Marta Kos Marta Kos prezantoi një qasje të re për zgjerimin e Bashkimit Evropian, që parashikon integrimin e hershëm të vendeve kandidate, por edhe masa më të forta ndaj anëtarëve të rinj që shkelin sundimin e ligjit ose vlerat demokratike Komisionerja evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, prezantoi në Strasburg draftin për një qasje më ambicioze ndaj integrimit evropian, duke propozuar një kornizë që ndërthur integrimin gradual të vendeve kandidate me perspektivën e anëtarësimit të plotë në Bashkimin Evropian.
Në prezantimin e saj, Kos e vendosi theksin te mundësia që vendet kandidate të përfitojnë nga disa politika dhe mekanizma të BE-së përpara se të bëhen anëtare me të drejta të plota. Qasja synon t’u japë më shumë mundësi vendeve që përmbushin detyrimet e tyre, ndërsa njëkohësisht parashikon mekanizma që do t'i lejonin Unionit të reagojë nëse, pas anëtarësimit, një vend largohet nga standardet demokratike.
Komisioni Evropian kërkon në këtë mënyrë të shmangë përsëritjen e problemeve me të cilat është përballur në marrëdhëniet me qeverinë e Viktor Orbánit në Hungari. Në një konferencë për mediat, Kos tha se BE-ja ka nevojë për instrumente më të shpejta për të reaguar ndaj një shteti të ri anëtar që shkel sundimin e ligjit, demokracinë ose vlerat e Unionit.
“Jo më Viktor Orbán. Duhet të kemi mekanizma më të shpejtë sesa vetëm neni 7, nëse anëtarët e rinj do të vepronin kundër sundimit të ligjit, demokracisë apo vlerave tona. U kritikova ashpër kur përmenda për herë të parë se nuk dua të shoh kuaj të rinj të Trojës në Bashkimin Evropian. Kjo ishte ende përpara zgjedhjeve në Hungari. Sot mund të them: jo më Viktor Orbán”, tha Kos.
Masa deri në 15 vjet pas anëtarësimit
Sipas propozimit të Komisionit, shtetet e reja anëtare do t'i nënshtroheshin për 15 vjet pas hyrjes në BE një mekanizmi të posaçëm mbrojtës. Në rast të shkeljeve serioze të sundimit të ligjit, vlerave demokratike ose parimit të bashkëpunimit të sinqertë, BE-ja mund të ndërpresë fondet ose, në rastet më të rënda, të pezullojë të drejtën e votës.
Sipas Komisionit, mekanizmat ekzistues nuk kanë rezultuar gjithmonë të mjaftueshëm. Neni 7 i traktatit të BE-së lejon pezullimin e disa të drejtave të një shteti anëtar në rast të një shkeljeje “serioze dhe të vazhdueshme” të vlerave të Unionit, por procedura është e ndërlikuar dhe kërkon një nivel shumë të lartë mbështetjeje mes vendeve anëtare.
Debatet shumëvjeçare për sundimin e ligjit në Hungari dhe, nën qeveritë e mëparshme, në Poloni, nuk çuan në zbatimin e sanksionit përfundimtar të parashikuar nga neni 7. Përvoja e këtyre rasteve qëndron në themel të propozimit për një mekanizëm shtesë për vendet që do t'i bashkohen BE-së në të ardhmen.
Një zyrtar i BE-së e cilësoi mekanizmin si një garanci edhe për vendet ku opinioni publik mbetet më skeptik ndaj zgjerimit.
“Kjo është një risi e madhe dhe një mesazh i rëndësishëm për qytetarët në vendet më skeptike ndaj zgjerimit. Ne kemi një kuadër shumë të fortë edhe nëse diçka do të shkonte keq pas zgjerimit. Mekanizmi synon të sigurojë që Bashkimi të ketë mundësi të reagojë edhe pasi një vend të jetë bërë anëtar”, tha ai.
Procedura do të zbatohej për shkelje serioze që ndikojnë në funksionimin e BE-së dhe masat do të përcaktoheshin në mënyrë proporcionale. Pezullimi i së drejtës së votës do të rezervohej për rastet më të rënda.
Komisioni ose disa shtete anëtare mund të kërkonin nisjen e procedurës dhe më pas çështja do t'i kalonte Këshillit. Megjithatë, propozimi nuk përcakton ende se çfarë procedure votimi do të përdorej për miratimin e masave.
Kos ka theksuar se ky mekanizëm duhet të jetë i kufizuar në kohë, në mënyrë që të mos krijojë një ndarje të përhershme mes vendeve të vjetra dhe atyre të reja të BE-së.
“Nëse kjo masë mbrojtëse do të ishte pa afat, do të kishim një situatë ku do të krijoheshin anëtarë të klasit të parë dhe të klasit të dytë. Kjo nuk është ajo që duam. Prandaj duhet të kemi një mekanizëm që na mbron, por që njëkohësisht respekton parimin se të gjitha shtetet anëtare janë të barabarta”, u shpreh ajo.
Integrimi gradual përpara anëtarësimit të plotë
Një tjetër shtyllë e propozimit është integrimi gradual i vendeve kandidate. Ideja, e mbështetur më herët edhe nga Franca dhe Gjermania, parashikon që vendet që avancojnë me reformat të mund të marrin pjesë në politika dhe programe të caktuara të BE-së përpara anëtarësimit të plotë.
Kos theksoi se kjo qasje nuk duhet interpretuar si një alternativë ndaj anëtarësimit.
“Nuk është zëvendësim për anëtarësimin e plotë. Thjesht u mundëson vendeve që po japin rezultate të mira që, në fushat ku po përmbushin detyrimet, të mund të integrohen më herët në nënsistemet ose politikat e Bashkimit Evropian. Kjo duhet të ndodhë në ato fusha ku si vendet kandidate, ashtu edhe shtetet anëtare, kanë përfitime”, vijoi Komisionerja e BE.
Fushat e mundshme përfshijnë sigurinë energjetike dhe zinxhirët e furnizimit, por edhe pjesëmarrjen në programe si Erasmus+ dhe Horizon Europe, bashkëpunimin me agjenci të BE-së si Frontex, integrimin në tregun e përbashkët, projektet e ndërlidhjes dhe statusin e vëzhguesit në grupe ekspertësh dhe institucione të caktuara.
Komisioni parashikon gjithashtu një formë më të avancuar integrimi për vendet kandidate që harmonizohen me BE-në në fusha strategjike dhe plotësojnë kriteret e sundimit të ligjit. Mënyra konkrete se si do të vlerësohet ky harmonizim mbetet për t'u përcaktuar.
Më shumë kontroll përpara hyrjes në BE
Qasja e re nuk kufizohet te përfitimet e hershme. Komisioni kërkon gjithashtu kontrolle më të forta për të përcaktuar nëse vendet kandidate kanë kapacitetin institucional për të zbatuar legjislacionin evropian pasi të bëhen anëtare.
Raportet vjetore të BE-së për sundimin e ligjit pritet të shtrihen në më shumë vende kandidate, ndërsa rekomandimet për përafrimin me standardet demokratike do të bëhen më të detajuara.
Brukseli synon të testojë përpara anëtarësimit aftësinë e institucioneve kombëtare për të zbatuar rregullat në fusha si menaxhimi i kufijve, mbikëqyrja e tregut të përbashkët, siguria ushqimore, transporti, fondet e kohezionit dhe prokurimi publik.
Do të vlerësohen gjithashtu auditimet e pavarura dhe kapacitetet kundër mashtrimit, ndërsa për fusha të ndjeshme, si bujqësia dhe lëvizshmëria e fuqisë punëtore, mund të negociohen periudha të posaçme kalimtare.
Në rast të problemeve serioze, Komisioni parashikon edhe mundësinë e shtyrjes së datës së anëtarësimit të një vendi kandidat.
Shqipëria mes vendeve të avancuara në proces
Propozimet paraqiten në një periudhë kur zgjerimi ka marrë një rëndësi të re strategjike për Bashkimin Evropian. Mali i Zi, Shqipëria, Moldavia dhe Ukraina konsiderohen ndër vendet më të avancuara në procesin aktual të zgjerimit.
Pushtimi rus në shkallë të plotë i Ukrainës në shkurt të vitit 2022 i dha një shtysë të re politikës së zgjerimit. Ukraina dhe Moldavia paraqitën kërkesat për anëtarësim vetëm disa ditë pas fillimit të luftës, ndërsa zhvillimet i dhanë një impuls të ri edhe procesit në Ballkanin Perëndimor.
Kos e ka përshkruar zgjerimin si një “interes strategjik” të Bashkimit Evropian, duke e lidhur atë me konkurrencën për ndikim në Evropën Lindore dhe Ballkan.
“Edhe shtetet anëtare e kuptojnë se çfarë është në lojë. Kemi forca të jashtme destabilizuese, të cilat synojnë vendet tona kandidate. Nëse nuk jemi në gjendje të integrojmë fqinjësinë tonë, dikush tjetër do të vijë dhe do ta përdorë atë si armë kundër nesh. Për këtë arsye, zgjerimi është në interesin tonë strategjik”, tha Kos.
Ajo përmendi Rusinë dhe Kinën si aktorë që kërkojnë të ushtrojnë ndikim në vendet kandidate. Sipas Kos, Rusia ka “investuar miliona” për t'i larguar vende të caktuara nga rruga evropiane, ndërsa Kina përdor fuqinë e saj ekonomike dhe investimet për të ushtruar ndikim.
Synohet edhe kufizimi i përdorimit të vetos
Komisioni dëshiron që traktatet e ardhshme të anëtarësimit të përfshijnë edhe një angazhim që shtetet e reja të mos përdorin kërkesën për unanimitet në procesin e zgjerimit për të zgjidhur mosmarrëveshje dypalëshe.
Rasti i Bullgarisë dhe Maqedonisë së Veriut përmendet si një nga shembujt e fundit, pasi Sofja ka lidhur avancimin e procesit të Shkupit me çështje dypalëshe dhe me kërkesën për ndryshime kushtetuese.
Në një Bashkim që në të ardhmen mund të ketë rreth 35 vende anëtare, Komisioni kërkon gjithashtu të shmangë bllokimin e vendimmarrjes. Për këtë arsye, qeverive mund t'u kërkohet të heqin dorë nga vetoja në fusha të caktuara, përfshirë politikën tatimore dhe sanksionet.
Një tjetër çështje është përbërja e Komisionit Evropian. Shtetet mund të duhet të pranojnë që, në një Union më të madh, të mos kenë domosdoshmërisht në çdo moment një komisioner në Bruksel.
Përpjekjet e mëparshme për të zvogëluar numrin e komisionerëve kanë hasur kundërshtime. Irlanda e hodhi poshtë Traktatin e Lisbonës në referendumin e vitit 2008, pjesërisht për shkak të shqetësimeve për humbjen e një komisioneri të përhershëm. Votuesit irlandezë e miratuan traktatin një vit më vonë, pasi udhëheqësit e BE-së dhanë garanci se çdo shtet anëtar do të vazhdonte të kishte një komisioner.
Ukraina dhe kufijtë e zgjerimit
Paralelisht me reformat institucionale, BE-ja po shqyrton avancimin e negociatave me Ukrainën dhe Moldavinë në fusha të tjera të legjislacionit evropian, përfshirë tregun e brendshëm dhe konkurrueshmërinë.
Megjithatë, çështja nëse një vend në luftë ose me një konflikt të ngrirë mund të bëhet anëtar i Bashkimit mbetet e hapur.
“Është shumë herët për të spekuluar nëse një vend në luftë ose një vend që ka një konflikt të ngrirë në territorin e tij mund të bëhet anëtar i Bashkimit Evropian. Këto janë çështje që do të duhet të vlerësohen në proces. Në këtë fazë, është shumë herët për të dhënë një përgjigje përfundimtare”, tha Kos.
Kos konfirmoi gjithashtu se fermerët ukrainas të drithërave nuk do të përfitonin automatikisht nga subvencionet e BE-së, ndërsa do të vazhdonin të përballeshin me kufizime në tregun evropian.
Zyrtarët e BE-së argumentojnë se sektori bujqësor ukrainas ka një shkallë prodhimi shumë të ndryshme nga ajo e vendeve aktuale anëtare. Ukraina ka qenë tradicionalisht një nga furnizuesit kryesorë të drithërave për tregjet ndërkombëtare, përfshirë Afrikën dhe Lindjen e Mesme.
Propozimet për integrimin gradual, mekanizmat mbrojtës dhe reformimin e vendimmarrjes pritet të diskutohen nga shtetet anëtare. Një pjesë e ndryshimeve, veçanërisht ato që prekin mënyrën e funksionimit të vetë Bashkimit Evropian, do të kërkojnë miratimin e qeverive të 27 vendeve anëtare.marta kos strasburg zgjerim be rregulla Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Politike Territorialja votohet të enjten në Kuvend, Boçi: Do të thellojë shpopullimin e vendit 6 Tetor 2026, 16:1416:14Politike Përplasja GJKKO-Dhoma e Avokatisë, Blushi debat me Gogun dhe Manjën: Po zgjaten afatet e paraburgimit të Ilir Metës 6 Tetor 2026, 13:1713:17Politike “Po tenton të shtrijë dorën e zezë në gazin e Delvinës”, Berisha akuza ndaj Ron Yeffet: Kërcënim për sigurinë kombëtare 6 Tetor 2026, 12:4312:43Politike Aksioni i SPAK, Berisha: Gjatë kontrolleve Ron Yeffet telefonoi 4 herë Edi Ramën! 6 Tetor 2026, 12:2412:24Politike Censusi i Bujqësisë shtyhet për në 2027, PD: Qeveria të japë shpjegime për vonesën 6 Tetor 2026, 11:4411:44Politike Përtej “kontestimit” të Vullnet Sinajt dhe Erion Braçes; cila është loja e Ramës? 6 Tetor 2026, 10:0610:06Politike