Disa njerëz mund të kenë nevojë vetëm për disa minuta diell në ditë gjatë verës, ndërsa të tjerë kanë nevojë për ekspozim më të gjatë. Por sa është sasia e duhur dhe ku fillon rreziku? Në vitin 1923, fotografitë e Coco Chanel, e cila u kthye e nxirë pas një udhëtimi në Mesdhe, ndihmuan në popullarizimin e nxirjes dhe banjove të diellit. Ngjyra e bronztë e lëkurës u shndërrua në një simbol statusi dhe ndryshoi mënyrën se si shoqëria perëndimore e perceptonte diellin.Lexo edhe:Një pije e bërë në shtëpi që përmirëson tretjen dhe zvogëlon fryrjen Në fillim të shekullit XX, dielli madje konsiderohej edhe si një mjet terapeutik. Helioterapia, përdorimi i rrezeve të diellit për qëllime mjekësore, përdorej për trajtimin e sëmundjeve si rakitizmi dhe tuberkulozi, ndërsa “nxirja e shëndetshme” inkurajohej. Sot, megjithatë, marrëdhënia jonë me diellin është shumë më komplekse. Rritja e rasteve të kancerit të lëkurës ka bërë që mjekët të theksojnë rreziqet e ekspozimit të tepërt. Në të njëjtën kohë, studimet e viteve të fundit kanë treguar se ekspozimi i moderuar dhe i kontrolluar mund të ketë edhe përfitime për organizmin. Pse kemi nevojë për diellin? Një nga arsyet kryesore është vitamina D, e cila prodhohet nga organizmi kur lëkura ekspozohet ndaj rrezeve UVB. Vitamina D është e rëndësishme për shëndetin e kockave dhe funksionimin e muskujve, ndërsa nivelet e mjaftueshme të saj lidhen edhe me një sistem imunitar më funksional. Por përfitimet mund të shkojnë përtej vitaminës D. Ekspozimi ndaj diellit mund të ndihmojë në uljen e presionit të gjakut, ndërsa drita e ditës ndikon në ritmin biologjik, humorin, përqendrimin dhe gjumin. Rebecca Mason, profesoreshë e fiziologjisë në Universitetin e Sidneit, shpjegon se nivelet e mjaftueshme të vitaminës D e ndihmojnë organizmin. “Nivelet e mjaftueshme të vitaminës D e ndihmojnë organizmin të zbusë inflamacionin, t’u përgjigjet patogjenëve dhe të menaxhojë sistemin imunitar, në mënyrë që ai të mos sulmojë qelizat e veta”. Dielli ndikon edhe në humor dhe tru Drita e mëngjesit përmban gjatësi valore blu që i sinjalizojnë trurit se ka nisur dita. Kjo ndihmon në rregullimin e kortizolit dhe melatoninës, duke na bërë më të zgjuar gjatë ditës dhe duke favorizuar gjumin gjatë natës. Ekspozimi ndaj dritës së ditës është lidhur gjithashtu me përmirësim të kujtesës, kohës së reagimit dhe performancës njohëse. Një studim me më shumë se 360 mijë pjesëmarrës e lidhi ekspozimin ndaj dritës së diellit gjatë ditës me një rrezik më të ulët për zhvillimin e demencës. Dielli ndikon edhe në serotoninën, një substancë që lidhet me humorin dhe përqendrimin. Në të kundërt, mungesa e dritës së ditës mund të shoqërohet me humor të ulët, simptoma depresive dhe pagjumësi. Sa minuta diell na duhen? Kjo varet nga tipi i lëkurës, mosha, stina dhe vendi ku jetojmë. Ekspertët përgjithësisht nuk rekomandojnë qëndrime të gjata në diell, por ekspozime të shkurtra dhe të përsëritura. Sipas Rebecca Mason, për prodhimin e vitaminës D, ekspozimi është më efektiv “në mes të ditës, pak dhe shpesh”, kur nivelet e rrezeve UVB janë më të larta. Personat me lëkurë të çelët mund të përfitojnë nga disa minuta ekspozim, duke lënë të pambuluara duart, krahët ose këmbët, në disa ditë të javës. Ndërsa personat me lëkurë më të errët mund të kenë nevojë për më shumë kohë, pasi melanina ngadalëson prodhimin e vitaminës D. Një studim ka sugjeruar se personat me lëkurë kafe të errët në Mbretërinë e Bashkuar mund të kenë nevojë për rreth 25 minuta ekspozim në diell në mesditë gjatë pranverës dhe verës për të prodhuar vitaminë D në sasi të mjaftueshme. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se ekziston një numër universal minutash që vlen për të gjithë. Kush duhet të jetë më i kujdesshëm? Personat me lëkurë shumë të çelët, histori personale ose familjare të melanomës, shumë nishane ose ata që përdorin barna imunosupresive duhet të marrin masa më të mëdha mbrojtëse. Lesley Rhodes, profesoreshë e dermatologjisë dhe fotobiologjisë në Universitetin e Mançesterit, thekson se “balanca mes përfitimeve dhe rreziqeve të ekspozimit në diell ndryshon në varësi të tipit dhe ngjyrës së lëkurës”. Lëkura e errët përmban më shumë melaninë, e cila ofron një lloj mbrojtjeje natyrale ndaj rrezeve UV. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se personat me lëkurë të errët janë të imunizuar ndaj dëmtimeve nga dielli. Ekspertët këshillojnë që të gjithë të përdorin syze dielli me mbrojtje UV, pavarësisht ngjyrës së lëkurës. Kur dielli bëhet i rrezikshëm? Ekspozimi i tepërt nuk e rrit prodhimin e vitaminës D në mënyrë të dobishme, por rrit rrezikun për djegie nga dielli, njolla, plakje të parakohshme të lëkurës dhe kancer të lëkurës. Melanoma, forma më agresive e kancerit të lëkurës, po shënon rritje të rasteve në disa vende. Në Mbretërinë e Bashkuar, numri i rasteve të reja pritet të kalojë për herë të parë 20 mijë në vit, ndërsa ekspertët vlerësojnë se një pjesë shumë e madhe e rasteve lidhet me ekspozimin e tepërt ndaj rrezeve UV dhe përdorimin e solariumeve. Ekspozimi gjatë fëmijërisë dhe adoleshencës është veçanërisht i rëndësishëm, pasi sasia e diellit e marrë gjatë 20 viteve të para të jetës ndikon ndjeshëm në rrezikun e zhvillimit të kancerit të lëkurës. Dielli mund të dëmtojë edhe sytë dhe të rrisë rrezikun për katarakt, ndaj përdorimi i syzeve me mbrojtje UV është i rëndësishëm. Po nëse nuk marrim mjaftueshëm diell? Mungesa e ekspozimit ndaj diellit mund të çojë në nivele të ulëta të vitaminës D, veçanërisht gjatë dimrit. Në rrezik më të madh janë personat me lëkurë të errët, ata që kalojnë pak kohë jashtë ose që e mbulojnë pjesën më të madhe të trupit. Mungesa e zgjatur e vitaminës D mund të shkaktojë probleme me kockat, përfshirë rakitizmin dhe osteomalacinë. Në raste të tilla, mungesa mund të trajtohet edhe me suplemente, sipas këshillës së mjekut. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se edhe vitamina D nuk duhet marrë pa masë. Marrja e dozave shumë të larta mund të shkaktojë hiperkalcemi dhe të dëmtojë veshkat, zemrën dhe kockat. Pak dhe shpesh Në vend që të zgjedhim mes “diellit të mirë” dhe “diellit të keq”, ekspertët sugjerojnë një qasje më të ekuilibruar. JoAnn Manson, profesoreshë e mjekësisë në Harvard Medical School, thotë: “Na nevojiten vetëm sasi të vogla deri në të moderuara për të pasur një shëndet të mirë.” Në fund, mesazhi i ekspertëve është i thjeshtë: ekspozime të shkurtra dhe të rregullta, mbrojtje kur rrezatimi është i fortë dhe shmangie e qëndrimit të gjatë në diell. Qëllimi nuk është të shmangim diellin, por të gjejmë ekuilibrin mes përfitimeve të tij dhe rreziqeve që sjell ekspozimi i tepërt.
