Ideja e përhapur se patriarkati është ende gjallë dhe mirë mund të mos jetë plotësisht e saktë. Në të vërtetë, sipas një studimi të ri, megjithëse burrat, mesatarisht, vazhdojnë të kenë më shumë pasuri, pushtet dhe status sesa gratë, ata kanë gjithashtu më shumë gjasa të vuajnë nga probleme shëndetësore dhe të vdesin para kohe. Shifrat e konfirmojnë këtë. Në Mbretërinë e Bashkuar, burrat vdesin mesatarisht katër vjet më herët se gratë. Dhe, ndonëse përparimet mjekësore kanë zgjatur jetëgjatësinë e të dyja gjinive, burrat kanë përfituar më pak prej tyre. Në nivel global, në vitin 1950, burrat zakonisht vdisnin 3,3 vjet më herët se gratë. Sot, kjo shifër është 4,8 vjet, pavarësisht se jetëgjatësia globale është rritur afërsisht me të njëjtin ritëm për të dyja gjinitë. Sipas të dhënave të Zyrës për Statistikat Kombëtare (ONS), në vitin 2024, jetëgjatësia e burrave në Mbretërinë e Bashkuar ishte 79,1 vjet. Për gratë, ajo ishte 83 vjet.Lexo edhe:Pse shtatzënitë me interval të shkurtër mund të përshpejtojnë plakjen Ky hendek në vdekshmërinë mes gjinive është në qendër të tre studimeve novatore, të publikuara javën e kaluar në revistën shkencore The Lancet. Duke përdorur të dhëna globale shëndetësore nga viti 1990 deri në vitin 2023, studiuesit u përpoqën të zbulonin pse burrat vdesin më të rinj se gratë dhe pse preken në mënyrë disproporcionale nga sëmundjet e zemrës, kanceri, vetëvrasjet dhe dëmtimet fizike. Arsyet, siç zbuluan ata, ishin komplekse dhe përfshinin jo vetëm biologjinë, por edhe faktorë shoqërorë dhe kulturorë. Të qenit një "burrë i fortë", përfunduan studiuesit, ka një kosto. Profesor James Catto, nga Universiteti i Sheffield-it, është një nga studiuesit. Si urolog konsulent, Catto, 56 vjeç, kalon një pjesë të madhe të jetës së tij profesionale duke trajtuar burra me probleme të prostatës. Megjithatë, ai filloi të pyeste veten nëse problemet shëndetësore që i çonin pacientët në konsultën e tij ishin domosdoshmërisht kërcënimet më të mëdha për jetën e tyre. "Kuptova se shumë prej problemeve të tjera shëndetësore që kishin përbënin shqetësime edhe më të mëdha për ta. Ata mund të vuanin nga sëmundje të zemrës, një formë tjetër kanceri ose një infeksion", shprehet ai. Problemet shëndetësore që prekin kryesisht burrat, të identifikuara në kërkimin e Catto-s, si sëmundjet kardiovaskulare, kanceri dhe vetëvrasjet, shkaktohen nga një sërë faktorësh, përfshirë mjedisin dhe kulturën. Megjithatë, ekziston një faktor për të cilin burrat mund të bëjnë shumë pak. Biologjia kundrejt sjelljes Një pjesë e disavantazhit shëndetësor të burrave është e përcaktuar në gjenet tona, megjithëse Catto beson se ky faktor luan një rol më të vogël në hendekun e jetëgjatësisë sesa mund të imagjinojmë. Për shembull, gratë zakonisht kanë dy kromozome X, ndërsa burrat kanë një kromozom X dhe një Y. Kromozomi i dytë X mund të ofrojë njëfarë mbrojtjeje kundër sëmundjeve të trashëguara që shkaktohen nga gjenet me defekte. Dallimet në kromozomet seksuale mund të ndikojnë gjithashtu në predispozitën ndaj kancerit, duke u dhënë potencialisht grave një avantazh. Dallimet gjinore në reagimin e sistemit imunitar mund t'i vendosin gjithashtu burrat në një rrezik më të madh, siç shpjegon Catto: "Më shumë burra vdesin nga Covid-i dhe tuberkulozi. Kjo mund të lidhet pjesërisht me sistemin tonë imunitar, pasi ka disa prova se imuniteti i burrave është pak më i dobët." Hormonet seksuale janë një tjetër faktor. Megjithatë, ndonëse testosteroni, i cili është i rëndësishëm për shëndetin e kockave dhe sistemit kardiovaskular te burrat, ndonjëherë lidhet me sjelljet e rrezikshme, ai nuk konsiderohet një faktor i rëndësishëm që kontribuon në hendekun e vdekshmërisë. Në të vërtetë, normat e duhanpirjes dhe konsumit të alkoolit, së bashku me faktorët ekonomikë, si punësimi dhe qasja në shërbimet shëndetësore, janë më të rëndësishme për të shpjeguar pse burrat vdesin më herët sesa përbërja e tyre gjenetike. A e vë në rrezik shëndetin e burrave qëndrimi për të mos i shfaqur emocionet? Është e vërtetë se burrat, në përgjithësi, kanë më pak gjasa të kërkojnë ndihmë mjekësore dhe shpesh paraqiten te mjeku më vonë, pasi simptomat janë shfaqur. Megjithatë, do të ishte tepër e thjeshtë t'ia atribuonim këtë tërësisht vendosmërisë së tyre për t'i përballuar problemet pa u ankuar. Në të vërtetë, ndryshimi në frekuentimin e mjekut të familjes mes burrave dhe grave zhduket kryesisht te personat në pension dhe ata që kanë probleme shëndetësore të diagnostikuara. Catto takohet gjithashtu me burra që shmangin kërkimin e ndihmës për shkak të sikletit. Ai shpjegon: "Burrat mund t'i shtyjnë kontrollet për kancerin e prostatës sepse shqetësohen nga ideja e futjes së gishtit në anus, edhe pse mënyra moderne e diagnostikimit është përmes një analize gjaku dhe rezonancës magnetike. Ata ndihen gjithashtu në siklet për problemet urinare ose të ereksionit. Zakonisht nuk duan të kërkojnë ndihmë kur kanë ndonjë problem me penisin." Ekonomia mund të jetë po aq e rëndësishme në parashikimin e jetëgjatësisë. Catto thotë: "Në Sheffield, për shembull, kemi një linjë autobusi që përshkon qytetin dhe jetëgjatësia e njerëzve që jetojnë përgjatë kësaj linje ndryshon me rreth 20 vjet mes zonave më të pasura dhe atyre më pak të pasura." Varfëria dhe papunësia mund t'i godasin veçanërisht rëndë burrat kur pasiguria financiare përplaset me pritshmëritë tradicionale se ata duhet të jenë të fortë, të pavarur dhe të sigurojnë jetesën për familjen. Këto pritshmëri përforcohen që në moshë të hershme nga modelet mashkullore që burrat admirojnë gjatë rritjes. Kur zakonet e pashëndetshme bëhen pjesë e kulturës mashkullore Duhanpirja, konsumi i alkoolit dhe bixhozi janë faktorë të tjerë të identifikuar në studim. Ndonëse kanë pasoja negative si për burrat, ashtu edhe për gratë, këto zakone priren të jenë më të rrënjosura në disa aspekte të kulturës shoqërore mashkullore. Catto thekson se heronjtë tradicionalë meshkuj zakonisht paraqiten si fizikisht të fortë, agresivë dhe konsumues të mëdhenj të alkoolit. Sipas tij, kjo është arsyeja pse përfaqësimet tradicionale të burrërisë mund të kontribuojnë në përkeqësimin e shëndetit të burrave. Në vitin 2013, studiues britanikë analizuan të 14 librat origjinalë të James Bond-it, të shkruar nga Ian Fleming, dhe zbuluan se, nëse do të ishte një person real, Bond-i do të vdiste në moshën 56-vjeçare nga një sëmundje e mëlçisë. Ai do të kishte gjithashtu rrezik të lartë për të zhvilluar demencë në moshë të re dhe për t'u prekur nga sëmundjet seksualisht të transmetueshme. "Modelet tona të referimit priren të jenë agresive, ndoshta edhe disi të dhunshme, dhe sjelljet e tyre nuk janë domosdoshmërisht ato që duam të përçojmë në shoqëri", thotë Catto. Në mënyrë të ngjashme, marketingu i orientuar sipas gjinisë po kontribuon në shkurtimin e jetës së burrave. Studimi i publikuar në The Lancet sugjeron se kompanitë e duhanit dhe alkoolit synojnë grupe të caktuara burrash, përfshirë komunitetet në gjendje të pafavorshme ekonomike dhe shoqërore. Ndërkohë, një studim i Universitetit të Kembrixhit zbuloi se reklamat e basteve në Facebook dhe Instagram, në Irlandë, arritën te 2,3 herë më shumë burra sesa gra. Njëzet e dy për qind e reklamave synonin në mënyrë specifike burrat, ndërsa asnjëra nuk synonte ekskluzivisht gratë. Catto vë në dukje ndikimin e kulturës së basteve në ndeshjet e futbollit, ku tifozët vendosin gjithnjë e më shumë baste gjatë gjithë lojës. Ai thotë se bixhozi është bërë pjesë e përvojës sportive, me pasoja potencialisht serioze, përfshirë borxhet, falimentimin dhe problemet e shëndetit mendor. Kurthi i maskulinitetit në internet Tipare të dëmshme të sjelljes mashkullore shfaqen gjithashtu në botën dixhitale, ku drejtuesit e podkasteve dhe ndikuesit në rrjetet sociale promovojnë ideale të caktuara të forcës, dominimit dhe mbështetjes vetëm te vetja. Këto komunitete online, të lidhura në mënyrë joformale dhe shpesh të shoqëruara me armiqësi ndaj feminizmit dhe grave, njihen kolektivisht si "manosfera" dhe identifikohen në studim si një ndikim potencialisht i dëmshëm për shëndetin e burrave. Catto beson se këto komunitete mund të tërheqin veçanërisht djemtë që largohen nga shkolla pa kualifikime dhe më pas përballen me papunësi ose përjashtim shoqëror. "Djemtë që nuk kanë rezultate të mira në shkollë dhe përfjnë në punë me paga më të ulëta ose mbeten të papunë, mund të përjetojnë më shumë izolim dhe zemërim ndaj shoqërisë. Dhe pikërisht këtu shfaqet manosfera, duke u ofruar një zgjidhje dhe duke u thënë se nuk është faji i tyre, por i qeverisë, i grave ose i feminizmit." Pse vetmia mund të jetë e rrezikshme për burrat Izolimi shoqëror është një tjetër faktor që kontribuon në vdekjen e parakohshme të burrave. Mungesa e marrëdhënieve mbështetëse mund të përkeqësojë shëndetin mendor dhe fizik, madje të çojë edhe në vetëvrasje, e cila është një nga shkaqet e rëndësishme të vdekshmërisë së parakohshme te burrat. Catto beson se burrat mund të përfitojnë nëse bëhen më të gatshëm të flasin për problemet e tyre, veçanërisht kur përballen me sëmundje të rënda. Ai i krahason qëndrimet e burrave me mbështetjen që gratë shpesh u japin dhe marrin nga të tjerat pas një diagnoze të kancerit të gjirit. "Kur dikush si Kylie Minogue diagnostikohet me kancer të gjirit, shumë gra ndiejnë empati dhe i japin shumë dashuri e mbështetje. Nuk e shohim gjithmonë të njëjtën gjë në popullatën mashkullore", shpjegon ai. Ai beson se organizata si Prostate Cancer UK dhe klubet e futbollit kanë ndihmuar në sfidimin e kësaj ngurrimi, duke i nxitur burrat të flasin më hapur për shqetësimet e tyre shëndetësore. Marrëdhëniet e qëndrueshme personale dhe lidhjet shoqërore mund të kenë gjithashtu një efekt mbrojtës në shëndetin e burrave. Një studim i vitit 2025, ku morën pjesë më shumë se 320.000 të rritur britanikë, zbuloi se burrat e izoluar nga shoqëria kishin një rrezik 41 për qind më të lartë për të vdekur para kohe, krahasuar me një rritje prej 25 për qind të rrezikut te gratë që përjetonin izolim shoqëror. Çfarë mund të bëjnë burrat për të jetuar më gjatë? Catto po i zbaton vetë këshillat e tij. Studimi e ka bërë të mendojë më seriozisht për shëndetin e tij. Ai merr statina për të mbajtur nën kontroll kolesterolin, ka filluar të vrapojë më shumë dhe të luajë padel, po i kushton më shumë vëmendje ushqyerjes dhe po konsumon më pak alkool. "Nuk ka asgjë më bindëse sesa të lexosh për këto çështje dhe të kuptosh se duhet të ndërmarrësh vetë hapa konkretë", thotë ai. Dhe ndonëse beson se qeveritë dhe punëdhënësit kanë përgjegjësi për përmirësimin e shëndetit të burrave, ai mendon se burrat mund ta nisin duke i kushtuar më shumë vëmendje trupit të tyre. Gjithashtu, i nxit ata të investojnë në miqësitë e tyre, të kalojnë më pak kohë në rrjetet sociale dhe të ndihen më të lirshëm për të folur rreth shëndetit të tyre. Ndërsa për baballarët që pyesin veten se si t'i rrisin djemtë e tyre më të shëndetshëm, ai ka një këshillë të thjeshtë. "Mendoj se gjithçka nis me të qenit një komunikues i mirë", thotë ai. "Dhe me të qenit një model i mirë për t'u ndjekur, duke ndarë përgjegjësitë e kujdesit me bashkëshorten dhe duke dhënë shembullin e tipareve të mira."/TheTelegraph
