Ilustrim Nga ulja e akcizës te vendosja e çmimeve maksimale dhe kufizimi i marzheve, qeveritë e Ballkanit po përdorin mekanizma të ndryshëm për të frenuar çmimin e karburanteve. Shqipëria mbetet ndër tregjet e shtrenjta të rajonit, ndërsa krahasimi me vendet fqinje tregon se çmimi në pompë nuk përcaktohet vetëm nga tregjet ndërkombëtare, por edhe nga taksat dhe mënyra se si ndërhyn secila qeveri... Rritja e çmimeve të karburanteve në Europën Juglindore po nxjerr në pah një diferencë të madhe mes vendeve të rajonit. Të gjithë blejnë në një treg ndërkombëtar të ekspozuar ndaj të njëjtave goditje, por konsumatorët nuk paguajnë të njëjtin çmim në pompë.
Shqipëria është një nga rastet ku kjo diferencë bëhet më e dukshme. Karburantet mbeten të shtrenjta sipas standardeve rajonale, ndërsa ndërhyrjet administrative në treg kufizojnë luhatjet pa i dhënë Shqipërisë avantazhin që kanë tregje si Bullgaria apo Maqedonia e Veriut.
Krahasimi është i rëndësishëm pikërisht sepse tregon se çmimi i naftës dhe benzinës nuk varet vetëm nga kuotimet ndërkombëtare.
Mbi çmimin e produktit vendosen akciza, TVSH-ja, taksa të tjera dhe marzhet e tregtimit. Në disa vende qeveritë kanë ulur akcizat. Në vende të tjera kanë vendosur çmime maksimale ose kanë kufizuar marzhet e kompanive.
Pra, kur një shqiptar paguan karburantin, ai nuk paguan vetëm produktin e importuar. Paguan edhe barrën fiskale dhe strukturën që shteti shqiptar ka zgjedhur për tregun. Kjo duket më qartë kur Shqipëria krahasohet me atë që po ndodh vetëm pak kilometra përtej kufijve të saj.
Maqedonia e Veriut është një treg më i lirë për karburantet. Çmimet me pakicë përcaktohen përmes mekanizmit të Komisionit Rregullator të Energjisë. Diferenca me Greqinë është aq e dukshme sa krijon stimul ekonomik për drejtuesit e automjeteve në veri të Greqisë që të furnizohen përtej kufirit.
Shqipëria nuk ka të njëjtin avantazh. Çmimet e larta sipas standardeve të rajonit bëjnë që tregu shqiptar të mos jetë për konsumatorët e vendeve fqinje ajo që Bullgaria apo Maqedonia e Veriut janë për një pjesë të konsumatorëve grekë. Ky është një dallim me rëndësi, sepse kufiri e ekspozon menjëherë efektin e politikës së brendshme fiskale.
Në Ballkan, të njëjtin problem qeveritë po e trajtojnë ndryshe
Rasti më i fortë vjen nga Greqia dhe Bullgaria. Sipas Buletinit Javor të Naftës të Komisionit Europian, më 21 shtator çmimi mesatar i benzinës pa plumb 95 oktan në Greqi ishte 2.197 euro për litër, ndërsa nafta kushtonte 2.224 euro.
Në të njëjtën javë, benzina kushtonte 1.663 euro në Bullgari, 1.677 euro në Qipro, 1.706 euro në Slloveni, 1.796 euro në Kroaci dhe 1.891 euro në Rumani. Mes Greqisë dhe Bullgarisë diferenca arrinte në 53.4 cent për litër benzinë. Në një furnizim prej 50 litrash bëhen 26.70 euro.
Për naftën diferenca ishte më e vogël, rreth 30 cent për litër.
Këto shifra nuk provojnë se sa qytetarë kalojnë kufirin vetëm për t'u furnizuar. Nuk ekzistojnë të dhëna publike të krahasueshme që tregojnë sa kalime kufitare në Ballkan bëhen posaçërisht për karburant, sa litra blihen dhe sa të ardhura fiskale zhvendosen nga një vend te tjetri.
Por shifrat provojnë diçka tjetër: diferenca ekonomike ekziston. Dhe kjo diferencë nuk shpjegohet vetëm me çmimin ndërkombëtar të naftës. Komisioni Europian publikon veçmas çmimin e karburanteve para dhe pas taksave, pikërisht për të identifikuar peshën që kanë TVSH-ja dhe akciza në çmimin përfundimtar.
Greqia ka përdorur masa të përkohshme, kufizime të marzheve të fitimit dhe ndërhyrje në treg, por jo një ulje të përhershme dhe të përgjithshme të taksave. Qipro ka zgjedhur një rrugë tjetër. Qeveria zgjati deri më 30 nëntor uljen me 8.33 cent për litër të akcizës si për benzinën, ashtu edhe për naftën.
Mali i Zi ka kombinuar uljen e akcizës me çmime maksimale. Në mesin e shtatorit, çmimi maksimal i benzinës 95 oktan ishte 1.72 euro për litër, ndërsa ai i naftës 1.90 euro. Kroacia ka përdorur çmime maksimale me pakicë, kufizime të marzheve tregtare dhe ndryshime të akcizave. Sllovenia kombinon masat fiskale me rregullimin e çmimeve në pikat e karburantit jashtë autostradave.
Edhe Bosnjë-Hercegovina ka ndërhyrë, por struktura administrative e vendit nuk lejon që ajo të trajtohet si një treg i vetëm rregullator. Në Federatën e Bosnjë-Hercegovinës, qeveria ka vendosur marzh maksimal prej 0.06 markash të konvertueshme për litër në shitjen me shumicë dhe 0.25 markash për litër në shitjen me pakicë për produktet e naftës pa aditivë.
Pra, qeveritë nuk kanë në dispozicion vetëm një instrument. Ato mund të ulin akcizën, të kufizojnë marzhet, të vendosin tavane çmimesh ose të kombinojnë disa prej këtyre masave.
Secila zgjedhje ka kosto. Nëse ulet akciza, shteti heq dorë nga një pjesë e të ardhurave fiskale. Nëse kufizohen marzhet, ndërhyrja zhvendoset te fitimi i operatorëve. Nëse vendoset çmim maksimal, qeveria duhet të përshtatë mekanizmin me ndryshimet e kostos së produktit.
Pikërisht këtu bëhet i rëndësishëm krahasimi me Shqipërinë.
Çmimi i lartë në tregun shqiptar nuk mund të shpjegohet vetëm me argumentin se është shtrenjtuar nafta në tregjet ndërkombëtare, kur vendet e rajonit po përballen me të njëjtin treg ndërkombëtar, por po përdorin politika të ndryshme fiskale dhe rregullatore.
Shqipëria ka rikthyer ndërhyrjet administrative për të kufizuar luhatjet e çmimeve. Megjithatë, kjo nuk i jep vendit avantazhin e çmimit që shfaqin tregje të tjera të rajonit. Dhe ky është problemi që krahasimi ballkanik nxjerr në pah.
Nuk mjafton të shihet se sa kushton fuçia e naftës. Duhet parë sa kushton produkti para taksave, sa i shton shteti çmimit përmes barrës fiskale dhe çfarë mekanizmi përdor qeveria kur tregu ndërkombëtar shtrenjtohet.
Rasti i Serbisë tregon ndërkohë një problem tjetër.
Atje debati ka kaluar nga çmimi te siguria fizike e furnizimit. Në shtator, qeveria serbe njoftoi nxjerrjen e rreth 5 mijë tonëve naftë nga rezervat shtetërore, pasi në gusht kishte nxjerrë edhe 23 mijë tonë nga rezervat operative.
Çmimet e larta ndërkombëtare, rënia e importeve dhe niveli i ulët i Danubit kanë komplikuar furnizimin.
Në qendër të problemit është edhe NIS, kompania që operon rafinerinë e vetme të Serbisë dhe furnizon deri në 80 për qind të tregut vendas. Entitete ruse zotërojnë shumicën e aksioneve të kompanisë, ndërsa NIS ndodhet nën sanksione amerikane dhe ka kërkuar një tjetër përjashtim për të vazhduar operacionet.
Serbia tregon se çështja e karburanteve mund të kalojë shumë shpejt nga politika e çmimeve te siguria e furnizimit. Shqipëria ka një tjetër strukturë tregu dhe problemi i saj, sipas të dhënave të materialit të analizuar, mbetet kryesisht çmimi i lartë në raport me disa prej tregjeve të rajonit.
Shqipëria përballë taksave
Krahasimi rajonal e rikthen debatin shqiptar aty ku duhet të jetë: te çmimi që paguan qytetari. Tregu ndërkombëtar përcakton një pjesë të kostos. Qeveria dhe sistemi fiskal përcaktojnë një pjesë tjetër.
Pikërisht për këtë arsye dy vende fqinje mund të blejnë produktin në të njëjtin treg ndërkombëtar dhe ta shesin me diferenca të forta te konsumatori. Greqia dhe Bullgaria japin shembullin më të qartë. Diferenca prej 53.4 centësh për litër benzinë nuk mund të shpjegohet duke parë vetëm çmimin ndërkombëtar të produktit.
Komisioni Europian e ndan pikërisht për këtë arsye çmimin para taksave nga ai pas taksave.
Për Shqipërinë, materiali në dispozicion nuk jep një zbërthim të krahasueshëm shifër për shifër të çmimit para dhe pas taksave me të gjitha vendet e analizuara. Për këtë arsye nuk mund t'i atribuohet një përqindje e caktuar e diferencës vetëm akcizës, TVSH-së apo një takse tjetër pa të dhëna shtesë.
Por panorama rajonale tregon qartë se qeveritë kanë hapësirë për të ndikuar te çmimi përfundimtar dhe se po e përdorin këtë hapësirë në mënyra të ndryshme.
Qipro ka ulur akcizën me 8.33 cent për litër. Mali i Zi ka ulur akcizën dhe ka vendosur çmime maksimale.
Kroacia ka ndërhyrë te akciza, marzhet dhe çmimet. Federata e Bosnjë-Hercegovinës ka kufizuar marzhet. Sllovenia rregullon një pjesë të tregut dhe përdor masa fiskale. Shqipëria mbetet ndër tregjet me çmime të larta në rajon.
Kjo e bën debatin për karburantet edhe debat mbi zgjedhjen fiskale të qeverisë shqiptare: sa nga kostoja ndërkombëtare duhet t'i kalojë qytetarit dhe sa mund të zbutet përmes barrës fiskale ose instrumenteve të tjera?
Sepse çmimi në pompë nuk është vetëm një shifër që vjen nga bursat ndërkombëtare. Ai është rezultat i çmimit të produktit, taksave, marzheve dhe vendimeve rregullatore. Vendet e rajonit po japin përgjigje të ndryshme ndaj të njëjtit problem. Disa kanë ulur akcizat, disa kanë kufizuar fitimin tregtar, disa kanë vendosur çmime maksimale dhe disa po përdorin rezervat për të garantuar furnizimin.
Shqipëria duhet parë brenda këtij krahasimi, sepse vetëm atëherë kuptohet se çfarë pjesë e çmimit vjen nga tregu ndërkombëtar dhe çfarë pjesë lidhet me politikën e brendshme. Pa një zbërthim të krahasueshëm të këtyre komponentëve nuk mund të përcaktohet saktë se sa nga diferenca shqiptare vjen nga secila taksë apo hallkë e tregut.
Por një gjë del nga krahasimi i vendeve të rajonit: çmimi ndërkombëtar nuk është i vetmi mekanizëm që vendos se sa paguan qytetari në pompë. Qeveritë ndikojnë drejtpërdrejt përmes taksave, akcizave, marzheve dhe rregullimit të tregut.
Dhe pikërisht aty duhet kërkuar edhe shpjegimi i plotë se përse Shqipëria vazhdon të ketë karburante të shtrenjta krahasuar me një pjesë të Ballkanit. /Pamfleti/ karburante shqiperi cmimi ballkani Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Ekonomi “Pasqyra e Çmimeve” online në tetor, ministrja Ibrahimaj: 160 produkte me çmime fikse për 3 muaj 29 Shtator 2026, 13:2313:23Ekonomi Mbi 40% më shtrenjtë, ndalimi i importeve nga Brazili sjell rritje stratosferike të çmimit të mishit 29 Shtator 2026, 10:4110:41Ekonomi Përkeqësohet punësimi për të rinjtë, u regjistruan si të papunë 4.3% më shumë në një vit 29 Shtator 2026, 07:2907:29Ekonomi Euro i dobët përballë lekut, mësoni me sa shiten e blihen monedhat e huaja sot 29 Shtator 2026, 07:0707:07Ekonomi Kursi i këmbimit 28 Shtator 2026, zbuloni me sa shiten dhe blihen monedhat e huaja për ditën e sotme 28 Shtator 2026, 07:1507:15Ekonomi Tejkalohen kërkesat për kreditë me zero interes, Ministria e Shëndetësisë me numrin më të lartë të aplikimeve 27 Shtator 2026, 17:4317:43Ekonomi