi i emrave dhe mbiemrave që e paraqisnin grupin e shënjestruar si të huaj dhe të papajtueshëm me shoqërinë. Literatura mbi gjenocidin e lidh këtë lloj retorike me idetë e “toksicitetit” dhe “papastërtisë”.
Kërcënimi nga jashtë si pjesë e retorikës
Autorët identifikuan edhe një karakteristikë të tretë: referencat ndaj një kërcënimi të jashtëm. Sipas tyre, retorika e “vetëmbrojtjes” mund të forcohet kur grupi i shënjestruar lidhet me fuqi të huaja.
Kjo e paraqet atë njëkohësisht si më të fuqishëm, sepse supozohet se ka aleatë jashtë vendit, dhe si më tradhtar, sepse akuzohet se bashkëpunon me të huajt kundër shtetit. Në këtë mënyrë, udhëheqësit mund ta përdorin kërcënimin e jashtëm për të justifikuar dhunën politike eliminatore.
Në disa raste, lidhjet me jashtë mund të ekzistojnë realisht dhe të përfaqësojnë një kërcënim të caktuar, edhe pse retorika mund t'i zmadhojë ose t'i paraqesë në mënyrë të shtrembëruar. Në raste të tjera, këto lidhje mund të jenë të sajuara.
Në një intervistë të dhënë në Beograd në dhjetor 1998, presidenti i atëhershëm i Republikës Federale të Jugosllavisë, Slobodan Milosheviç, deklaroi se “terrorizmi mbështetej nga faktorë të ndryshëm të huaj”. Ai fliste për ndërhyrje nga Shqipëria, përfshirë veprimtarinë e grupeve joqeveritare gjatë një periudhe destabiliteti në Jugosllavi.
Disa muaj më vonë, forcat jugosllave dhe serbe e përshkallëzuan ndjeshëm fushatën e spastrimit etnik kundër shqiptarëve të Kosovës. Fushata përfi pas ndërhyrjes ushtarake të NATO-s dhe bombardimeve që zgjatën 78 ditë.
Një shembull tjetër vjen nga Argjentina. Në një fjalim të vitit 1977, gjenerali Jorge Rafael Videla deklaroi se “argjentinasi po përballet tani si me agresion të brendshëm, ashtu edhe me agresion të huaj”.
Videla drejtonte regjimin ushtarak të Argjentinës gjatë periudhës së njohur si “Lufta e Pistë”, kur deri në 30 mijë persona të dyshuar si simpatizantë të së majtës u zhdukën. Junta e justifikoi represionin, pjesërisht, duke iu referuar kontekstit më të gjerë të Luftës së Ftohtë.
Retorika e kërcënimit të huaj luajti rol edhe në Ruandë. Në një fjalim famëkeq, propagandisti hutu Léon Mugesera u bëri thirrje hutuve të mos “lejonin pushtimin”. Ai mbështetej te bindjet e përhapura se tutsit kishin prejardhje të huaj.
Mugesera deklaroi se “shtëpia” e tutsive ishte në Etiopi dhe kërcënoi se ata do të dërgoheshin atje përmes lumit, një referencë ndaj vrasjes dhe hedhjes së trupave në ujë.
Propaganda hutu theksonte jo vetëm lidhjet reale të drejtuesve ushtarakë tutsi me Ugandën, prej nga Fronti Patriotik i Ruandës, i udhëhequr nga tutsit, nisi ofensivën në vitin 1990, por pretendonte edhe mbështetje më të gjerë nga popullsitë e rajonit. Në këtë narrativë përfshiheshin Uganda, Etiopia, Zaireja e atëhershme, sot Republika Demokratike e Kongos, dhe Burundi.
A mund të shërbejnë fjalimet si paralajmërim?
Studimet mbi retorikën që u paraprin gjenocideve kanë dhënë tashmë kontribute në kuptimin e dhunës masive. Autorët argumentojnë se analiza sistematike e fjalimeve mund të përmirësojë edhe mekanizmat e paralajmërimit të hershëm.
Përparimet teknologjike e bëjnë gjithnjë e më të realizueshëm analizimin dhe kodimin në shkallë të gjerë të fjalimeve politike, si dhe përfshirjen e tyre në modelet që përpiqen të vlerësojnë rrezikun e mizorive masive.
Megjithatë, analiza e retorikës nuk do të thotë se një fjalim i caktuar parashikon automatikisht gjenocid. Studimi është një analizë pilot me një numër të kufizuar rastesh dhe elementet e identifikuara mund të shfaqen edhe në kontekste ku nuk pason gjenocid.
Autorët argumentojnë se këto të dhëna mund të shërbejnë si pjesë e një sistemi më të gjerë paralajmërimi. Ato nuk e zgjidhin problemin e mungesës së vullnetit politik për të ndërhyrë, por mund të ndihmojnë institucionet dhe studiuesit të identifikojnë më herët rritjen e rrezikut. /Përshtati Pamfleti nga The Conversation/ masakra gjenocidi putin millosheviç Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Serbia drejt një gare të polarizuar, zgjedhjet e 25 tetorit kthehen në ‘referendum! 1 Tetor 2026, 17:0617:06Rajoni dhe Bota Irani, shërbimet sekrete dhe agresori; pikëpyetjet pas incidentit në fluturimin drejt Izraelit 1 Tetor 2026, 16:4516:45Rajoni dhe Bota Apokalipsi ka ndryshuar drejtim! 1 Tetor 2026, 16:3216:32Rajoni dhe Bota Britania kërkon përfshirjen e Gjermanisë në programin e avionëve luftarakë ‘GCAP’ 1 Tetor 2026, 16:0916:09Rajoni dhe Bota Tensionet bërthamore, paralajmëron Moska: Vendosja e armëve pranë Rusisë sjell përshkallëzim! 1 Tetor 2026, 15:4015:40Rajoni dhe Bota Plani i ri për migrantët merr formë, BE synon qendra kthimi jashtë bllokut 1 Tetor 2026, 15:4015:40Rajoni dhe Bota