Pavarësisht fiksimit aktual pas jetëgjatësisë, kërkimet tregojnë se më pak se 10 për qind e njerëzve arrijnë vërtet një plakje të shëndetshme (e përcaktuar si të qenit pa sëmundje në moshën 75-vjeçare). “Ky grup nuk ka pasur kurrë nevojë për ilaçe apo spital, përveç ndërhyrjeve akute”, si për shembull thyerja e një kocke, thotë Dr. Valter Longo, profesor i gerontologjisë dhe shkencave biologjike në Universitetin e Kalifornisë Jugore (USC). “Ata janë të shëndetshëm, si nga ana njohëse, ashtu edhe fizike.” Eksperti i jetëgjatësisë, i cili ka studiuar plakjen për katër dekada dhe shpreson të jetojë deri në moshën 120 vjeç, thotë se shumë më tepër prej nesh duhet të arrijnë këtë moshë. Ai beson se dieta pesëditore që imiton agjërimin (FMD), të cilën e ka krijuar vetë, është thelbësore për ta arritur këtë.Lexo edhe:Sa shpesh duhet ta ndërroni furçën e dhëmbëve? Dieta e cila përfshin konsumimin e 700 deri në 1.100 kalorive në ditë për të imituar efektin e një agjërimi vetëm me ujë bazohet në kërkimet e Dr. Longos, të cilat nisën me eksperimentet e tij me majanë në vitet 1980, kur ishte student i Roy Walford, në atë kohë një prej studiuesve më të njohur të plakjes. “Ajo që vura re ishte se majaja e uritur jeton më gjatë”, thotë ai. “Uria i fut organizmat në një gjendje kundër plakjes.” Interesimi i Dr. Longos për plakjen nisi kur, si fëmijë, dëshmoi vdekjen e gjyshit të tij dhe u bë i vendosur të zbulonte pse vdesim. Interesimi u forcua më tej kur ai u shpërngul nga Italia në SHBA si adoleshent. “Pashë se hallat dhe xhaxhallarët e mi po diagnostikoheshin me diabet dhe po vdisnin nga sëmundjet kardiovaskulare”, thotë ai. “Të gjithë ishin gjenetikisht shumë të ngjashëm me të afërmit e mi të tjerë në Itali, por asnjëri prej tyre nuk zhvilloi ndonjë prej këtyre sëmundjeve.” Një ndryshim kryesor mes dy degëve të familjes së tij ishte dieta. Sot ai drejton Institutin e Jetëgjatësisë të USC-së. Libri i tij ndërkombëtarisht bestseller, The Longevity Diet, shitet në 40 vende dhe frymëzoi të ndjerin Dr. Michael Mosley të krijonte agjërimin 5:2, ndërsa ka fituar edhe admirues të famshëm, si Gwyneth Paltrow, Edward Norton dhe Zac Efron. Dr. Longo ka kaluar gjithashtu kohë me njerëzit më të moshuar në botë, duke studiuar zakonet e tyre. Gjatë viteve të fundit të jetës së tyre, ai ndoqi Salvatore Caruso-n, i cili arriti moshën 108 vjeç, dhe Emma Morano-n, e cila jetoi deri në moshën 117 vjeç dhe dikur ishte personi më i moshuar në botë. “Arritja e moshës 120 vjeç është shpresa ime, por e kuptoj më mirë se shumica se sa jashtëzakonisht e vështirë është të arrish 90 vjeç, e aq më tepër 100 dhe pothuajse e pamundur të arrish 120”, thotë ai. Megjithatë, ai beson se ndjekja e FMD-së pesëditore dy herë në vit do ta ndihmojë ta arrijë këtë qëllim. Ja si bëhet. Si të ndiqni dietën pesëditore Dietat e Mesdheut, Okinavës dhe Loma Lindës në Kaliforni (“zonat blu”, ku banorët jetojnë më gjatë) shërbyen si frymëzim për ushqimet që konsumohen gjatë FMD-së, e cila përbëhet kryesisht nga supa, arra dhe ullinj. Për ta ndjekur siç duhet, ai rekomandon paketën që ka krijuar vetë, e cila kushton 219 paund (megjithëse ai këmbëngul se nuk nxjerr fitim nga shitjet dhe se të gjitha të ardhurat rikthehen në kërkime shkencore). Paketa përfshin pije me shije portokalli ose limoni për mëngjes, supë për drekë dhe darkë (shijet përfshijnë domate, karotë dhe xhenxhefil, minestrone dhe kerri me thjerrëza), si dhe batonë me arra, ullinj dhe biskota me lakër jeshile për ushqime të ndërmjetme. Ka gjithashtu çajra bimorë – kafeina është e ndaluar dhe një suplement ditor. “Fillon me 1.100 kalori ditën e parë dhe zbret në 700 kalori nga dita e dytë deri në të pestën”, thotë ai. Përveçse është me pak kalori, ajo ka gjithashtu pak proteina dhe karbohidrate, për të imituar efektin e një agjërimi vetëm me ujë. Dieta ka gjithashtu përmbajtje të lartë yndyrash. “Yndyrat nuk ndërhyjnë në reagimet e agjërimit, ndërsa karbohidratet dhe proteinat po”, thotë Dr. Longo. “Ideale është që gjithçka të konsumohet brenda 12 orëve”, shton ai. “Përndryshe, mbajeni rutinën tuaj normale.” Si pjesë e dietës pesëditore rekomandohen supat me domate, karotë dhe xhenxhefil. Për njerëzit e shëndetshëm, ai rekomandon ndjekjen e dietës dy deri në katër herë në vit. Megjithatë, vëren ai, njerëzit mbipeshë mund ta ndjekin më shpesh. Dieta pesëditore dhe pse ju ndihmon të jetoni më gjatë “Hipoteza është: a është e mundur që ‘dieta jonë e keqe’ të mos ketë qenë kurrë e keqe, por të çojë në gjëra të këqija nëse nuk e rivendosim sistemin herë pas here?”, thotë Dr. Longo. Kërkimet e tij sugjerojnë se kështu është dhe ai beson se dieta mund të funksionojë si një rivendosje e sistemit. Në një studim të vitit 2021 në Nature Metabolism, ekipi i tij ushqeu minj me një dietë tipike perëndimore me shumë sheqer dhe yndyrë – e cila çoi në shtim në peshë dhe jetëgjatësi më të shkurtër. Megjithatë, minjtë që më pas iu nënshtruan cikleve mujore të FMD-së pesëditore patën përmirësim të nivelit të glukozës në gjak, kolesterolit dhe rezistencës ndaj insulinës dhe u rikthyen në një peshë dhe jetëgjatësi të shëndetshme. “Menduam se do të shihnim një përmirësim, por nuk menduam se do të arrinim ta përmbysnim gjithçka”, thotë ai. Pas kërkimeve te minjtë, dieta është testuar në më shumë se 40 prova klinike. Një studim i vitit 2024 në Nature zbuloi se njerëzit që ndoqën dietën një herë në muaj për tre muaj kishin rrezik më të ulët për diabet të tipit 2, reduktim të yndyrës abdominale dhe të mëlçisë, si dhe përmirësime në sistemin e tyre imunitar. Mosha e tyre biologjike një masë që tregon se sa mirë funksionojnë qelizat dhe indet e tyre u ul me 2,5 vjet. Mekanizmi që shpjegon pse dieta pesëditore duket se funksionon ende nuk është përcaktuar plotësisht. Megjithatë, Dr. Longo beson se një zbulim, sipas të cilit organet e trupit tkurren gjatë agjërimit dhe më pas zgjerohen kur njerëzit kthehen në dietën e tyre normale, është thelbësor. “Kur organet tkurren, ato aktivizojnë qelizat burimore në palcën e kockave”, shpjegon ai. Qelizat burimore një prej shpresave të mëdha të mjekësisë rigjeneruese – janë qeliza të paspecializuara që mund të zhvillohen në shumë lloje të ndryshme qelizash. “Qelizat burimore e dallojnë tkurrjen e organeve dhe më pas qëndrojnë në pritje të momentit kur ushqimi rikthehet dhe më pas kontribuojnë në zgjerimin përsëri të organeve. Është vërtet e jashtëzakonshme.” Ekipi i tij ka vërejtur gjithashtu se gjenet e zhvillimit embrional të njëjtat gjene që aktivizohen kur organet tona krijohen në mitër aktivizohen pas agjërimit dhe faktorët Yamanaka (të cilët mund t’i rikthejnë qelizat tona në qeliza burimore më të reja dhe më të përshtatshme) aktivizohen. Ekipi i tij tani po heton nëse organet e zgjeruara përsëri janë, pjesërisht, krejtësisht të reja. “Nëse e tkurrni një zemër njerëzore me 40 për qind dhe më pas e zgjeroni përsëri, a mund të jetë që tani të keni, në njëfarë mënyre, një zemër 40 për qind të re? Nuk e di, por po punojmë për këtë.” “FMD-ja është lidhur gjithashtu me përmirësime në sëmundjen e Crohn-it, kolitin, sklerozën e shumëfishtë dhe diabetin”, vëren Dr. Longo. Një studim i fundit i Stanford-it ndoqi pacientët me sëmundjen e Crohn-it që ndoqën këtë dietë dhe zbuloi se shtatë në 10 persona patën përmirësime në simptomat dhe inflamacionin e tyre pas ndjekjes së dietës. “Ajo që po e nxit ndryshimin është rivendosja metabolike, qelizat burimore dhe faktorët Yamanaka”, thotë Dr. Longo. “Duket se trupi i njeriut e ka përdorur periudhën e agjërimit për të hequr shumë mbetje. Është një pastrim qelizor kudo. “Për 20 vitet e fundit, i kam sfiduar kolegët të gjejnë diçka që do të shkaktojë më shumë ndryshime në trupin e njeriut sesa dieta që imiton agjërimin dhe deri tani nuk kam marrë as edhe një kundërshtim teorik.” Çajrat bimorë janë pjesë e planit pesëditor të dietës, por kafeina është e ndaluar. Pse FMD-ja funksionon kaq mirë për humbjen e peshës “Me FMD-në humbni yndyrë dhe kjo është një bonus”, thotë Dr. Longo. “Po hani shumë më pak, kështu që përdorni rezervat e yndyrës.” Ai thotë se gjashtë cikle të FMD-së gjatë gjashtë muajve kanë ndihmuar njerëzit mbipeshë të humbin rreth 20 paund (9 kg). “Nuk është si Mounjaro, por mbani parasysh se [me FMD-në] humbet vetëm yndyra dhe shumë pak masë muskulore. Të gjitha provat tregojnë të njëjtën gjë, ndërsa me Mounjaro dhe barna të tjera për humbje peshe, njerëzit humbin si yndyrë, ashtu edhe masë muskulore.” Ai nuk rekomandon kombinimin e FMD-së me barnat për humbje peshe. “Humbja e peshës do të jetë më e ngadaltë, por të dhënat tregojnë se kjo është një mënyrë më e sigurt për të humbur yndyrë”, thotë ai. Dieta jonë është mundësia më e madhe që kemi për të jetuar më shëndetshëm për më gjatë dhe është fusha ku bëjmë më shumë gabime, thotë Dr. Longo. “Kështu mendoj unë dhe kjo është ajo që tregojnë të dhënat.” Një tjetër studim nga Harvard, i botuar në Nature, zbuloi se një dietë e stilit të jetëgjatësisë e bazuar në perime, fruta, drithëra integrale, arra, bishtajore, yndyra të shëndetshme dhe vetëm një sasi të moderuar proteinash shtazore më shumë se dyfishon mundësinë për të arritur moshën 75 vjeç në gjendje të shëndetshme, vëren ai. “Deri tani, mënyra më e fuqishme [për të jetuar më gjatë] është të ndryshoni dietën. “Kjo duket se është mënyra për t’i rikthyer njerëzit në shëndet të plotë dhe për të jetuar më gjatë dhe më shëndetshëm.” Këshillat e Dr. Longos për një jetë më të gjatë
Hani një mëngjes të shëndetshëm “Ha bukë me drithëra integrale nga Italia e Jugut, me një lyerje me bajame dhe kakao që përmban shumë pak sheqer dhe një mollë.” Shmangni drekën nëse po përpiqeni të kontrolloni peshën “Rrallë ha drekë”, thotë ai. “Në përgjithësi, nuk është mirë të anashkalosh vaktet, por nëse nuk e anashkaloj, shtoj në peshë.” Sigurohuni që ushqimet e ndërmjetme të jenë të shëndetshme “Në orën 17:00, pi çaj dhe ha fruta.” Frutat zakonisht janë pjepër, pjeshkë ose boronica. Dr. Longo rekomandon fruta, si pjepri, si ushqim të ndërmjetëm pasdite. Jepini përparësi një darke ushqyese “Për darkë, zakonisht ha minestronen time”, thotë ai. “Ajo përmban 70 g makarona dhe 250 g perime karota, bishtaja dhe më pas 250 g bishtajore. Është një pjatë e madhe. Në Itali dhe në shumë zona të botës ku njerëzit jetojnë gjatë, ky stil vakti është shumë tipik. Minestroneja është shumë ushqyese dhe, në mënyrë mekanike, është në gjendje të bëjë atë që bëjnë GLP-1-të për t’ju bërë të ndiheni të ngopur.” Pini katër filxhanë çaj “Pi një çaj të zi dhe një çaj jeshil në mëngjes, një çaj frutash pasdite dhe një çaj kamomili në mbrëmje, në orën 21:00.” Hani brenda një intervali prej 12 orësh Dr. Longo i konsumon të gjitha ushqimet e ditës nga ora 09:00 deri në 21:00. “Qëndroni tre orë pa ushqim para se të flini”, thotë ai. Ai nuk rekomandon të qëndroni pa ushqim për më shumë se 12 orë. “Agjërimet e rregullta 16-orëshe do t’ju vrasin herët”, thotë ai. Blini ushqime organike, nëse mundeni “Përpiqem të blej gjithçka organike”, thotë Dr. Longo. “Kishte një studim që tregoi një ndryshim prej 25 për qind në kancer midis të rriturve që konsumonin më shpesh ushqime organike dhe atyre që nuk konsumonin kurrë ushqime organike.” Jepini përparësi gjumit “Flej tetë orë në natë”, thotë ai. “Temperatura duhet të jetë rreth 19 ose 20 gradë, duhet të jetë errët dhe nuk duhet të keni ekspozim ndaj telefonave celularë tre orë para gjumit.” Shijoni alkoolin, por jo me tepricë “Pi një gotë verë herë pas here”, thotë ai. “Të dhënat tregojnë se deri në tre ose katër gota në javë janë relativisht neutrale. Nuk është mirë, nuk është keq, megjithëse mund të ketë rritje minimale të rrezikut për kancerin e gjirit. Do të preferoja që dikush të pinte dy ose tre gota në javë, për sa kohë që nuk e shqetëson kjo, por më pas të përpiqej të kalonte drejt një diete për jetëgjatësi, në vend që të mos pinte fare dhe të kishte një dietë shumë më të lirshme të përditshme.” Mos mbani ushqime të pashëndetshme në shtëpi “Ka një vend pranë shtëpisë sime në Itali që bën fokace me proshutë”, thotë Dr. Longo. “Është e jashtëzakonshme. Ndonjëherë ha nga ajo dhe në Krishtlindje kemi panetone. Më pëlqen shumë ushqimi i keq, por përpiqem shumë që të mos mbaj asnjë prej tyre në shtëpi, në mënyrë që të mos e konsumoj shumë.” Por mos u fiksoni pas rregullave “Nuk mendoj se është ide e mirë të ndihesh sikur duhet të kesh gjithmonë gjithë këto rregulla”, thotë ai. “Zgjidhni ushqime që janë në përputhje me dietën e jetëgjatësisë perime, fruta, drithëra integrale, arra, fara në shumicën e rasteve.”/TheTelegraph