Shërbimi Federal i Sigurisë i Rusisë (FSB) ka rritur në mënyrë drastike ndikimin dhe fuqinë e tij që nga nisja e pushtimit të Ukrainës në vitin 2022, ndërsa presidenti Vladimir Putin është bërë gjithnjë e më i varur nga shërbimet sekrete për kontrollin e shoqërisë, informacionin e luftës dhe ruajtjen e stabilitetit të regjimit. Kështu shprehet gazetari investigativ rus Andrei Soldatov, një prej ekspertëve më të njohur të shërbimeve sekrete ruse, i cili aktualisht jeton në mërgim në Londër dhe është nën një urdhër arresti në Rusi.
Soldatov, bashkëautor i librit “Fisnikëria e Re, Rivendosja e Shtetit të Sigurisë së Rusisë dhe Trashëgimia e Qëndrueshme e KGB-së”, argumenton se lufta në Ukrainë i ka dhënë FSB-së kompetenca dhe përgjegjësi që shkojnë shumë përtej rolit tradicional të shërbimit sekret.
Sipas tij, kjo fuqi e re nuk kufizohet vetëm te lufta apo kundërzbulimi, por shtrihet gjithnjë e më shumë në shoqërinë ruse, burgje, biznes, universitete, internet dhe sektorin ushtarak-industrial.
“FSB-ja ka rritur ndikimin e saj që nga viti 2022. E ka bërë këtë në mënyrë drastike dhe sot kjo është shumë e dukshme”, shprehet Soldatov.
Paranoja e spiunazhit përhapet në Rusi
Gazetari vëren se veçanërisht i fuqishëm është bërë i ashtuquajturi “shërbimi i dytë” i FSB-së, i cili zyrtarisht merret me mbrojtjen e rendit kushtetues dhe luftën kundër terrorizmit. Megjithatë, sipas Soldatov, nuk duhet anashkaluar as “shërbimi i parë”, që merret me kundërzbulimin.
“Edhe seksioni i parë i FSB-së, i cili merret me kundërzbulimin, po bëhet gjithnjë e më agresiv. Kjo është arsyeja pse kemi kaq shumë raste spiunazhi, deri në atë pikë sa paranoja është përhapur në të gjithë vendin”, thotë ai.
Sipas tij, në Rusi tashmë dyshimet nuk lidhen vetëm me spiunë ukrainas apo me CIA-n dhe MI6 britanike, por edhe me Kinën.
“Kemi arritur në pikën ku shërbimet tani dekurajojnë çdo lloj kontakti me qytetarë të huaj”, shprehet Soldatov.
Një nga zhvillimet që ka ngritur shqetësime është edhe zbulimi i një dokumenti të brendshëm të FSB-së, i cili e paraqiste Kinën si një “armik” dhe spiunazhin kinez si kërcënim për Rusinë, pavarësisht retorikës zyrtare të “miqësisë së pakufizuar” mes Vladimir Putinit dhe Xi Jinping.
Rritja e pushtetit të shërbimit sekret është bërë veçanërisht e dukshme në sektorin ushtarak.
Soldatov thekson se FSB-ja ka edhe një strukturë të kundërzbulimit ushtarak, e cila teorikisht monitoron forcat e armatosura. Por me zgjerimin e luftës në Ukrainë, kompetencat e saj janë rritur në mënyrë dramatike.
“Mandati i kundërzbulimit ushtarak është rritur në mënyrë dramatike. Ai gjithashtu kontrollon të gjitha kontratat e dhëna kompanive për prodhimin e mallrave dhe shërbimeve për ushtrinë”, shpjegon gazetari.
Sipas tij, kjo përbën një ndryshim të rëndësishëm krahasuar me Bashkimin Sovjetik.
Në të kaluarën ekzistonte një kompleks i madh ushtarako-industrial shtetëror. Sot, krahas strukturave tradicionale, ka edhe kompani private që punojnë për ushtrinë, përfshirë kompani që zhvillojnë softuer për dronë.
“Dhe tani kundërzbulimi ushtarak beson se ka të drejtë të spiunojë edhe ato kompani”, thotë Soldatov.
Shumë prej rasteve mbeten të fshehta, ndërsa disa të tjera bëhen publike vetëm kur autoritetet vendosin të ngrenë akuza.
Një tjetër shenjë e zgjerimit të rolit të shërbimeve sekrete është rikthimi i kontrollit të FSB-së mbi disa burgje.
Sipas Soldatov, që prej vitit të kaluar shërbimi ka krijuar një sistem paralel dhe të pavarur burgjesh, i cili nuk lidhet me sistemin tradicional penitenciar rus.
“Që nga viti i kaluar, FSB-ja ka krijuar një sistem paralel dhe të pavarur burgjesh që nuk ka të bëjë fare me burgjet e mëparshme. Dhe nuk ka të bëjë vetëm me burgjet, por edhe me logjistikën”, thotë ai.
Në këto struktura, sipas tij, transferohen edhe të burgosur ukrainas të kapur gjatë luftës. Qëllimi, sipas Soldatov, nuk është vetëm ndëshkimi i tyre, por edhe mbledhja e informacionit dhe rekrutimi.
“Mënyra më e mirë për të rekrutuar midis armikut – ukrainasve në këtë rast – është ta bësh këtë në burg. Është një sistem i zhvilluar nga shërbimet e sigurisë së Stalinit gjatë Luftës së Dytë Botërore”, shpjegon gazetari.
Ai shton se presioni mund të ushtrohet edhe mbi familjarët e të burgosurve që ndodhen në Ukrainë.
Sipas Soldatov, rëndësia e FSB-së në luftën kundër Ukrainës është rritur ndjeshëm dhe shërbimi po luan një rol gjithnjë e më të rëndësishëm në operacionet e fshehta.
Ai e lidh këtë edhe me rastet e sabotimit në Evropë, ku autorët nuk janë domosdoshmërisht shtetas rusë.
“Autorët janë moldavë, ukrainas, bjellorusë, të gjitha llojet e njerëzve. FSB-ja e kupton që rusët mund të identifikohen. Pra, është më mirë të rekrutohen midis ukrainasve”, thotë Soldatov.
Sipas tij, kjo e bën FSB-në një aktor të domosdoshëm për regjimin e Putinit, jo vetëm në aspektin e luftës, por edhe për stabilitetin politik të brendshëm.
A po bëhet Putini “peng” i FSB-së?
Një nga pyetjet kryesore të intervistës është nëse Putin është bërë gjithnjë e më i varur nga FSB-ja dhe nëse kjo varësi mund ta kthejë atë në një lloj “pengu” të shërbimeve.
Soldatov e konsideron situatën më komplekse. Sipas tij, FSB-ja e sotme është shumë e ndryshme nga ajo e dy dekadave më parë.
“Njëzet vjet më parë, FSB-ja ishte më e vogël, por mesatarisht kishte më shumë njerëz aktivë brenda saj. Sot, Putini ka qenë në pushtet për një kohë të gjatë dhe kemi një brez zyrtarësh që kanë ndërtuar karrierën e tyre nën një president të vetëm”, shpjegon ai.
Ky brez, sipas tij, ka më pak ambicie politike dhe më pak gjasa për të sfiduar liderin e Kremlinit.
Ndryshe ishte brezi i zyrtarëve që u ngjitën në pushtet bashkë me Putinin, si Nikolai Patrushev.
“Ata jetuan katastrofën e viteve 1990 dhe e kujtojnë shumë mirë vitet 1980, dekadën e fundit të Bashkimit Sovjetik. Ata e kuptuan se çfarë kishin fuqinë të bënin. Për brezin e ri, është ndryshe”, thotë Soldatov.
Megjithatë, ai pranon se Putini është gjithnjë e më i varur nga FSB-ja për shkak të numrit të madh të funksioneve që i janë besuar shërbimit.
“Putini po bëhet gjithnjë e më i varur nga FSB-ja, pjesërisht për shkak të shumë roleve që po merr shërbimi sekret dhe informacionit që merr prej tij gjatë rrjedhës së konfliktit”, shprehet ai.
Rreziku i izolimit të Putinit nga realiteti
Sipas gazetarit, problemi më i madh nuk është domosdoshmërisht një komplot i mundshëm kundër Putinit, por fakti se presidenti mund të mos jetë më në gjendje të kuptojë se çfarë po ndodh realisht në vend.
“Edhe nëse ai mendon se të gjithë përreth tij kanë frikë prej tij dhe nuk do të kurdisnin kurrë një komplot, ai nuk është në gjendje të kuptojë vetë se çfarë po ndodh në vend”, thotë Soldatov.
Ai sjell si shembull situatën në rajonet e largëta të Rusisë.
“Si mund ta kontrollojë nëse raportet e tij janë të vërteta nëse edhe guvernatorët rajonalë të përfshirë kanë frikë nga shërbimi sekret?”, pyet ai.
Sipas Soldatov, gjatë Bashkimit Sovjetik ekzistonin struktura të Partisë Komuniste që mund të shprehnin mendimet e tyre, ndërsa sot një mekanizëm i tillë institucional nuk ekziston më.
Rikthimi i figurës së Dzerzhinskit
Një nga shenjat më simbolike të fuqizimit të shërbimeve sekrete, sipas Soldatov, është rehabilitimi i figurës së Felix Dzerzhinskit, themeluesit të Çekës, policisë së parë sekrete sovjetike.
Sipas tij, është marrë vendimi për rikthimin e statujës së Dzerzhinskit në sheshin Lubyanka, pranë selisë historike të shërbimit sekret rus.
Statuja ishte hequr në vitin 1958, gjatë periudhës së destalinizimit. Putini gjithashtu e ka emërtuar Akademinë e FSB-së me emrin e Dzerzhinskit. Soldatov e konsideron këtë një zhvillim domethënës, por edhe kontradiktor.
“Si një person racional, nuk mund ta kuptoj se si dikush mund të lavdërojë njëkohësisht dikë për krijimin e policisë sekrete dhe të harrojë se i njëjti njeri ishte një revolucionar”, thotë ai.
Sipas tij, ekziston një kontradiktë e fortë në përpjekjen e udhëheqjes së sotme ruse për të paraqitur veten njëkohësisht si trashëgimtare të Perandorisë Ruse dhe të Çekës, një organizatë që dikur luajti rol në shkatërrimin e asaj perandorie.
FSB-ja e sotme nuk është KGB-ja e viteve ’80
Soldatov paralajmëron se nuk duhet bërë një krahasim i drejtpërdrejtë mes FSB-së së sotme dhe KGB-së së viteve të fundit të Bashkimit Sovjetik.
Sipas tij, në vitet 1980, brenda qeverisë, Partisë Komuniste, KGB-së dhe ushtrisë ekzistonin ende njerëz që kishin shpresa për atë që mund të ndodhte pas rënies së Bashkimit Sovjetik. Sot, sipas tij, situata është krejt tjetër.
“Njerëzit në pozicione përgjegjësie në Rusi nuk kanë më iluzione. Ata kanë një pamje shumë, shumë të zymtë të së ardhmes”, thotë ai.
Ata kujtojnë shembjen e Bashkimit Sovjetik dhe e lidhin përfundimin e luftës në Afganistan me dobësimin e shtetit, ushtrisë dhe më pas të KGB-së.
“Këta njerëz nuk duan që historia të përsëritet”, shprehet Soldatov.
Për këtë arsye, sipas tij, lufta në Ukrainë shihet nga një pjesë e strukturave të sigurisë ruse jo thjesht si një konflikt gjeopolitik, por si një luftë ekzistenciale për mbijetesën e vetë sistemit.
“Nëse ndalojnë luftën, për ta është fundi”
Sipas Soldatov, strukturat e sigurisë ruse besojnë se shteti është jashtëzakonisht i brishtë.
Ai e lidh këtë bindje me dy ngjarje të mëdha të shekullit XX, rënien e Perandorisë Ruse pas Luftës së Parë Botërore dhe shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik.
Në të dyja rastet, sipas tij, shërbimet sekrete nuk i kuptuan plotësisht arsyet e kolapsit dhe nxorën përfundimin se vetëm një aparat i fuqishëm sigurie mund ta mbrojë shtetin nga një tjetër katastrofë.
“Ne, shërbimi sekret, jemi fuqia e brendshme e nevojshme. Ne mund ta mbrojmë në mënyrë efektive stabilitetin politik”, është, sipas tij, mënyra se si mendojnë këto struktura.
Kjo bindje, sipas Soldatov, i shtyn ata të justifikojnë edhe metoda ekstreme.
“Nëse ata dështonin, besojnë ata, kjo do të çonte menjëherë në diçka të ngjashme me Revolucionin Rus të vitit 1917. Për ta, kjo justifikon gjithçka – shtypjet, vrasjet, helmimet – sepse ata besojnë se kostoja për Rusinë nëse ata do të dështonin do të ishte shumë më e lartë”, thotë gazetari.
Në këtë kuadër, vazhdimi i luftës në Ukrainë për një kohë të pacaktuar ka edhe një logjikë të brendshme për aparatin e sigurisë ruse. “Po, absolutisht”, përgjigjet Soldatov kur pyetet nëse vazhdimi i luftës lidhet me këtë logjikë.
Soldatov thekson gjithashtu se FSB-ja e sotme ndryshon nga KGB-ja e viteve të fundit të Bashkimit Sovjetik edhe për shkak të përvojës së luftës.
Sipas tij, shumë njerëz që punojnë sot në FSB kanë shërbyer në Ukrainë, kanë marrë pjesë në operacione dhe kanë qenë të përfshirë në tortura.
“Ata janë shumë më agresivë, më brutalë dhe ndoshta më të organizuar sepse të kesh jetuar të njëjtat përvoja krijon një shoqëri midis tyre që nuk ishte aty në vitet 1980”, thotë ai. Kjo e bën situatën e sotme më të rrezikshme në rastin e një krize të ardhshme politike.
Çfarë ndodh kur Putini dobësohet?
Sipas Soldatov, pyetja kryesore për të ardhmen është se çfarë do të ndodhë me Rusinë nëse Putini plaket dhe dobësohet, ndërsa shërbimet sekrete vazhdojnë të zgjerojnë pushtetin.
Ai paralajmëron se nuk duhet pritur domosdoshmërisht një përsëritje e perestrojkës sovjetike.
KGB-ja e viteve të fundit të Bashkimit Sovjetik mbështeti perestrojkën për arsye shumë pragmatike: agjentët e saj donin të çliroheshin nga kontrolli i Partisë Komuniste. Sot, sipas tij, kjo strukturë nuk ekziston më.
“Rusia e Bashkuar është një farsë”, thotë Soldatov, duke iu referuar partisë së Putinit. Për këtë arsye, një ndryshim i ardhshëm në Rusi mund të mos ndjekë modelin sovjetik.
Sipas gazetarit, FSB-ja është sot një organizatë shumë më e përfshirë në luftë, më e dhunshme dhe më e lidhur me mbijetesën e regjimit.
Në këto kushte, ndërsa lufta vazhdon dhe kompetencat e shërbimeve sekrete zgjerohen, rritet edhe varësia e Putinit nga aparati që ai vetë ka ndihmuar të fuqizohet.
Por, paralelisht, rritet edhe rreziku që presidenti rus të izolohet nga informacioni real për atë që po ndodh në vend, pasi gjithnjë e më shumë hallka të sistemit varen nga të njëjtat struktura që kanë interes të ruajnë pushtetin, luftën dhe vetë regjimin. Top Channel