Lajme Zone
Lodhja kronike, sëmundja që prek mijëra njerëz: Mjeku shpjegon simptomat, shkaqet dhe trajtimet e saj
Të tjeraSyri

Lodhja kronike, sëmundja që prek mijëra njerëz: Mjeku shpjegon simptomat, shkaqet dhe trajtimet e saj

Dr. Gerald Coakley është reumatolog konsulent dhe themelues i The Fatigue Clinic.

Dr. Gerald Coakley është reumatolog konsulent dhe themelues i The Fatigue Clinic. Rreth 25 vjet më parë, fillova të specializohem në encefalomielitin mialgjik/sindromën e lodhjes kronike (ME/CFS), krejt rastësisht. Vura re se një numër i konsiderueshëm pacientësh me këtë gjendje po më kontaktonin në përpjekje për të siguruar trajtime të paprovuara dhe të kushtueshme, siç ishin infuzionet komplekse intravenoze “Myers”, që përmbanin vitamina B dhe C, kalcium dhe magnez, të cilat më parë u ishin ofruar nga mjekë që tashmë kishin dalë në pension.Lexo edhe:Gjashtë ushqime që ndihmojnë në forcimin e kockave dhe uljen e rrezikut të osteoporozës Si reumatolog konsulent i sapoemëruar në Londër, unë trajtoja persona me sëmundje inflamatore kronike, si artriti reumatoid dhe lupusi, ndaj kjo ishte një zhvillim i papritur. Kjo zgjoi interesin tim për ME/CFS, e cila vlerësohet se prek 400 mijë persona vetëm në këtë vend, ndërsa kostoja vjetore për Mbretërinë e Bashkuar vlerësohet në 3.3 miliardë paund. Kuptova se mjekësia konvencionale i kishte braktisur kryesisht këta njerëz, një grup i madh personash shpesh me aftësi të kufizuara të rënda, duke i lënë në mëshirën e mjekësisë alternative, kurave mashtruese dhe shfrytëzimit financiar. ME/CFS zakonisht shfaqet pas një infeksioni viral ose bakterial dhe, në formën e saj më të rëndë, mund t'i lërë pacientët të detyruar të qëndrojnë në shtrat, duke hasur vështirësi edhe për t'u ushqyer, për t'u larë apo për të toleruar dritën dhe zhurmat, megjithëse simptomat mund të shfaqen dhe të zbuten në periudha të ndryshme. Kështu, në vitin 2007, paralelisht me publikimin e udhëzimeve të para të NICE për këtë sëmundje, ngrita në Londër një klinikë të posaçme për lodhjen, me synimin për të ofruar kujdes të arsyeshëm, të bazuar në prova shkencore dhe të koordinuar nga specialistë të fushave të ndryshme. Një çerek shekulli më vonë, ndihma për disa prej këtyre pacientëve që të rimarrin jetën e tyre, të përballojnë kufizimet dhe të ruajnë një ndjenjë realiste shprese, mbetet një nga aspektet më shpërblyese të karrierës sime. ME/CFS është një sëmundje reale dhe tepër dobësuese Personat me ME/CFS shpesh shpërfillen, nuk u besohet dhe u thuhet se sëmundja e tyre është “gjithçka në kokën e tyre”, ose trajtohen sikur shtiren si të sëmurë. Sipas mendimit tim, kjo është krejtësisht e gabuar dhe tregon mungesë dhembshurie, kureshtjeje dhe përulësie. Si mjek, e konsideroj thellësisht zhgënjyese, sepse ky paragjykim shkakton vuajtje të mëdha dhe të panevojshme. Të sugjerosh se pacientët po shtiren sikur janë të sëmurë do të thotë të shpërfillësh realitetin shpesh shkatërrues të ME/CFS. Studimet tregojnë se shkalla e vetëvrasjeve te pacientët me këtë sëmundje është dukshëm mbi mesataren, jo vetëm për shkak të vuajtjeve të mëdha që shkakton sëmundja, por edhe për shkak të izolimit që vjen si pasojë e stigmës dhe indiferencës shoqërore. Shumë nga personat që kontaktojnë klinikën time janë prindër në moshë relativisht të thyer, fëmijët e rritur të të cilëve janë kthyer të jetojnë në shtëpinë familjare, sepse nuk janë në gjendje të kujdesen për veten. Një pjesë e problemit është se nuk ekziston një test diagnostikues për ME/CFS dhe as një trajtim efektiv. Mjekët zakonisht punojnë nën presionin e kohës dhe përpiqen të zgjidhin probleme, ndaj ndoshta nuk është për t'u habitur që përqendrojnë vëmendjen te pacientët dhe sëmundjet për të cilat ekzistojnë teste të qarta diagnostikuese dhe trajtime efektive. ME/CFS është ndryshe nga lodhja e zakonshme ME/CFS nuk është thjesht ndjesia e një lodhjeje të lehtë, madje as e një rraskapitjeje të plotë. Është një sëmundje komplekse dhe shpesh afatgjatë, e karakterizuar nga lodhje ekstreme dhe e vazhdueshme fizike dhe mendore, e cila nuk largohet me pushim dhe pengon rëndë jetën e përditshme. Ajo prek kryesisht personat nga fillimi i adoleshencës (periudhë në të cilën, rastësisht, mundësitë për shërim janë shumë të mira) deri në moshën 50-vjeçare dhe është tri herë më e shpeshtë te gratë sesa te burrat. Dallimi kryesor midis lodhjes së zakonshme dhe rraskapitjes së shkaktuar nga ME/CFS është se simptomat përkeqësohen ndjeshëm një ose dy ditë pas aktivitetit fizik, mendor apo emocional. Kjo bën që edhe detyrat më të vogla të përditshme të duken jashtëzakonisht të vështira. Kjo gjendje njihet si keqësim i simptomave pas sforcimit (PEM). PEM nuk shfaqet në të njëjtën mënyrë te të gjithë, por shpesh shkakton disa nga një gamë e gjerë simptomash, të cilave mund t'u duhen ditë ose javë për t'u qetësuar. Personat që vuajnë nga ME/CFS mund të përjetojnë dhimbje muskulore, dhimbje koke, lodhje fizike dhe mendore dobësuese, pagjumësi ose hipersomni (gjumë deri në 20 orë në ditë), “mjegullim të trurit”, që përfshin boshllëqe në kujtesë, përqendrim të dobët dhe vështirësi në gjetjen e fjalëve, si dhe dhimbje kronike të pashpjegueshme në muskuj dhe kyçe. Një tjetër problem mund të jetë intoleranca ortostatike, e cila shfaqet kur ngritja në këmbë shkakton marramendje, rrahje të shpejta të zemrës ose të fikët. Kjo mund të shkaktohet ndonjëherë nga sindroma e takikardisë ortostatike posturale (PoTS), një gjendje që shkakton simptoma kur personi qëndron në pozicion vertikal, të cilat zakonisht lehtësohen kur shtrihet. Çfarë e shkakton ME/CFS? Megjithëse ekzistojnë shumë teori për shkakun e ME/CFS, përgjigjja e vetme intelektualisht e ndershme aktualisht është se nuk e dimë saktësisht pse shfaqet apo çfarë e shkakton. Shkaqet ka të ngjarë të jenë komplekse dhe të ndryshojnë nga një rast në tjetrin. Besoj se ndoshta nuk bëhet fjalë për një sëmundje të vetme, por për një grup çrregullimesh me simptoma të ngjashme. Kjo mund të jetë e vështirë për t'u pranuar nga pacienti ose familjarët e tij, veçanërisht duke pasur parasysh se sa dobësuese mund të jetë kjo gjendje. Unë prirem ta vlerësoj çdo pacient individualisht, duke përdorur një kornizë që e quaj tri P-të: faktorët predispozues, faktorët nxitës dhe faktorët që e mbajnë sëmundjen aktive. Me faktorë predispozues nënkuptoj faktorët që krijojnë një prirje ose cenueshmëri ndaj ME/CFS. Në disa raste, kjo mund të jetë gjenetike. Në klinikën time kam parë disa anëtarë të së njëjtës familje që vuajnë nga kjo gjendje. Studimi i fundit DecodeME, i Universitetit të Edinburgut, zbuloi tetë rajone të gjenomit njerëzor që ndryshonin ndjeshëm te personat me ME/CFS, krahasuar me ata që nuk e kishin këtë sëmundje. Këto rajone lidhen me sistemin imunitar dhe atë nervor. Për më tepër, një histori e sëmundjeve shoqëruese, si fibromialgjia, sindroma e zorrës së irrituar, hipermobiliteti i kyçeve, ankthi ose depresioni, e rrit cenueshmërinë e një personi. Stresi i vazhdueshëm kronik, si ai që shkaktohet nga mjediset e ngarkuara të punës ose provimet akademike, mund ta bëjë gjithashtu një person më të cenueshëm ndaj ME/CFS, duke ndryshuar reagimin e sistemit imunitar ndaj infeksioneve. Sa u përket faktorëve nxitës, mund të ekzistojë një shkaktar specifik infektiv. Shkaktarët e zakonshëm përfshijnë infeksione si virusi Epstein-Barr (mononukleoza infektive), infeksioni bakterial i përhapur nga rriqrat, i njohur si sëmundja Lyme, ethet Q (një infeksion i shkaktuar nga bakteret që merren nga kafshët e infektuara të fermave, si delet, gjedhët dhe dhitë) dhe, së fundmi, Covid-19. Së fundi, ekzistojnë faktorët që e mbajnë sëmundjen aktive, pra veçori të saj që mund të bëjnë që ajo të rrënjoset dhe të vazhdojë për një kohë të gjatë. Këtu përfshihen çrregullimet e gjumit (nga pagjumësia e plotë deri te fjetja gjatë gjithë ditës dhe qëndrimi zgjuar gjatë natës) ose modeli i aktivitetit “shumë dhe asgjë”, i cili çon në episode të përsëritura të keqësimit të simptomave pas sforcimit (PEM). Për disa persona, ekziston edhe një element psikologjik i lidhur me këtë gjendje. Ndërsa disa argumentojnë se faktorët psikologjikë nuk kanë asnjë lidhje me ME/CFS dhe se diskutimi i tyre përbën “zhvlerësim mjekësor të përvojës së pacientit”, faktorët psikologjikë kanë rëndësi në të gjitha sëmundjet afatgjata. Prandaj, nuk shoh arsye pse ME/CFS duhet të jetë ndryshe. Sigurisht, një pakicë e konsiderueshme e pacientëve të mi me ME/CFS nuk kanë histori të ndonjë infeksioni që mund ta ketë shkaktuar sëmundjen dhe/ose gjendja e tyre është shfaqur pas ngjarjeve stresuese të jetës apo rraskapitjes së tejzgjatur. Ndërsa shumë nga pacientët që vizitoj nuk shfaqin shqetësime të theksuara ose të papërshtatshme psikologjike, të tjerë mund të përfitojnë nga trajtimet psikologjike, si terapia konjitive e sjelljes (CBT). Si trajtohet? Ashtu siç ka shumë të ngjarë të mos ekzistojë një shkak i vetëm për ME/CFS, aktualisht nuk ekziston as një kurë e vetme. Udhëzimet më të fundit të NICE, të vitit 2021, theksojnë se nuk ka trajtim apo kurë për këtë sëmundje. Megjithatë, ideja se ME/CFS nuk mund të trajtohet ua heq pacientëve dhe familjarëve të tyre çdo ndjenjë shprese dhe, sipas mendimit tim, është aktivisht e dëmshme. Po aq e dëmshme është edhe përhapja e bindjes jorealiste se një kurë farmakologjike është shumë pranë zbulimit. Pavarësisht mungesës së medikamenteve efektive, shpesh mund të bëhet shumë për t'i mbështetur, këshilluar dhe përmirësuar cilësinë e jetës së këtyre personave. Vitet e fundit, në raste individuale, kam parë se disa medikamente që nuk janë të miratuara dhe nuk janë të provuara për trajtimin e ME/CFS duket se kanë luajtur një rol në përmirësimin e gjendjes. Këtu përfshihen antihistaminikët, antiviralët, beta-bllokuesit dhe modafinili, një stimulues i sistemit nervor qendror që mund të përmirësojë përgjumjen gjatë ditës. Deri shumë kohët e fundit, në një numër të vogël rastesh, kam përshkruar naltrekson me dozë të ulët, një medikament që përdoret përgjithësisht për të reduktuar dëshirën e fortë për alkool dhe opioide, të cilin disa pacientë e kanë raportuar si të dobishëm. Megjithatë, sapo është publikuar një studim i ri kanadez i kontrolluar dhe i randomizuar, i cili sugjeron fuqimisht se çdo përfitim i raportuar vjen tërësisht nga efekti placebo. Kur është e nevojshme, mund të ndihmojnë gjithashtu trajtimet psikologjike për pagjumësinë ose çrregullimet dytësore të humorit. Edhe në mungesë të një zgjidhjeje farmakologjike, shumë pacientë mund të ndihmohen për të përballuar sa më mirë gjendjen e tyre me mbështetjen e një ekipi të specializuar rehabilitimi, ku përfshihen edhe terapistët okupacionalë (OT). Sipas mendimit tim, terapistët okupacionalë janë heronjtë e heshtur të kujdesit shëndetësor. Kur një person pëson amputimin e një këmbe, një dëmtim të shtyllës kurrizore ose një goditje në tru, pasi mjekët kanë bërë gjithçka që munden, janë terapistët okupacionalë, së bashku me fizioterapistët, ata që i ndihmojnë pacientët të rifitojnë sa më shumë pavarësi të jetë e mundur. Kam parë që ata luajnë një rol po aq të pazëvendësueshëm edhe te pacientët me ME/CFS. E rëndësishme është që pacientët këshillohen të mos shpenzojnë më shumë energji sesa mendojnë se kanë në dispozicion. Ata nuk duhet të përpiqen t'i “kapërcejnë me forcë” simptomat, pasi kjo mund të provokojë një përkeqësim të mëtejshëm të gjendjes pas sforcimit. Trajtimi i ME/CFS mbetet i pamjaftueshëm dhe kam parë shumë pacientë për të cilët kam pasur shumë pak mundësi për të ofruar ndihmë. Megjithatë, shërimi ose përmirësimi i ndjeshëm janë të mundur dhe kam pasur fatin ta dëshmoj këtë shumë herë gjatë karrierës sime./TheTelegraph