Dr. Judith Bubbear/TheTelegraph Ne nuk i shohim dhe, deri kohët e fundit, rrallë kemi menduar për to. Por skeletet tona tani janë bërë burim i një shqetësimi të madh shëndetësor.Lexo edhe:Një përbërës i krundeve të orizit mund të ndihmojë në qetësimin e zorrës së irrituar Kockat e brishta prekin deri në 3.5 milionë njerëz në Mbretërinë e Bashkuar, ndërsa vlerësohet se një në tre gra dhe një në 12 burra do të pësojnë një frakturë të legenit. Thyerja e legenit është një goditje e rëndë për trupin dhe sjell një sërë pasojash, përfshirë një mundësi një në tre për vdekje brenda 12 muajve. “Këto fraktura mund të kenë një ndikim të madh në aspektin e lëvizshmërisë”, thotë doktoresha Judith Bubbear, konsulente për sëmundjet metabolike të kockave në Spitalin Ortopedik Kombëtar Mbretëror në Londër. “Shumica e njerëzve nuk arrijnë të rikthehen në të njëjtin nivel funksionimi që kishin para frakturës së legenit.” Fatkeqësisht, kjo është një dukuri e zakonshme kur një person i moshuar rrëzohet. Arsyeja është humbja e masës kockore që ndodh nga mosha e mesme e më tej. Sipas Fondacionit Ndërkombëtar të Osteoporozës, numri i frakturave të legenit është rritur nga 59.800 raste në vit në Angli në vitin 2016, në 65.980 vitin e kaluar, ndërsa popullsia plaket. Kjo i kushton sistemit shëndetësor britanik rreth 1.4 miliardë paund në vit. Dendësia e kockave sasia e mineraleve në indin kockor, e cila përcakton forcën e saj bie me rreth 1 për qind në vit pas moshës 30-vjeçare, dhe edhe më shpejt te gratë në periudhën para menopauzës, kur ulet niveli i estrogjenit, hormonit që ngadalëson humbjen e kockave. “Shëndeti i kockave po fillon të bëhet pjesë e bisedës rreth periudhës para menopauzës”, thotë doktoresha Bubbear, e cila është 51 vjeçe. “Pra, kjo po ndikon edhe te brezi im.” Është e rëndësishme të veprohet herët, në vend që të pritet derisa të ndodhë një rrëzim dhe një frakturë. Për fat të mirë, “edhe veprime të vogla në moshën e mesme dhe më vonë mund të përmirësojnë shëndetin e kockave”, shton ajo. Këto janë gabimet më të zakonshme që bëjmë me shëndetin e kockave dhe mënyrat për t’i korrigjuar. Të mendosh se suplementet ofrojnë mbrojtje të mrekullueshme Kalciumi është pjesë e strukturës së kockave tona, ndërsa “vitamina D ndihmon kalciumin të futet dhe të qëndrojë në kocka”, thotë doktoresha Bubbear, e cila është këshilltare klinike e Shoqatës Mbretërore të Osteoporozës. Por marrja e këtyre vetëm si suplemente nuk mjafton për të parandaluar frakturat një mit që buron nga një studim i viteve 1990 me banorë të shtëpive të kujdesit në Francë, të cilët patën më pak fraktura pasi morën vitaminë D. Sipas saj, “ky ishte një grup shumë specifik, mjaft i brishtë dhe që qëndronte kryesisht brenda ambienteve të mbyllura. Që atëherë, ky rezultat nuk është përsëritur në studime të tjera.” Një analizë e madhe e publikuar muajin e kaluar në revistën mjekësore britanike, që përfshinte pothuajse 154 mijë persona, zbuloi se marrja e kalciumit, vitaminës D ose kombinimit të tyre “ofronte pak ose aspak mbrojtje të rëndësishme kundër frakturave ose rrëzimeve te shumica e të rriturve të moshuar”. Kjo nuk do të thotë se nuk duhet të merrni suplemente; do të thotë se suplementet vetëm nuk mjaftojnë për të mbrojtur kockat tuaja, thotë doktoresha Bubbear. Meqenëse lëkura jonë ka nevojë për rrezet e diellit për të prodhuar vitaminë D dhe rreth një në gjashtë persona kanë nivele të ulëta të saj, të gjithë duhet të marrin një suplement prej 10 mikrogramësh, ose 400 njësi, vitaminë D, sipas doktoreshës Bubbear, e cila e merr edhe vetë. Sa i përket kalciumit, ajo beson se shumica prej nesh mund të marrin 700 mg në ditë përmes ushqimit. “Nuk mendoj se suplementet e kalciumit janë të nevojshme për të gjithë”, thotë ajo, megjithëse “personat që kufizojnë produktet e qumështit mund të kenë vështirësi”. Neglizhimi i ushtrimeve me pesha dhe ushtrimeve me ndikim Shumë prej nesh ende hezitojnë të bëjnë rregullisht stërvitje force, por muskujt më të fortë nënkuptojnë kocka më të forta. Stresi mekanik që krijohet kur muskujt tërheqin kockat gjatë ushtrimeve me pesha stimulon formimin e kockave të reja. Përveç kësaj, muskujt më të fortë na ndihmojnë të shmangim rrëzimet. “Njerëzit zakonisht pësojnë fraktura kur rrëzohen”, thotë doktoresha Bubbear. “Nëse keni muskuj të fortë, keni forcën për të shpëtuar veten.” Një analizë sistematike e vitit 2022 në revistën Sports Medicine zbuloi se stërvitja progresive me rezistencë rriti dendësinë minerale të kockave të legenit dhe kofshëve te të rriturit e moshuar. Shoqata Mbretërore e Osteoporozës këshillon 20 deri në 30 minuta stërvitje force, dy deri në tre herë në javë, duke u përqendruar në ushtrime si uljet me pesha, përkuljet përpara dhe ngritjet me duar. Por nëse e urreni stërvitjen me pesha, nuk do ta bëni kurrë rregullisht, thotë doktoresha Bubbear, “prandaj ndoshta pilatesi ose Tai Chi janë alternativa më të mira të bazuara në forcë”. Ushtrimet që krijojnë ndikim kur këmbët prekin tokën janë gjithashtu thelbësore, shton ajo. “Ato stimulojnë qelizat e kockave që të formojnë kockë.” Shoqata sugjeron të bëhen 50 “ushtrime me ndikim mesatar” në shumicën e ditëve të javës. Një kërcim ose një kapërcim, për shembull, llogaritet si një ndikim. “Vallëzimi është fantastik”, thotë doktoresha Bubbear, e cila vrapon dy ose tre herë në javë. Qëndrimi ulur pjesën më të madhe të ditës Ne shkojmë me makinë në punë, rrimë të përkulur mbi tavolina për orë të tëra dhe kalojmë mbrëmjet në divan. Sipas Shërbimit Kombëtar Shëndetësor britanik (NHS), shumë prej nesh kalojnë nëntë orë në ditë ulur gjë që nuk u jep kockave stresin e nevojshëm për të qëndruar të forta. Një analizë e vitit 2023 me pothuajse 10 mijë amerikanë zbuloi se “aktiviteti sedentar lidhet negativisht me dendësinë e kockave”. Vetëm ecja është shumë e dobishme, thotë doktoresha Bubbear. “Njerëzit që kanë një dëmtim dhe nuk mund të ecin, humbasin dendësinë e kockave”, shpjegon ajo. Ajo nuk përcakton një numër të saktë hapash që duhet të bëjmë, duke theksuar se objektivi i vjetër prej 10 mijë hapash në ditë nuk bazohet në prova shkencore dhe është jorealist për pacientët e saj të moshuar. “Bëhet fjalë për të qëndruar sa më aktiv që të mundeni.” Ajo sugjeron të bëjmë një shëtitje pas vakteve ose kur kemi nevojë për një pushim nga puna. “Një ecje 10-minutëshe do të jetë e dobishme.” Edhe përpjekjet e vogla dhe të rregullta për të lëvizur kanë rëndësi. “Gjërat klasike, si të zbresësh nga autobusi një ndalesë më herët ose të përdorësh shkallët në punë këto gjëra në fakt grumbullohen.” Pirja e më shumë se një gote të madhe verë në ditë Alkooli “rrit patjetër rrezikun e rrëzimeve”, shton doktoresha Bubbear. “Kam parë njerëz që kanë pësuar fraktura sepse janë rrëzuar ndërsa kanë qenë duke pirë.” Por është një problem i dyfishtë, sepse pirja e alkoolit gjithashtu dobëson kockat me kalimin e kohës. Doktoresha Bubbear thotë se mekanizmi midis alkoolit dhe ndikimit të tij në kocka nuk është plotësisht i qartë, por dihet se alkooli ka efekt negativ. Një analizë sistematike e vitit 2023, që përfshinte më shumë se gjashtë milionë pjesëmarrës dhe mbi 205 mijë raste frakturash, zbuloi se konsumimi më i lartë i alkoolit lidhej me një rritje prej 26 për qind të rrezikut të frakturave. Autorët e studimit sugjerojnë se alkooli mund të pengojë aktivitetin e osteoblasteve qelizave përgjegjëse për ndërtimin e kockave të reja dhe të pengojë përthithjen e kalciumit dhe vitaminës D. Studime të tjera kanë treguar se alkooli mund të ulë dendësinë e kockave duke prishur nivelet e estrogjenit dhe testosteronit. Estrogjeni është i rëndësishëm si për gratë ashtu edhe për burrat, sepse mbron kockat duke ngadalësuar ritmin e shpërbërjes së tyre, ndërsa testosteroni stimulon qelizat që ndërtojnë kocka të reja. Mes pacientëve që sheh në klinikën e saj, doktoresha Bubbear ka vënë re se konsumimi i alkoolit është më shumë faktor në shëndetin e dobët të kockave te burrat sesa te gratë, megjithëse thekson se nuk është e nevojshme heqja dorë plotësisht nga alkooli. Ajo këshillon pacientët të mos kalojnë 14 njësi alkooli në javë dhe të kenë të paktën disa ditë pa alkool gjatë javës. Numërimi obsesiv i kalorive Të gjithë jemi të vetëdijshëm për rreziqet shëndetësore të obezitetit. Por nëse shkojmë shumë larg në drejtimin tjetër siç bëjnë disa persona që përdorin ilaçe GLP-1 për humbje peshe kockat tona mund të jenë në rrezik. “Nëse jeni më i rëndë, forca që kalon përmes skeletit tuaj është më e madhe”, thotë Bubbear. “Njerëzit shumë të dobët zakonisht kanë dendësi më të ulët të kockave. Ne e dimë se çrregullimet e të ushqyerit ndikojnë ndjeshëm në shëndetin e kockave, kështu që dietat ekstreme pritet të kenë të njëjtin ndikim.” Shumë njerëz që reduktojnë në mënyrë drastike ushqimin heqin produktet e qumështit, sepse mund të kenë shumë yndyrë. Kjo është problem për kockat, sepse produktet e qumështit nuk janë vetëm të pasura me kalcium, por edhe me proteina. “Skeleti ynë ka nevojë për proteina për të ndërtuar qeliza të reja. Dhe sigurisht, nuk mund të ndërtoni muskuj pa proteina. Kështu rritet rreziku i rrëzimeve.” Kjo është një nga bisedat që po zhvillohen gjithnjë e më shumë me njerëzit që marrin ilaçe GLP-1. Studimet aktuale nuk tregojnë ndonjë efekt negativ në kockat e personave që përdorin injeksione për humbje peshe, thotë doktoresha Bubbear, “por është ende herët. Nuk kemi të dhëna afatgjata.” Përveç produkteve të qumështit, ajo sugjeron konsumimin e perimeve me gjethe jeshile si lakra jeshile dhe brokoli, të cilat janë burime të mira kalciumi, si dhe fiqve dhe peshqve me hala, si sardelet e konservuara. Vitamina K e cila gjendet me shumicë në perime me gjethe jeshile si lakra jeshile është gjithashtu e rëndësishme për të ndihmuar lidhjen e kalciumit me kockat, por mungesa e saj është e rrallë. Doktoresha Bubbear shton se nuk ka prova që suplementet e vitaminës K përmirësojnë dendësinë e kockave. Mos kryerja e një skanimi DEXA nëse e dini që jeni në rrezik Testi kryesor për vlerësimin e shëndetit të kockave është skanimi DEXA (absorptiometria me rreze X me energji të dyfishtë), i cili mat dendësinë e kockave duke kaluar rreze X përmes trupit. Një rezultat nga 0 deri në -1 konsiderohet normal, nga -1 deri në -2.5 tregon osteopeni (dendësi të ulët të kockave), ndërsa nën -2.5 tregon osteoporozë, ose humbje më të rëndë të kockave. Osteoporoza prek rreth 22 për qind të grave dhe 7 për qind të burrave mbi moshën 50 vjeç në Mbretërinë e Bashkuar. “Ato janë standardi i artë për të njohur dendësinë e kockave dhe për të monitoruar e menaxhuar osteoporozën”, thotë doktoresha Bubbear. Ajo shton se “në një botë ideale do të kishim një program depistimi”, por kjo nuk do të ishte me kosto efektive. Vetëm personat me faktorë rreziku kanë të drejtë për një skanim DEXA përmes NHS. Faqja e Shoqatës Mbretërore të Osteoporozës ka një pyetësor të thjeshtë për kontrollin e rrezikut, i cili përfshin pyetje rreth peshës, konsumit të alkoolit dhe historisë familjare të frakturave. Nëse jeni në një kategori rreziku, kërkojini mjekut tuaj të familjes t’ju dërgojë për një skanim, i cili mund të kryhet në një njësi spitalore për matjen e dendësisë së kockave ose në një klinikë të osteoporozës. “Duhet ta bëni nëse keni mundësi”, thotë doktoresha Bubbear. Personave të diagnostikuar me osteoporozë, atyre që kanë pësuar një frakturë pas një pengese ose rrëzimi të vogël, ose që kanë faktorë të tjerë rreziku si pesha shumë e ulët trupore, mund t’u përshkruhen ilaçe për përmirësimin e dendësisë së kockave. Më të zakonshmet janë bisfosfonatet, të cilat pengojnë osteoklastet për të ngadalësuar humbjen e kockave.
