Lajme Zone
Francine Faure, matematika e një shpirti të trazuar, gruaja që u bë pjesë e stuhisë ekzistenciale të Albert Kamy
KulturëCNA

Francine Faure, matematika e një shpirti të trazuar, gruaja që u bë pjesë e stuhisë ekzistenciale të Albert Kamy

Një histori dashurie mes arsyes dhe absurdit, muzikës ...

Francine Faure dhe Albert Kamy Një histori dashurie mes arsyes dhe absurdit, muzikës dhe filozofisë, përkushtimit dhe vetmisë. Ajo ishte matematikane dhe pianiste, ai shkrimtari që kërkonte kuptimin e ekzistencës në një botë që shpesh i shfaqej e pakuptimtë. Francine Faure dhe Albert Kamy dëshmuan se dashuria mund të jetë njëherazi strehë, sprovë dhe plagë.

Dashuria merr shumë trajta. Nganjëherë vjen si shpërthim pasioni, si poezi e zjarrtë, si premtim që kërkon përjetësinë. Herë të tjera shfaqet më e përmbajtur, pa bujë, duke u endur mes përkushtimit, pritjes, faljes dhe qëndrueshmërisë. Është ajo dashuri që nuk e ka luksin të jetë gjithmonë e lumtur, por që bëhet pjesë e pandashme e historisë së dy njerëzve, edhe atëherë kur rrugët e tyre nuk përkojnë më.

E tillë, me gjithë ndërlikimet dhe kundërthëniet e saj, ishte marrëdhënia mes Albert Kamy dhe Francine Faures. Dy njerëz me formime dhe ndjeshmëri të ndryshme, të bashkuar nga dashuria, por të sprovuar nga koha, fama, largësia dhe trazirat e një shpirti që nuk dinte të gjente prehje.

Albert Kamy, një nga mendjet më të rëndësishme të shekullit XX, e jetoi ekzistencën si një përballje të vazhdueshme me absurditetin, vetminë, revoltën dhe nevojën për të ruajtur dinjitetin njerëzor përballë një bote pa përgjigje të gatshme. Në veprat e tij, njeriu gjendet përballë heshtjes së universit dhe duhet të gjejë vetë arsyen për të jetuar. Por pas këtij mendimtari, që i dha filozofisë dhe letërsisë një prej interpretimeve më të fuqishme të absurdit, qëndronte edhe një njeri me dobësi, dëshira, kundërthënie dhe nevojë për dashuri.

Në jetën e tij hyri Francine Faure, një grua me formim matematikor, mësuese dhe pianiste e talentuar, veçanërisht e përkushtuar ndaj muzikës së Johann Sebastian Bach. Ajo nuk ishte thjesht bashkëshortja e një shkrimtari të madh. Kishte botën e saj intelektuale, disiplinën e mendimit dhe një ndjeshmëri artistike që e shprehte përmes muzikës. Nëse Kamy kërkonte të depërtonte në misteret e ekzistencës përmes fjalës, Francine gjente një rend tjetër në matematikë dhe në strukturën e përkorë të muzikës. U njohën në Algjer, në vitin 1937. Kamy ishte ende një shkrimtar në formim, një intelektual i ri që mbante mbi vete barrën e një fëmijërie të varfër, humbjen e hershme të të atit dhe pasojat e tuberkulozit, sëmundje me të cilën përballej që në adoleshencë. Francine vinte nga Orani, në një mjedis tjetër familjar dhe kulturor, por edhe ajo mbartte një histori humbjeje, i ati kishte vdekur gjatë Luftës së Parë Botërore, në të njëjtën betejë të Marnes ku kishte humbur jetën edhe babai i Kamysë.

Ky përkim tragjik në biografitë e tyre nuk ishte themeli i dashurisë, por krijonte një afërsi mes dy njerëzve që e njihnin herët mungesën dhe brishtësinë e jetës.

Më 3 dhjetor 1940, në Lion, ata u martuan. Evropa ishte përfshirë nga Lufta e Dytë Botërore, Franca jetonte nën hijen e pushtimit dhe e ardhmja dukej e pasigurt. Në këtë sfond të trazuar, martesa e tyre shënoi fillimin e një jete të përbashkët, e cila do të kalonte përmes ndarjeve, sëmundjes, përgjegjësive familjare dhe vështirësive të një bashkëjetese me një shkrimtar që gjithnjë e më shumë po bëhej figurë e rëndësishme e mendimit evropian. Francine ishte një prani e rëndësishme në jetën e Kamysë, por kjo nuk do të thotë se martesa e tyre ishte një strehë e pandërprerë qetësie. Ishte një marrëdhënie e ndërlikuar, ku dashuria bashkëjetonte me mungesat, ndërsa përkushtimi i saj duhej të përballonte edhe zgjedhjet e vështira të bashkëshortit.

Lufta i ndau për periudha të gjata. Kamy u vendos në Francë, ndërsa Francine mbeti në Algjeri. Më vonë, kur u bashkuan sërish në Paris, jeta e tyre mori një dimension të ri familjar. Në vitin 1945 lindën binjakët Catherine dhe Jean. Përtej krijimtarisë, angazhimit intelektual dhe jetës publike, tashmë ekzistonte edhe përgjegjësia e prindërimit, një botë ku Kamy nuk ishte më vetëm shkrimtari që kërkonte përgjigje për pyetjet e mëdha të njerëzimit, por edhe babai i dy fëmijëve.

Mes muzikës së Bachut dhe filozofisë së absurditFrancine kishte një marrëdhënie të veçantë me muzikën. Pianoja ishte hapësira ku ndjeshmëria e saj merrte zë, ndërsa veprat e Bachut përfaqësonin një univers të ndërtuar mbi rregullin, përpikërinë dhe një arkitekturë të jashtëzakonshme shpirtërore. Në këtë përkushtim ndaj muzikës mund të shohim edhe një kontrast simbolik me botën e Kamysë, ajo kërkonte rendin përmes notave, ai përpiqej të kuptonte kaosin përmes fjalëve. Bachu nuk ishte thjesht një zgjedhje muzikore për Francinen. Ishte një mënyrë për të hyrë në një botë ku çdo notë kishte vendin e vet, ku liria e interpretimit nuk e përjashtonte disiplinën dhe ku bukuria lindte pikërisht nga marrëdhënia mes pjesëve. Një botë që, në njëfarë mënyre, i kundërvihej absurditetit që Kamysë, e kishte bërë bosht të kërkimit të tij filozofik.

Por Kamy nuk ishte një njeri që mund të përkufizohej vetëm përmes librave. Ai e donte jetën me një intensitet të veçantë: diellin, detin, trupin, miqësinë, dashurinë dhe bukurinë e çastit. Në këtë kuptim, Francine ishte pjesë e një bote konkrete, familjare dhe artistike, që e lidhte shkrimtarin me përditshmërinë, edhe kur mendja e tij endet në territoret e vështira të filozofisë.

Maria Casares dhe plagët e një dashurie të pabarabartëPor historia e tyre nuk mund të tregohet me të vërtetë pa përmendur kundërthëniet që e shoqëruan martesën. Kamy ishte një njeri me një jetë sentimentale të ndërlikuar dhe me marrëdhënie të shumta jashtëmartesore. Më e njohura dhe më e qëndrueshmja ishte lidhja me aktoren spanjolle Maria Casares, të cilën e njohu në vitin 1944.

Mes tyre lindi një pasion i fuqishëm, i dokumentuar në një korrespondencë të gjerë, e cila dëshmon intensitetin e një dashurie që zgjati deri në vdekjen e shkrimtarit. Letërkëmbimi i tyre, i botuar më vonë, është një prej dokumenteve më të rëndësishme të jetës intime të Kamysë. Ai zbulon një njeri që, përtej përmbajtjes dhe kthjelltësisë së mendimit filozofik, ishte i aftë të përjetonte ndjenja të vrullshme, të kërkonte afërsi dhe të përjetonte dashurinë me një intensitet që shpesh nuk përputhej me përgjegjësitë e jetës së tij familjare. Për Francinen, kjo marrëdhënie ishte një plagë e thellë. Ajo duhej të përballonte jo vetëm largësinë emocionale të bashkëshortit, por edhe faktin se një pjesë e rëndësishme e jetës së tij intime i përkiste një gruaje tjetër. Në fillim të viteve 1950, gjendja e saj psikologjike u rëndua dhe ajo përjetoi një krizë të thellë, që kërkoi edhe trajtim spitalor.

Këtu historia e Francine Faures merr një dimension tjetër. Ajo nuk ishte thjesht gruaja që priste kthimin e një gjeniu, as figura që i shërbente lavdisë së tij. Ishte një grua që kishte dëshirat, krenarinë, ndjeshmërinë dhe plagët e veta. Një njeri që duhej të përballonte pasojat e zgjedhjeve të një bashkëshorti, fama e të cilit shpesh e bënte edhe më të vështirë ruajtjen e intimitetit.

Të flasësh për dashurinë e tyre do të thotë të mos e idealizosh vuajtjen, as ta shndërrosh besnikërinë e Francines në një virtyt që justifikon gjithçka. Do të thotë të pranosh se dashuria mund të mbijetojë edhe në marrëdhënie të pabarabarta, por se kjo mbijetesë ka një çmim njerëzor.

Çmimi Nobel dhe lavdia që nuk e shëroi jetën intimeNë vitin 1957, Albert Kamy mori Çmimin Nobel për Letërsinë, në shenjë vlerësimi për veprën e tij që ndriçonte me kthjelltësi problemet e ndërgjegjes njerëzore të kohës. Ishte vetëm 43 vjeç dhe një prej autorëve më të rëndësishëm të letërsisë botërore.

Për një shkrimtar që kishte ardhur nga varfëria e Algjerit, nga një familje punëtore dhe nga një fëmijëri e shënjuar prej humbjes e sëmundjes, ky vlerësim përfaqësonte një ngjitje të jashtëzakonshme. Por çmimet nuk i zgjidhin kundërthëniet e jetës dhe lavdia nuk është domosdoshmërisht një formë lumturie.

Francine ishte pjesë e kësaj historie. Ajo kishte ndarë me të vitet e vështira të fillimeve, pasiguritë ekonomike, ndarjet e luftës, përgjegjësitë familjare dhe më pas peshën e një fame që e shndërroi Kamyn në një figurë publike të përmasave ndërkombëtare. Në këtë pikë, historia e tyre bëhet edhe një reflektim mbi marrëdhënien mes krijimtarisë dhe jetës private. Shpesh, bota admiron veprën e një njeriu pa e ditur se çfarë sakrificash, dhimbjesh dhe kompromisesh janë fshehur pas saj. Por familjarët e një krijuesi nuk jetojnë brenda librave të tij. Ata përballen me njeriun e vërtetë, me dobësitë, mungesat dhe zgjedhjet që nuk mund të justifikohen vetëm me madhështinë e talentit.

Kamy e kuptonte se njeriu nuk mund të jetojë vetëm me ide. Në fjalimin e tij të Nobelit, ai foli për përgjegjësinë e shkrimtarit ndaj së vërtetës dhe lirisë. Por në jetën personale, ashtu si çdo qenie njerëzore, edhe ai mbeti i papërsosur, i ndërlikuar dhe herë-herë i paaftë për të pajtuar kërkesat e shpirtit me përgjegjësitë e zemrës.

Një fund i papritur dhe një trashëgimi që mbetiMë 4 janar 1960, Albert Kamy humbi jetën në një aksident automobilistik në Francë, në moshën 46-vjeçare. Vdekja e tij e papritur ndërpreu një jetë krijuese në kulmin e pjekurisë dhe la pas një boshllëk të madh në letërsinë dhe mendimin evropian.

Në automjetin ku udhëtonte u gjet edhe dorëshkrimi i romanit të papërfunduar Njeriu i parë, një vepër thellësisht autobiografike, në të cilën shkrimtari ishte kthyer drejt fëmijërisë, nënës dhe rrënjëve të veta algjeriane. Ishte sikur, në fund të udhëtimit, ai po përpiqej të rikthehej te burimi i parë i ekzistencës, te ajo botë e varfër nga e cila kishte nisur gjithçka.

Francine mbeti pas tij, duke përballuar jo vetëm humbjen e bashkëshortit, por edhe përgjegjësinë për trashëgiminë e tij letrare dhe kujtesën familjare. Ajo jetoi deri më 24 dhjetor 1979. Vitet pas vdekjes së Kamysë nuk e fshinë historinë e tyre, me gjithë plagët dhe kundërthëniet që e kishin shoqëruar.

Sot, kur rikthehemi te jeta e Albert Kamy, është e rëndësishme të mos e shohim Francine Fauren vetëm si një emër në biografinë e tij. Ajo ishte matematikane, pianiste, nënë, bashkëshorte dhe një grua që kishte një jetë të vetën intelektuale e shpirtërore. Për një kohë të gjatë, figura e saj mbeti në hijen e famës së shkrimtarit, por historia e vërtetë e kësaj gruaje meriton të dalë prej saj. Ajo që matematika nuk mund ta zgjidhte dhe filozofia nuk mund ta shpjegonteFrancine Faure dhe Albert Kamy përfaqësojnë dy mënyra të ndryshme të kërkimit të kuptimit. Ajo, përmes logjikës së matematikës dhe harmonisë së muzikës, ai, përmes letërsisë, filozofisë dhe revoltës kundër absurdit të ekzistencës.

Por as matematika nuk mund të zgjidhë ekuacionet e zemrës, as filozofia nuk mund t'i japë çdo dhimbjeje një shpjegim që e shëron. Mes tyre mbeti një histori dashurie që nuk ishte e përsosur, por që ishte pjesë e rëndësishme e jetës së të dyve.

Ndoshta Francine nuk mundi t'ia qetësonte stuhitë Kamy, as ai nuk mundi t'i dhuronte asaj sigurinë që kërkonte. Megjithatë, ata ndanë një pjesë të madhe të udhëtimit njerëzor, me gjithë bukurinë, brishtësinë dhe kundërthëniet e tij.

Ajo ishte gruaja që e deshi, por edhe gruaja që u lëndua prej tij.

Ai ishte mendimtari që kërkonte të kuptonte absurditetin e jetës, por që në jetën intime nuk arriti gjithmonë të shmangte absurditetet e veta.

Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron e vërteta më njerëzore e kësaj historie, pas çdo gjeniu që kërkon të shpjegojë botën, ekziston një njeri që nuk arrin gjithmonë të kuptojë zemrën e vet.

Francine Faure ishte pjesë e kësaj të vërtete, një jetë që nuk duhet kujtuar vetëm si kapitull i biografisë së Kamysë, por si një histori më vete, e një gruaje që deshi, krijoi, vuajti dhe mbeti./ CNA Lajme ekskluzive nga CNA

Doni te informoheni te paret per lajme ekskluzive? Bashkohuni me grupin tone ne Facebook duke klikuar ketu.