Në 166-vjetorin e lindjes së mjeshtrit, Kafja e Madhe, ndërtesa e Shoqërisë “Rozafat”, banesa e Dan Hasanit dhe objekti i familjes Mazi dëshmojnë braktisjen dhe ndërhyrjet që po fshijnë arkitekturën e tij. Benet Beci dhe Blendi Gonxhja duhet të tregojnë nëse përfaqësojnë institucionet që mbrojnë Shkodrën apo klientelën që po e dorëzon atë te betoni... Sot, më 15 gusht 2026, mbushen 166 vjet nga lindja e mjeshtrit të madh Kolë Idromenos. Shkodra mund të organizojë ceremoni, të publikojë fotografi dhe të përsërisë fjalime për mjeshtrin. Por qyteti nuk mund ta nderojë Idromenon ndërsa institucionet po i lënë veprat e tij të shemben, po refuzojnë restaurimin e tyre, po miratojnë transformime duke ia shembur artin e madhërishëm.
Kolë Idromeno nuk i la Shkodrës vetëm “Motrën Tone”. Ai projektoi banesa, objekte shoqërore dhe ndërtesa që i dhanë qytetit identitetin urban europian. Ai ndërtoi me masë, raport dhe respekt për rrugën. Administrata e sotme po i trajton këto vepra si pengesa që duhen rrënuar, zhvlerësuar ose përdorur si fasada për ndërtime të reja. Në ditëlindjen e tij, katër prej veprave më të rëndësishme paraqesin edhe katër aktakuza ndaj Bashkisë Shkodër, Ministrisë së Turizmit, Kulturës dhe Sportit dhe institucioneve të trashëgimisë.
Kafja e Madhe përfaqëson dëshminë më të njohur. Kolë Idromeno e projektoi atë në fillim të shekullit XX, ndërsa shteti e regjistroi si monument kulture të kategorisë së parë. Për vite, institucionet panë degradimin, shembjen e pjesëve të brendshme dhe reduktimin e ndërtesës në fasadë. Studimet kërkuan ndërhyrje të shpejtë për shkak të degradimit, por shteti nuk arriti t’i kthente objektit funksionin dhe integritetin që kishte. Studimi historiko-arkitektonik dhe dokumentimi publik i dëmtimeve tregojnë se institucionet e njihnin rrezikun prej vitesh.
Ndërtesa e Shoqërisë Kulturore “Rozafat” paraqet një absurditet tjetër. Ministria e Kulturës miratoi projektin e restaurimit, por Bashkia Shkodër refuzoi lejen. Pra, një institucion pranoi restaurimin e një vepre të Idromenos, ndërsa një institucion tjetër e bllokoi atë. Godina lidhet me veprimtarinë kulturore të Shkodrës dhe mbart statusin e monumentit që shteti duhet ta mbrojë. Edhe njoftimet publike të vitit 2025 e paraqitën objektin si monument në prag restaurimi, por vendimmarrja bashkiake e la projektin në letër. Godina e Shoqërisë “Rozafat” nuk kërkon propagandë. Ajo kërkon lejen, punimet dhe kontrollin profesional.
Banesa monumentale e Dan Hasanit po degradon para syve të institucioneve. Kolë Idromeno e projektoi godinën, ndërsa Dan Hasan Dani e ndërtoi në vitin 1921. Objekti ka rreth 1 042 metra katrorë sipërfaqe ndërtimi, dymbëdhjetë dhoma, dy salla dhe një truall prej rreth 1 600 metrash katrorë. Dokumentimi historik i banesës tregon përmasat dhe rëndësinë e saj.
Sipas të dhënave që disponon Pamfleti, pronarët ia kanë ofruar Bashkisë Shkodër objektin për blerje me një çmim të arsyeshëm. Bashkia nuk ka bërë publike as një vlerësim, as një plan blerjeje, as një projekt shpëtimi. Ajo mund ta kthente banesën në muze të arkitekturës së Idromenos, qendër kulturore ose hapësirë publike. Në vend të kësaj, administrata po pret që koha, natyra dhe mungesa e mirëmbajtjes ta zgjidhin çështjen.
Kjo pritje prodhon rrënim. Më pas, rrënimi prodhon alibinë: godina nuk shpëtohet më. Në fund, trualli fiton më shumë vlerë se monumenti. Shkodra e ka parë disa herë këtë mekanizëm.
Rasti i ndërtesës së familjes Mazi e bën akuzën edhe më të rëndë. Sipas dokumentacionit të siguruar, Bashkia ndërhyri duke shembur çatinë, muret dhe pjesë të brendshme të objektit, ndërsa strukturat e trashëgimisë duhej të zbatonin masa konsolidimi. Ministria miratoi më pas një projekt që ndryshon vëllimin, lartësinë dhe arkitekturën ekzistuese.
Specialistët e DRTK Shkodër dhe sektorit përkatës të IKTK-së e kundërshtuan projektin. Ata dokumentuan rritjen e lartësisë, shtimin e kateve, përdorimin e strukturës së re prej betoni, ndryshimin e çatisë dhe dominimin mbi objektet monumentale përreth. Megjithatë, drejtuesit administrativë anashkaluan ekspertizën dhe i hapën rrugë transformimit.
Kjo nuk përbën restaurim. Investitori ruan disa fragmente fasade dhe ndërton pas tyre një godinë të re. Ai përdor historinë si dekor dhe truallin si burim fitimi. Institucionet i vendosin më pas vulën fjalës “restaurim” për t’i dhënë ndërhyrjes pamjen e ligjshmërisë.
Qeveria e ka miratuar me VKM nr. 771/2020 planin për ruajtjen, mbrojtjen dhe administrimin e Qendrës Historike të Shkodrës. Ky akt kërkon respektimin e volumeve, lartësive, çative, raporteve urbanistike dhe karakterit arkitektonik të zonës. IKTK e publikon vetë këtë vendim. Institucionet nuk mund ta citojnë VKM-në në dokumente dhe ta shkelin atë me projektet që miratojnë.
Në të gjithë Qendrën Historike, pronarë dhe subjekte kryejnë ndërhyrje pa leje, ndryshojnë çati, hapin dyer dhe dritare, zëvendësojnë materialet tradicionale dhe tjetërsojnë fasadat. Bashkia, Inspektorati i Mbrojtjes së Territorit, DRTK Shkodër dhe IKTK i shohin këto ndërhyrje. Heshtja e tyre u jep autorëve kohë që ta kthejnë shkeljen në fakt të kryer.
Askush nuk mund të fshihet pas kompetencave të ndara. Bashkia lëshon ose refuzon lejet, kontrollon territorin dhe ndërhyn në emergjenca. DRTK monitoron monumentet. IKTK vlerëson projektet. Ministria drejton politikën dhe administron institucionet e varësisë. Secila hallkë mban përgjegjësi për veprimin ose mosveprimin e vet.
Benet Beci drejton Bashkinë Shkodër. Blendi Gonxhja drejton Ministrinë e Turizmit, Kulturës dhe Sportit. Ata duhet të publikojnë aktet për katër objektet, refuzimet, lejet, ekspertizat, procesverbalet e ndërhyrjeve dhe emrat e personave që firmosën. Ata duhet të shpjegojnë pse Bashkia bllokoi restaurimin e “Rozafatit”, pse nuk shpëtoi banesën e Dan Hasanit, mbi cilën leje ndërhyri te banesa Mazi dhe pse Ministria anashkaloi specialistët e saj.
Nëse institucionet vazhdojnë këtë politikë, Shkodra nuk do ta humbasë Qendrën Historike nga një tërmet ose nga një luftë. Ajo do ta humbasë nga firmat e zyrtarëve, lejet e dyshimta, refuzimet administrative dhe heshtja përballë ndërtimeve pa leje.
Sot, në 166-vjetorin e lindjes së Kolë Idromenos, mos vendosni kurora dhe mos shkruani fjalime për të. Shpëtoni ndërtesat që ai projektoi. Ndaloni lejet që i tjetërsojnë. Hetoni shembjet. Detyroni institucionet të zbatojnë ligjin.
Nëse nuk e bëni, çdo mur që bie do të mbajë emrat tuaj. Çdo kat që ngrihet mbi arkitekturën e tij do të dëshmojë përgjegjësinë tuaj. Mund ta rrënoni një godinë, mund ta fshini nga kartela dhe mund ta mbuloni me beton.
Por hijen e Kolë Idromenos nuk do ta shmangni dot.
Dhe ajo hije do ju ndjekë gjithë jetën tuaj./Pamfletihija e kolë idromenos Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Dosja e zezë Dosjet e SPAK-ut: Ergys Agasi në bisedë me Edi e Olsi Ramën; Ilir Shtufi, mesazhe me Shkëlzen Berishën e Jamarbër Malltezin 13 Gusht 2026, 13:3913:39Dosja e zezë Dosjet e anti-mafias hapin pistën shqiptare: Cili biznesmen takoi në Tiranë dhëndrin e bosit të 'Cosa Nostra' Messina Denaro-s? 12 Gusht 2026, 18:3318:33Dosja e zezë Dokumente/ Krim me trashëgiminë kulturore: Blendi Gonxhe dhe Endri Haxhiu legalizuan 156 ndërtime në zona arkeologjike 12 Gusht 2026, 13:5313:53Dosja e zezë SHBA u prish qetësinë pushtetarëve, ekspert pranë BKH për operacionet speciale kundër krimit dhe korrupsionit 11 Gusht 2026, 22:1122:11Dosja e zezë Erdogani humb betejën në Vlorë: Komuniteti Mysliman shkarkon myftiun Ardit Hoxhllaku 10 Gusht 2026, 12:0112:01Dosja e zezë Nga malet e izoluara te autostradat e kokainës: Si funksionon rrjeti global i mafies shqiptare 10 Gusht 2026, 10:3810:38Dosja e zezë