Foto: Instalacioni “Arcadia” në The Box, Plymouth, 2023. Credits: John Akomfrah, Smoking Dogs Films dhe Lisson Gallery. / Muzeu i Historisë Natyrore në Londër hapi dje “Arcadia”, instalacionin filmik që lidh kolonializmin, epidemitë dhe shkatërrimin e natyrës me shkëmbimin e nisur mes Amerikës, Europës dhe Afrikës në shekullin XV... Muzeu i Historisë Natyrore në Londër hapi dje, më 6 nëntor 2026, instalacionin filmik “Arcadia” të artistit britaniko-ganez John Akomfrah. Vepra shfaqet për herë të parë në kryeqytetin britanik, në pesë ekrane të vendosura në formë kryqi, dhe zgjat rreth 51 minuta.
Akomfrah e ndërton filmin mbi të ashtuquajturin Shkëmbim Kolumbian, lëvizjen masive të njerëzve, bimëve, kafshëve, mallrave, metaleve, teknologjive, ideve dhe sëmundjeve mes Amerikës, Europës, Afrikës dhe Azisë, që nisi pas udhëtimeve të Kristofor Kolombit në fund të shekullit XV.
Pesë ekranet shfaqin njëkohësisht shkretëtira, fusha akulli, male, pyje, dete, shkëmbinj, stuhi dhe botën nënujore. Akomfrah e ndërpret këtë bukuri pamore me anije të kalbura, kontejnerë, porte industriale, qeliza, mikrobe, trupa të prekur nga lija dhe simbole të tregtisë ndërkontinentale. Filmi nuk e paraqet pushtimin vetëm përmes armëve. Ai ndjek edhe fuqinë e padukshme të sëmundjeve, tregtisë dhe ndryshimit të ekosistemeve.
“Doja të kthehesha në një kohë përpara se të dilnin armët, për të parë se çfarë forcash të tjera vepronin, me qëllim ose pa qëllim”, ka shpjeguar Akomfrah. Sipas tij, njerëzit nuk kanë qenë kurrë aktorët e vetëm të historisë. Patogjenët, bimët, kafshët dhe klima kanë ndryshuar drejtimin e saj po aq sa ushtritë dhe pushtuesit.
“Arcadia” nisi si një porosi për 400-vjetorin e nisjes së anijes “Mayflower” nga Plymouth drejt Amerikës, më 16 shtator 1620. Pandemia e Covidit e shtyu projektin me tre vjet dhe ia ndryshoi drejtimin. Akomfrah kaloi nga historia e një anijeje te historia e epidemive dhe e lëvizjeve që ndryshuan të dyja anët e Atlantikut.
Muzeu The Box në Plymouth e porositi veprën, ndërsa Sharjah Art Foundation dhe Hartwig Art Foundation në Amsterdam morën pjesë si bashkëporositës. Një version i parë u shfaq në Bienalen e Sharjahut më 2023. Versioni i ripunuar pati premierën britanike në Plymouth më 30 nëntor të po atij viti. Kolona zanore bashkon tinguj të natyrës, tik-takun e orëve, poezi dhe opera. Akomfrah përdor pjesë nga “L’Africaine” e Giacomo Meyerbeer, opera e vitit 1865 që trajton pushtimin kolonial, si edhe fragmente nga “Parajsa e humbur” e John Miltonit dhe “Interpretimi i ëndrrave” i autorit grek Artemidor. Aktorët Anton Lesser dhe David Timson lexojnë tekstet.
Kritiku Adrian Searle i gazetës The Guardian e vlerësoi forcën pamore dhe montazhin e filmit, por kritikoi dendësinë e materialit. Sipas tij, pesë ekranet kërkojnë vëmendje njëkohësisht dhe një imazh zhduk tjetrin përpara se shikuesi ta përpunojë. Kritiku e përshkroi veprën si tërheqëse për syrin, por të mbingarkuar nga peizazhet, pamjet arkivore, skenat e inskenuara dhe referencat historike. John Akomfrah lindi në Akra të Ganës më 1957 dhe u zhvendos në Britani gjatë fëmijërisë. Në vitin 1982 ai themeloi në Londër kolektivin Black Audio Film Collective. Filmi “Handsworth Songs” i vitit 1986, mbi trazirat në Birmingham dhe Londër, përcaktoi gjuhën e tij filmike, e cila bashkon arkivin, dokumentarin, inskenimin dhe poezinë.
Veprat e mëvonshme “Vertigo Sea”, “Purple” dhe “Four Nocturnes” trajtojnë migrimin, racën, kolonializmin dhe ndryshimet klimatike. Akomfrah përfaqësoi Britaninë e Madhe në Bienalen e Venecias më 2024 me instalacionin “Listening All Night to the Rain”. Kurora britanike i dha titullin “Sir” në vitin 2023 për kontributin në art. Muzeu i Historisë Natyrore e vendos “Arcadia” pranë koleksioneve të mbledhura gjatë më shumë se 300 vjetëve, mes tyre ekzemplarë që dokumentojnë ekspeditat shkencore, tregtinë koloniale dhe udhëtimin e Charles Darwinit me anijen “Beagle”. Ky vendim e zhvendos filmin nga galeria e artit në një institucion që ruan vetë gjurmët e lëvizjeve historike të njerëzve dhe natyrës.
“Arcadia” qëndron në Galerinë Jerwood deri më 3 maj 2027. Muzeu e shfaq filmin çdo ditë dhe ofron hyrje falas, pa biletë të posaçme./Pamfletibota pas kolombit Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Kulture 7 nëntor 1917, nata që tronditi botën dhe ndryshoi historinë e shekullit XX 7 Nëntor 2026, 10:4110:41Kulture Pushteti nuk e shpjegon kurrë veten 6 Nëntor 2026, 22:5422:54Kulture A i korrupton pushteti njerëzit? 6 Nëntor 2026, 17:5417:54Kulture Ben Blushi: Tiranët e Tiranës, që vazhdojnë edhe sot! 6 Nëntor 2026, 16:0116:01Kulture Dukej një martesë perfekte, zbulohet letra e Brigitte Bardot për të shoqin: Kam arritur kufirin e vuajtjes 5 Nëntor 2026, 12:4412:44Kulture Papa Leoni XIV pret Bob Dylan në Vatikan, një takim mes fesë dhe legjendës së muzikës 5 Nëntor 2026, 10:2510:25Kulture