Foto Pamfleti / Njëqind vjet pasi u fsheh në një anije mallrash për të shkuar në SHBA, Willem de Kooning rikthehet në Holandë me ekspozitën më të plotë kushtuar vizatimeve të tij. Rijksmuseum vendos dy pikturat “Woman I” dhe “Woman and Bicycle” në Galerinë e Nderit, pranë mjeshtërve të artit holandez. Rijksmuseum në Amsterdam hap sot, më 9 tetor 2026, ekspozitën “Willem de Kooning at work”, me mbi 120 vizatime, piktura dhe skulptura të realizuara gjatë 65 vjetëve krijimtari. Ekspozita qëndron e hapur deri më 17 janar 2027.
Muzeu e ka ndërtuar projektin me Art Institute of Chicago dhe Willem de Kooning Foundation në Nju Jork. Organizatorët e paraqesin si ekspozitën e parë që vendos në qendër të gjithë zhvillimin e veprës së vizatuar të artistit, jo vetëm pikturat e mëdha që e bënë një nga drejtuesit e ekspresionizmit abstrakt. Rijksmuseum i ka dhënë ngjarjes edhe një peshë simbolike. “Woman I” dhe “Woman and Bicycle”, dy nga pikturat më të njohura dhe më të debatuara të De Kooning-ut, ekspozohen në Galerinë e Nderit. Në këtë hapësirë muzeu paraqet Rembrandt-in, Vermeer-in, Frans Hals-in dhe mjeshtrit e tjerë të artit holandez. Nga Roterdami në Nju Jork
Willem de Kooning lindi në Roterdam më 1904. Ai e la shkollën në moshën 12-vjeçare dhe nisi punën si çirak në një studio dekorimi. Pronarët e studios vunë re aftësinë e tij dhe e dërguan në mësimet e mbrëmjes të Akademisë së Arteve të Bukura dhe Teknikave në Roterdam.
Ekspozita nis me “Dish with Jugs”, një natyrë të qetë me qymyr që artisti e realizoi gjatë viteve 1919–1921. Sipas katalogut, ushtrimi kërkoi rreth 600 orë pune. Saktësia akademike e kësaj vizatimi krijon kontrastin e parë me vijat e thyera, trupat e copëzuar dhe sipërfaqet e dhunshme që do të karakterizonin veprën e tij të mëvonshme. Në vitin 1926, 22-vjeçari u fsheh në një anije mallrash që udhëtonte drejt Shteteve të Bashkuara. Ai zbriti në Hoboken dhe u vendos më pas në Nju Jork, ku punoi si bojaxhi, ilustrator dhe dekorues vitrinash.
Në fundin e viteve 1940, De Kooning u bë një nga figurat kryesore të Shkollës së Nju Jorkut, së bashku me Jackson Pollock-un, Lee Krasner-in, Mark Rothko-n, Barnett Newman-in dhe Arshile Gorky-n. Rijksmuseum e hap ekspozitën pikërisht një shekull pas largimit të tij nga Holanda. Laboratori i një piktori
Ekspozita kundërshton idenë se De Kooning i krijonte veprat përmes një shpërthimi të vetëm instinktiv. Vizatimet tregojnë një proces të gjatë provash, fshirjesh, transferimesh dhe rindërtimesh.
Artisti kopjonte linjat e pikturës mbi letër transparente, i zhvendoste, i kthente përmbys, i priste dhe i përdorte sërish në një pjesë tjetër të tablosë. Ai gërryente dhe lëmonte shtresat e bojës, vizatonte me letër karboni, përziente bojën me materiale të tjera dhe ruante gjurmët e figurave që kishte mbuluar.
Gjatë viteve 1960, ai provoi të vizatonte me dorën e majtë, me të dyja duart, duke parë televizor ose me sytë mbyllur. De Kooning përdori të njëjtën metodë edhe kur modelonte skulpturat prej argjile, duke u mbështetur te prekja dhe kujtesa.
Këto teknika shpjegojnë pse Rijksmuseum nuk e trajton vizatimin si fazë përgatitore. Për De Kooning-un, vizatimi vepronte brenda pikturës dhe vazhdonte të ndryshonte veprën edhe pasi artisti kishte vendosur shtresat e ngjyrës.
“Woman I”, për shembull, duket si rezultat i një gjesti të shpejtë, por artisti punoi mbi të për rreth një vit e gjysmë. Vizatimet, kolazhet dhe studimet e ruajtura dokumentojnë alternativat që ai provoi, hoqi dhe riktheu gjatë krijimit të saj. Veprat kryesore
Ekspozita përfshin punime që koleksionistët privatë i paraqesin rrallë në publik, mes tyre “Reclining Nude (Juliet Browner)”, “Itinerant Chapel” dhe “Woman in a Rowboat”.
Muze të ndryshme kanë sjellë në Amsterdam:
^ “Excavation”, 1950, nga Art Institute of Chicago;^ “Abstraction”, 1949–1950, nga Museo Nacional Thyssen-Bornemisza;^ “Pink Angels”, rreth vitit 1945, nga Frederick R. Weisman Art Foundation;^ “Woman”, 1983, nga Museum Ludwig në Këln; një vizatim të vitit 1937 nga Whitney Museum of American Art;portretin e Elaine de Kooning-ut, të viteve 1940–1941, nga koleksioni Clare Stone. ^ “Excavation” zë një nga pikat qendrore. De Kooning e përfi më 1950 dhe e lidhi me filmin neorealist italian ^ “Bitter Rice”. Brenda sipërfaqes abstrakte shfaqen gojë, qafë, gjymtyrë dhe fragmente trupash që përplasen mes tyre. Rijksmuseum e vendos pikturën pranë vizatimit “Judgment Day” të vitit 1946, duke treguar se figurat nuk u zhdukën kur artisti kaloi drejt abstraksionit. Ato mbetën të fshehura brenda tij. Ekspozita përfn me një pikturë pa titull të vitit 1985. De Kooning-u kishte thjeshtuar tashmë ngjyrat dhe kompozimin. Vijat blu dhe të zeza lëvizin mbi një sipërfaqe të bardhë, ndërsa korrigjimet mbeten të dukshme. Kjo vepër i përket periudhës kur artisti shfaqte shenja të rënies njohëse, por kërkimet e ekspozitës e kundërshtojnë idenë se puna e tij e fundit humbi kontrollin ose inteligjencën pamore. ***
Vlerësim redaksional: Katër arsye e vendosin ekspozitën përpara zhvillimeve të tjera kulturore të 9 tetorit.
Së pari, Rijksmuseum bashkon një numër veprash që zakonisht qëndrojnë të ndara mes muzeve amerikane, evropiane dhe koleksioneve private.
Së dyti, projekti ndryshon mënyrën e leximit të De Kooning-ut. Ai nuk paraqet vetëm piktorin e gjestit të vrullshëm, por një mjeshtër që punonte ngadalë, kontrollonte çdo vijë dhe përdorte vazhdimisht vizatimin për të rindërtuar tablonë.
Së treti, vendosja e “Woman I” dhe “Woman and Bicycle” në Galerinë e Nderit përfshin ekspresionizmin abstrakt amerikan në historinë e gjatë të pikturës holandeze. Muzeu e paraqet De Kooning-un njëkohësisht si emigrant amerikan dhe si vazhdues të traditës që mësoi në Roterdam.
Së katërti, ekspozita mbështetet mbi një program shumëvjeçar kërkimi. Katalogu prej 327 faqesh përmban studimet e Kevin Salatino-s, Mel Becker Solomon-it, Margaret Holben Ellis-it dhe Charlotte Healy-t. Analizat teknike shqyrtojnë letrën, bojërat, transferimet, gërryerjet dhe ndryshimet e fshehura nën sipërfaqe. Reagimi kritik
Ben Eastham i The Guardian e vlerëson ekspozitën për kërkimin dhe për mënyrën se si vendos vizatimet pranë pikturave. Sipas tij, kjo marrëdhënie zbulon luftën e vazhdueshme të De Kooning-ut me rregullat akademike që kishte mësuar në Roterdam.
Kritiku vlerëson veçanërisht “Excavation”, “Clam Diggers” dhe pikturën përmbyllëse të vitit 1985. Ai gjykon më dobët disa punime bardhezi të fundit të viteve 1950 dhe vëren se ekspozita nuk e rrëzon plotësisht mendimin kritik se cilësia e pikturave u bë e pabarabartë gjatë dy dekadave pasuese. Hilton Als, në The New Yorker, e lexon “Excavation” si një vepër të ngarkuar me dhunën e periudhës pas Luftës së Dytë Botërore, por edhe me konfliktet personale të artistit. Ai vlerëson sidomos energjinë kërkuese të vizatimeve, ndërsa kritikon mungesën e “Erased de Kooning Drawing”, veprës që Robert Rauschenberg krijoi më 1953 duke fshirë një vizatim të De Kooning-ut. Jarrett Earnest, në The New York Review of Books, e vendos vlerën kryesore të ekspozitës te përmbysja e hierarkisë tradicionale. Vizatimet nuk qëndrojnë si materiale ndihmëse të pikturave. Ato dokumentojnë mendimin e artistit dhe përpjekjen e tij për të ruajtur njëkohësisht figurën dhe abstraksionin, thellësinë dhe sipërfaqen. Lidhja me Shqipërinë
Materialet zyrtare të ekspozitës nuk tregojnë pjesëmarrje të artistëve, muzeve ose koleksioneve shqiptare.
Historia e De Kooning-ut ka megjithatë një pikë të qartë interesi për publikun shqiptar. Ai u largua nga një qytet portual evropian si emigrant pa dokumente dhe e ndërtoi karrierën në një vend tjetër, pa shkëputur formimin e marrë në vendlindje. Muzeu Fenix në Roterdam, i specializuar në historinë e migracionit, e shoqëron ekspozitën me paraqitjen e tri skulpturave monumentale prej bronzi në kalatën përpara ndërtesës. Dy ngjarje të tjera që meritojnë vëmendje
^ Roma hap MAM, muzeun e parë të përhershëm të qytetit për artin mediatik. Institucioni zë rreth 1 mijë metra katrorë dhe përmban një sallë imersive prej 300 metrash katrorë me 27 projektorë. Ekspozita e përhershme “HyperMedia” bashkon 48 artistë nga dhjetë vende dhe përfshin art në internet, instalacione ndërvepruese, inteligjencë artificiale dhe NFT. MAM hapet sot falas për publikun. ^ Berlini ndez edicionin e 22-të të Festivalit të Dritave. Nga 9 deri më 18 tetor, projeksionet ndriçojnë monumentet dhe sheshet e kryeqytetit gjerman çdo mbrëmje nga ora 19:00 deri në 23:00. Stadiumi Olimpik merr pjesë për herë të parë, ndërsa Katedralja e Berlinit paraqet një shfaqje tridhjetëminutëshe me video 3D dhe muzikë. Instalacionet e jashtme mund të ndiqen falas./Pamfleti de kooning rijksmuseum Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Kulture Drejtoi komisionin e OKB për gjenocid në Gaza, juristja Navi Pillay shpallet fituese e Çmimit Nobel për Paqen 2026 9 Tetor 2026, 11:1511:15Kulture Vallja e Osman Takës përfshihet në Listën Kombëtare të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale 8 Tetor 2026, 17:4417:44Kulture Nga perëndeshë e dashurisë në “objekt epshi”, si u kthye Afërdita në simbol të bukurisë dhe polemikave ndër shekuj 8 Tetor 2026, 14:0214:02Kulture Anne Carson fiton çmimin Nobel, poetja që e solli Greqinë e lashtë në zemër të letërsisë moderne 8 Tetor 2026, 14:0114:01Kulture Anne Carson fiton Nobelin e Letërsisë 2026, çmimi i madh shkon për shkrimtaren kanadeze 8 Tetor 2026, 13:0913:09Kulture Mendoni për dikë dhe ai ju telefonon? Ja si e shpjegonte Jungu këtë “rastësi” të çuditshme 8 Tetor 2026, 12:4512:45Kulture