Ilustrim Pse Shtetet e Bashkuara dhe Irani vazhdojnë të luftojnë pa arritur fitore Kur do të përfjë lufta në Iran? Zyrtarët amerikanë pretendojnë se fundi është afër. Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi në shtator se lufta do të përfjë menjëherë pas zgjedhjeve të nëntorit, duke argumentuar se Irani nuk mund të rezistojë edhe për shumë kohë. Edhe udhëheqësit iranianë thonë se përfundimi i konfliktit po afrohet. Ahmad Vahidi, komandanti i përgjithshëm i Gardës Revolucionare Islamike, deklaroi në gusht se Teherani kishte gjunjëzuar ushtrinë më të fuqishme në botë.
Shumë analistë të jashtëm parashikojnë një konflikt më të gjatë, i cili mund të përfjë me negociata dhe jo me një fitues të qartë. Megjithatë, ekziston një perceptim i gjerë se luftimet do të marrin fund në një mënyrë ose një tjetër.
Por analiza e publikuar në ForeignAffairs argumenton se konflikti është ende larg përfundimit. Dy palët kryesore nuk mund t'i realizojnë objektivat e tyre, por njëkohësisht besojnë se po arrijnë rezultate të mjaftueshme për të vazhduar luftën me mjete ushtarake dhe ekonomike.
Shtetet e Bashkuara nuk kanë arritur të rrëzojnë regjimin iranian, ta detyrojnë Teheranin të heqë dorë nga programi raketor ose bërthamor dhe as t'i ndërpresë mbështetjen partnerëve të tij rajonalë. Megjithatë, Uashingtoni mund të vazhdojë të dobësojë kapacitetet ushtarake iraniane dhe të kufizojë ekonominë e vendit.
Edhe Irani ka kufizime të mëdha. Ai nuk mund ta largojë fuqinë më të madhe ushtarake të botës nga Lindja e Mesme, por mund të vazhdojë të dëmtojë bazat amerikane në rajon, të godasë aleatët e Uashingtonit dhe të pengojë tregtinë ndërkombëtare.
Të dyja vendet kanë gjithashtu burimet e nevojshme për ta vazhduar konfliktin dhe të dyja besojnë se nuk mund të tërhiqen. Secila palë mendon se një ndalim i luftimeve do t'i jepte kundërshtarit mundësinë të riorganizohej dhe të rifillonte sulmet në kushte më të favorshme.
Teherani druhet se humbja e levave strategjike, kontrolli mbi Ngushticën e Hormuzit, arsenali raketor dhe programi bërthamor, do ta ekspozonte ndaj presionit të mëtejshëm. Uashingtoni, nga ana tjetër, shqetësohet se heqja e gjerë e sanksioneve do t'i siguronte Iranit kohën dhe burimet për të rindërtuar kapacitetet e tij. Izraeli gjithashtu vlerëson se përmbajtja sot mund të krijojë kushtet për një Iran më të fuqishëm në të ardhmen.
Pikërisht këtu qëndron vështirësia për t'i dhënë fund luftës: hapat që mund të çojnë drejt paqes kërkojnë që secila palë të pranojë përkohësisht një pozitë më të cenueshme.
Një luftë pa rrugëdalje
Kur Shtetet e Bashkuara iu bashkuan Izraelit në sulmet kundër Republikës Islamike më 28 shkurt, Uashingtoni priste një fitore të shpejtë. Izraeli dhe SHBA-ja kishin shkatërruar ose dëmtuar pjesën më të madhe të objekteve bërthamore dhe shumë prej bazave raketore iraniane gjatë qershorit 2025. Izraeli kishte vrarë dhjetëra shkencëtarë dhe drejtues të lartë ushtarakë iranianë dhe kishte dobësuar rëndë Hezbollahun në Liban.
Në Siri, presidenti Bashar al-Assad, një aleat i vjetër i Teheranit, kishte humbur pushtetin. Ndërkohë, protesta të mëdha kishin tronditur qeverinë iraniane. Forcat amerikane dhe izraelite dukej se kishin qasje pothuajse të pakufizuar në hapësirën ajrore të Iranit. Regjimi dukej në një pozitë shumë të dobët.
Në ditët e para të konfliktit, Izraeli dhe SHBA-ja vranë udhëheqësin suprem Ali Khamenei dhe disa nga komandantët kryesorë ushtarakë të vendit. Megjithatë, parashikimet se Republika Islamike do të shembej nuk u realizuan.
Regjimi zëvendësoi shpejt drejtuesit e humbur dhe nisi kundërsulmet. Forcat iraniane goditën avionë amerikanë, sisteme raketore dhe radarë në bazat e shpërndara në Gjirin Persik. Teherani mori kontrollin e Ngushticës së Hormuzit dhe kufizoi qarkullimin tregtar. Irani sulmoi gjithashtu infrastrukturën civile në vendet e Gjirit, duke ushtruar presion mbi partnerët rajonalë të Uashingtonit.
Zyrtarët amerikanë kanë argumentuar se goditjet dhe sanksionet e mëtejshme mund ta detyrojnë Teheranin të bëjë lëshime. Por analiza vlerëson se kjo mbetet e vështirë. SHBA-ja dhe Izraeli kanë goditur vazhdimisht drejtues dhe programe ushtarake iraniane, ndërsa Teherani ka arritur t'i rindërtojë një pjesë të kapaciteteve të humbura.
Uashingtoni ka shtuar edhe presionin ekonomik, duke kombinuar sanksionet me bllokadën e bregdetit jugor dhe bombardimet periodike. Masat kanë kufizuar qasjen e Iranit në tregjet globale, përfshirë aftësinë për të importuar mallra dhe për të eksportuar produkte strategjike si nafta.
Megjithatë, rrugët tokësore dhe Deti Kaspik e bëjnë të vështirë izolimin e plotë të vendit. Kina dhe Rusia kanë furnizuar Iranin me mallra dhe informacione të vlefshme ushtarake. Pasojat ekonomike janë të konsiderueshme, por qeveria mund ta transferojë një pjesë të kostos te popullsia duke reduktuar subvencionet, ndërkohë që ruan shpenzimet për ushtrinë dhe shërbimet e sigurisë.
Për qytetarët iranianë, situata është shumë më e rëndë. Ata përballen me zhvlerësimin e monedhës dhe inflacion të lartë. Por ajo që mund të jetë e papërballueshme për shoqërinë nuk është domosdoshmërisht e papërballueshme për shtetin. Republika Islamike nuk ka nevojë të mbrojë të gjithë ekonominë nga përkeqësimi për të mbijetuar; asaj i duhet të ruajë institucionet dhe grupet që mbështesin pushtetin.
Uashingtoni mund të shpresojë se varfërimi i popullsisë do ta detyrojë Teheranin të ndryshojë kurs. Por drejtuesit iranianë e konsiderojnë konfliktin një sfidë ekzistenciale dhe, në këto kushte, vështirësitë ekonomike nuk përbëjnë domosdoshmërisht një pikë ku regjimi do të tërhiqet.
Përvoja e luftës Iran-Irak nga viti 1980 deri më 1988 përdoret në analizë si precedent. Konflikti vrau qindra mijëra iranianë dhe shkaktoi dëme prej qindra miliarda dollarësh, por Teherani vazhdoi luftën për vite. Vetëm përparimet ushtarake të Irakut, përfshirja më e madhe amerikane në Gjirin Persik dhe perceptimi se ekuilibri rajonal po ndryshonte ndjeshëm kundër Iranit e shtynë konfliktin drejt përfundimit.
SHBA-ja mund ta përshkallëzojë luftën duke përdorur trupa tokësore ose duke goditur infrastrukturën kryesore energjetike, të transportit dhe të komunikimit të Iranit. Por operacione të tilla do të rrisnin rrezikun e humbjeve amerikane dhe të një kundërpërgjigjeje iraniane kundër partnerëve të SHBA-së në Gjirin Persik, me pasoja të mundshme edhe për çmimet e energjisë.
Edhe mundësitë e Iranit për ta detyruar SHBA-në të tërhiqet janë të kufizuara. Teherani mund të dobësojë praninë amerikane në rajon dhe e ka detyruar Uashingtonin të shpenzojë mbi 40 miliardë dollarë për konfliktin. Por buxheti i përgjithshëm amerikan matet në triliona dollarë dhe SHBA-ja mund të vazhdojë të luftojë në distancë, duke kufizuar ekspozimin e forcave të saj.
Pamundësia e të dyja palëve për të fituar nuk garanton paqe. Uashingtoni beson se goditjet periodike mund ta pengojnë Teheranin të rindërtojë plotësisht kapacitetet ushtarake ose të zhvillojë armë bërthamore. SHBA-ja synon të ndërhyjë sa herë që Irani kalon një prag të caktuar, si rindërtimi i sistemeve veçanërisht shqetësuese të armëve ose rifillimi i pasurimit bërthamor.
Irani, ndërkohë, beson se vazhdimi i luftës mund ta ndihmojë të rivendosë aftësinë parandaluese. Ai po mobilizon partnerët rajonalë, përfshirë milicitë irakiane dhe Houthit në Jemen, për të mbajtur kundërshtarët nën presion nga disa drejtime.
Teherani ka ndryshuar edhe qëndrimin ndaj Ngushticës së Hormuzit. Më parë, autoritetet iraniane e shihnin mbylljen e kësaj rruge strategjike si masë të fundit. Pas shpërthimit të luftës së plotë, Irani tregoi se mund të ndikojë drejtpërdrejt në lundrimin përmes ngushticës duke përdorur dronë dhe raketa kundër anijeve.
Irani ka zgjeruar gjithashtu fushën e konfliktit. Sipas materialit, ai ka sulmuar më shumë se një duzinë vendesh në Lindjen e Mesme. Teherani synon t'u tregojë shteteve të rajonit se bashkëpunimi i ngushtë me SHBA-në mund t'i ekspozojë ndaj kostove të drejtpërdrejta.
Diplomacia, deri tani, nuk e ka zgjidhur këtë dilemë. Irani dhe SHBA-ja nuk kanë besim të mjaftueshëm te njëri-tjetri për të bërë lëshime afatgjata.
Kjo u pa edhe me memorandumin e mirëkuptimit të nënshkruar në qershor. Marrëveshja synonte rihapjen e Ngushticës së Hormuzit dhe negociatat për programin bërthamor iranian në këmbim të lehtësimit të gjerë të sanksioneve dhe përfundimit të sulmeve kundër Iranit dhe partnerëve të tij.
Por palët e interpretuan ndryshe marrëveshjen. Uashingtoni argumentoi se anijet mund të kalonin përsëri lirshëm nëpër ngushticë, ndërsa Teherani pretendoi se mund të vazhdonte të përcaktonte mënyrën e kalimit dhe të vendoste tarifa. Irani, nga ana tjetër, akuzoi SHBA-në se nuk kishte liruar menjëherë asetet e ngrira iraniane dhe se nuk kishte ndaluar Izraelin të sulmonte Hezbollahun.
Të dyja palët arritën në përfundimin se kundërshtari nuk po vepronte në mirëbesim dhe luftimet rifilluan.
Kjo nuk do të thotë se negociatat do të ndërpriten. Uashingtoni dhe Teherani mund të vazhdojnë dialogun dhe herë pas here të ndalojnë luftimet. Por diplomacia dhe lufta mund të zhvillohen paralelisht. Për sa kohë të dyja palët kanë aftësinë dhe vullnetin për t'i shkaktuar dëme njëra-tjetrës, bisedimet nuk garantojnë përfundimin e konfliktit.
Lufta po ndryshon Iranin dhe Gjirin
Konflikti po transformon edhe strukturën e pushtetit brenda Iranit. Tradicionalisht, Republika Islamike ka kombinuar autoritetin klerikal, institucionet e zgjedhura, aparatin e fuqishëm ushtarak dhe të sigurisë, si dhe rrjete të ndryshme politike dhe ekonomike.
Vdekja e Khameneit eliminoi figurën kryesore të sistemit dhe ndryshoi ekuilibrin ekzistues. Lufta po forcon institucionet që merren drejtpërdrejt me mbijetesën e shtetit. Një konflikt i përhershëm mund t'u japë gjithnjë e më shumë pushtet drejtuesve ushtarakë dhe të sigurisë në raport me politikanët civilë dhe establishmentin fetar.
Institucionet civile mund të vazhdojnë të diskutojnë nëse Irani duhet të negociojë ose sa presion ekonomik mund të përballojë vendi. Megjithatë, ndikimi i tyre do të varet gjithnjë e më shumë nga elita e armatosur, e cila i jep përparësi rivendosjes së aftësisë parandaluese dhe ruajtjes së kapaciteteve për të goditur kundërshtarët.
Edhe shtetet arabe të Gjirit po rishikojnë politikat e tyre të sigurisë. Pas dekadash përpjekjesh për të mbajtur SHBA-në të angazhuar në rajon, lufta u ka treguar se lidhjet e ngushta me Uashingtonin mund t'i shndërrojnë gjithashtu në objektiva iraniane.
Megjithatë, këto vende nuk pritet ta largojnë SHBA-në. Pavarësisht kufizimeve të saj, Uashingtoni mbetet fuqia kryesore e jashtme që u siguron një nivel mbështetjeje ushtarake. Mosbesimi i tyre ndaj Iranit është thelluar gjithashtu gjatë konfliktit.
Për këtë arsye, shtetet e Gjirit pritet të ndjekin një politikë ekuilibrimi. Ato mund të forcojnë marrëdhëniet diplomatike dhe ekonomike me Iranin për të ulur rrezikun e sulmeve, ndërkohë që ruajnë lidhjet ekonomike dhe të sigurisë me SHBA-në. Paralelisht, mund të investojnë më shumë në mbrojtjen raketore, forcimin e infrastrukturës, rrugë alternative për eksportin e energjisë dhe rezerva strategjike të naftës, gazit dhe armëve.
Ekuilibri aktual, megjithatë, mund të prishet. Një sulm iranian që shkakton një numër të madh viktimash amerikane ose që nxjerr jashtë funksionit infrastrukturën kritike të Gjirit mund ta shtyjë Uashingtonin drejt një ndërhyrjeje shumë më të gjerë. Po kështu, mungesat e vazhdueshme të mallrave në Iran mund të shkaktojnë protesta të reja masive dhe përçarje brenda elitës, duke e bërë më të vështirë për regjimin të luftojë jashtë vendit dhe njëkohësisht të ruajë kontrollin brenda tij.
Për momentin, megjithatë, konflikti konsiderohet i qëndrueshëm për të dyja palët. Uashingtoni nuk ka arritur objektivat e deklaruara dhe ka konsumuar sasi të mëdha municionesh të kushtueshme. Megjithatë, SHBA-ja vazhdon të ketë burimet për të luftuar dhe drejtuesit e saj besojnë se kostoja e tërheqjes do të ishte më e lartë se ajo e vazhdimit të konfliktit.
Shoqëria iraniane përballet me vite varfërimi dhe pasigurie. Megjithatë, Republika Islamike mbetet e qëndrueshme dhe udhëheqja e saj beson se nuk mund të përballojë lëshime të rëndësishme.
Ky është paradoksi kryesor i konfliktit: të dyja palët kanë dalë më të dobëta dhe asnjëra nuk mund të arrijë një fitore vendimtare. Megjithatë, ato vazhdojnë të luftojnë sepse secila e konsideron alternativën ndaj luftës më pak të pranueshme. /Përshtati Pamfleti nga Foreign Affairs/ irani shba konflikti Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Mesazh i fortë nga Berlini, Merz: Nëse Ukraina bie, paqja në Evropë rrezikohet 29 Shtator 2026, 19:0219:02Rajoni dhe Bota Krizë në Paris, borxhi francez arrin në 119 për qind të PBB-së 29 Shtator 2026, 18:4618:46Rajoni dhe Bota Tension për Kaliningradin, Rusia paralajmëron NATO-n: Do të përdorim të gjithë arsenalin 29 Shtator 2026, 18:3818:38Rajoni dhe Bota Garda Revolucionare thirrje votuesve amerikanë: Refuzoni politikat e Trumpit! 29 Shtator 2026, 18:2318:23Rajoni dhe Bota Klubi i Trumpit për Gazën përtej vanitetit: Pa buxhet, pa strukturë, pa paqe… 29 Shtator 2026, 18:0918:09Rajoni dhe Bota Izraeli kërcënon drejtuesit e Hamasit jashtë Gazës: Janë në shënjestër, nuk do të vdesin në paqe 29 Shtator 2026, 17:4617:46Rajoni dhe Bota