Shqipëria ka bërë hapa të rëndësishëm drejt anëtarësimit, por korrupsioni, problemet me drejtësinë, median dhe standardet demokratike mbeten prova që duhet të kalohen. Tani testi nuk është vetëm për Tiranën, por edhe për Brukselin: zgjerimi duhet të bazohet te meritat, jo te kompromiset politike... Bashkimi Evropian më në fund po i merr sërish seriozisht bisedimet për zgjerimin. Por pyetja është: a është Evropa vërtet e gatshme për një zgjerim real? Për 13 vjet, asnjë vend i ri nuk është anëtarësuar në Bashkimin Evropian.
Kroacia u anëtarësua në vitin 2013 dhe më pas Britania e Madhe u largua. Për një dekadë, projekti evropian nuk u zgjerua. Përkundrazi, u tkurr. Tani diçka ka ndryshuar. Pushtimi rus i Ukrainës, pasiguria mbi angazhimin afatgjatë të Amerikës për sigurinë evropiane dhe rritja e ndikimit rus e kinez në kufijtë e Evropës e kanë shndërruar zgjerimin nga një proces administrativ në një çështje që lidhet drejtpërdrejt me të ardhmen e Evropës.
Sipas Financial Times, procesi është përshpejtuar ndjeshëm. Që nga dhjetori 2024, vendet kandidate kanë mbyllur kolektivisht 18 kapituj negociues, ndërsa gjatë dekadës së mëparshme kishin mbyllur vetëm katër. Dhe ndoshta vendi më interesant në këtë histori është Shqipëria.
Ajo aplikoi për anëtarësim në vitin 2009, mori statusin kandidat në vitin 2014 dhe nisi zyrtarisht negociatat në korrik 2022. Për vite me radhë, përparimi dukej jashtëzakonisht i ngadaltë. Më pas Shqipëria përshpejtoi ritmin.
Në tetor 2024, ajo u nda nga procesi i anëtarësimit të Maqedonisë së Veriut, pasi kjo e fundit mbeti e bllokuar në mosmarrëveshjen me Bullgarinë. Më pas Shqipëria hapi grupin e parë të kapitujve, që lidhet me çështjet themelore, i ndjekur nga grupet për marrëdhëniet me jashtë, tregun e brendshëm, konkurrueshmërinë, agjendën e gjelbër dhe, së fundi, burimet, bujqësinë dhe kohezionin.
Tashmë Shqipëria ka hapur të 33 kapitujt negociues dhe në korrik mbylli përkohësisht tre prej tyre, që lidhen me shkencën dhe kërkimin, arsimin dhe kulturën, si dhe marrëdhëniet me jashtë. Ky është një arritje e rëndësishme.
Qeveria e Edi Ramës synon përfundimin e negociatave në vitin 2027 ose 2028, me anëtarësimin rreth vitit 2030. Dikur ky afat dukej fantastik. Sot, pyetja nuk është aq shumë nëse Shqipëria dëshiron ta arrijë këtë objektiv, por nëse Bashkimi Evropian ka guximin politik për ta lejuar atë.
Së pari, zgjerimi është rikthyer në qendër të vëmendjes sepse siguria evropiane ka ndryshuar.
Për vite me radhë, Brukseli e trajtoi zgjerimin pothuajse si një sistem shpërblimesh teknokratike. Vendet kandidate duhej të zbatonin reforma, të reformonin gjykatat, rregullat e konkurrencës, legjislacionin mjedisor dhe sistemet e prokurimit publik.
Brukseli kontrollonte “detyrat e shtëpisë” dhe, në fund, mund të vinte anëtarësimi. Lufta në Ukrainë e ka shkatërruar vetëkënaqësinë që fshihej pas këtij modeli. Evropa ka rizbuluar një të vërtetë të vjetër: boshllëqet politike nuk mbeten bosh.
Nëse BE-ja nuk e ankoron fort Ballkanin Perëndimor brenda institucioneve evropiane, Rusia, Kina dhe fuqitë e tjera do të kërkojnë të rrisin ndikimin e tyre atje. Marrëdhënia e vazhdueshme e Serbisë me Moskën e ilustron qartë këtë problem.
Edhe vizita e fundit e presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky dhe pritja që iu bë atij tregojnë se çështja e orientimit gjeopolitik të rajonit mbetet e ndjeshme. Shqipëria ofron pothuajse shembullin e kundërt. Ajo është anëtare e NATO-s që nga viti 2009.
Politika e saj e jashtme është e përafruar ngushtë me atë të BE-së. Shqipëria ka miratuar sanksionet ndaj Rusisë dhe ka mbështetur në mënyrë të qëndrueshme Ukrainën. Analistët e përshkruajnë Shqipërinë si një nga partnerët më të besueshëm të Mbretërisë së Bashkuar dhe Bashkimit Evropian në rajon.
Kjo ka rëndësi sepse zgjerimi nuk është më thjesht një çështje ekonomike. Ukraina e bën këtë transformim edhe më të qartë. Ajo zotëron një nga ushtritë më të mëdha dhe më me përvojë në Evropë. BE-ja ka interes të qartë që Ukraina të ankorohet në mënyrë të përhershme në institucionet evropiane.
Por këtu shfaqet një kontradiktë e pakëndshme: BE-ja e dëshiron Ukrainën nga pikëpamja strategjike, ndërsa shqetësohet për të nga pikëpamja institucionale. Korrupsioni, pavarësia e gjyqësorit, garancitë demokratike dhe pasojat e mëdha ekonomike të integrimit të një vendi me rreth 40 milionë banorë krijojnë vështirësi të jashtëzakonshme.
Pra, Evropa e dëshiron zgjerimin, por njëkohësisht i trembet atij. Dhe Shqipëria tregon pse argumenti i vjetër se vendet kandidate “nuk janë kurrë gati” po bëhet gjithnjë e më i vështirë për t’u mbrojtur. Shqipëria nuk është e përsosur.
Korrupsioni mbetet një problem i madh. Reforma në drejtësi është ende e papërfunduar.
Liria e medias ngre shqetësime legjitime. Të drejtat e minoriteteve dhe konfliktet pronësore kërkojnë ende vëmendje. Zgjedhjet e vitit 2025 në Shqipëri ishin konkurruese.
Por vëzhguesit ndërkombëtarë evidentuan probleme që lidhen me keqpërdorimin e burimeve publike, frikësimin dhe presionin ndaj votuesve dhe mungesën e një fushe të barabartë politike. Këto kritika kanë rëndësi. Anëtarësimi nuk duhet të shndërrohet në një çmim ngushëllimi politik.
Procesi i anëtarësimit ekziston pikërisht sepse hyrja në BE nënkupton pranimin e standardeve të përbashkëta ligjore dhe demokratike. Megjithatë, Shqipëria ka ndërmarrë reforma të rëndësishme. Procesi i vettingut në drejtësi ka shqyrtuar qindra gjyqtarë dhe prokurorë. SPAK-u, struktura e posaçme kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, ka ndjekur penalisht politikanë dhe zyrtarë të rangjeve të larta.
Përparimi nuk është i përsosur, por tashmë ekzistojnë institucione përmes të cilave reforma më të thella bëhen të mundura. Ekziston edhe një element politikisht i rëndësishëm: entuziazmi i Shqipërisë. Në disa vende kandidate, mbështetja për anëtarësimin në BE ka rënë pas viteve të tëra pritjeje.
Qytetarët pyesin me të drejtë pse qeveritë duhet të ndërmarrin reforma politikisht të dhimbshme, kur Brukseli vazhdimisht e zhvendos vijën e finishit. Shqipëria ka ruajtur një angazhim politik dhe publik jashtëzakonisht të fortë ndaj anëtarësimit.
Kjo krijon një mundësi që Brukseli do të ishte i pamatur ta shpërdoronte, sepse kushtëzimi funksionon vetëm kur shpërblimi duket i arritshëm. Një provim humbet kuptimin nëse pedagogu vazhdon të shtojë pyetje edhe pasi kandidati e ka përfunduar testin.
Dhe këtu vijmë te pika e tretë: ndoshta pengesa më e madhe për zgjerimin nuk është më Shqipëria, Mali i Zi, madje as Ukraina apo Turqia. Është vetë Bashkimi Evropian. BE-ja u projektua për një numër shumë më të vogël anëtarësh. 27 vendet anëtare aktuale e kanë tashmë të vështirë të arrijnë marrëveshje për çështjet madhore të politikës së jashtme.
Shtimi i Shqipërisë dhe Malit të Zi është i menaxhueshëm. Por shtimi i Ukrainës, Moldavisë, Serbisë, Maqedonisë së Veriut, Bosnjës dhe Hercegovinës dhe, ndoshta në të ardhmen, Kosovës dhe Turqisë do të krijonte një union me më shumë se 30 anëtarë.
Kjo ngre pyetje të vështira institucionale. A mund të mbijetojë parimi i unanimitetit? Si do të shpërndahen subvencionet bujqësore? Çfarë do të ndodhë me fondet e zhvillimit rajonal? Si do të ndryshojë Parlamenti Evropian? Dhe si do të mundë Evropa të parandalojë që një qeveri e vetme të paralizojë vendimmarrjen që prek 30 vende të tjera?
Për këtë arsye, Franca dhe Gjermania kanë diskutuar një integrim gradual, në të cilin vendet kandidate të marrin disa prej përfitimeve të anëtarësimit ndërsa përparojnë me reformat, në vend që të presin për vite të tëra një moment të vetëm anëtarësimi.
Kjo ide ka logjikën e saj. Qasja në pjesë të tregut të vetëm, programet evropiane dhe lëvizja më e lirë mund të ofrojnë shpërblime konkrete ndërsa reformat vazhdojnë. Por ekziston edhe një rrezik: integrimi gradual nuk duhet të shndërrohet në një anëtarësim të përhershëm të dorës së dytë.
Turqia është një paralajmërim në këtë drejtim. Ajo aplikoi për t’iu bashkuar Komunitetit Ekonomik Evropian në vitin 1987, u bë kandidate zyrtare në vitin 1999 dhe nisi negociatat e anëtarësimit në vitin 2005. Procesi më pas ngeci.
Megjithatë, Turqia u integrua thellë ekonomikisht me Evropën përmes unionit doganor dhe përafrimit të gjerë me rregullat evropiane. Studimet akademike e përshkruajnë tashmë këtë marrëdhënie si “integrim të diferencuar të jashtëm”: një integrim i thellë pa anëtarësim të plotë.
Nëse vendet kandidate arrijnë në përfundimin se Brukseli synon t’u ofrojë integrim në vend të anëtarësimit, besimi zhduket. Për këtë arsye, Shqipëria duhet të bëhet testi i Evropës. Mali i Zi është aktualisht më i përparuar në aspektin teknik dhe pranimi i tij në BE do të ishte një demonstrim i rëndësishëm se dera mbetet e hapur. Pas tij duhet të vijë Shqipëria.
Nëse Shqipëria përmbush reformat e kërkuara dhe mbyll të 33 kapitujt, Bashkimi Evropian duhet ta pranojë. Jo të shpikë një tjetër dhomë pritjeje. Jo të krijojë një tjetër kategori. Jo të hartojë një tjetër udhërrëfyes 20-vjeçar.
Sepse zgjerimi ka qenë gjithmonë një nga arritjet më të mëdha të Bashkimit Evropian.
Anëtarësimi i Spanjës, Portugalisë dhe Greqisë ndihmoi në konsolidimin e demokracisë pas diktaturave. Zgjerimi i vitit 2004, ndihmoi në ankorimin e vendeve të Evropës Qendrore dhe Lindore në Evropën demokratike pas komunizmit.
Ballkani Perëndimor meriton të njëjtin destinacion të besueshëm. Dhe këtu ekziston edhe një ironi e fundit. Britania e Madhe kaloi dekada duke u shqetësuar për një Bashkim Evropian që vazhdimisht zgjerohej. Më pas u largua, ndërsa Shqipëria, Mali i Zi, Ukraina dhe Moldavia janë të etura për t’iu bashkuar.
Edhe Islanda po rishqyrton ofertën e saj të braktisur për anëtarësim, ndërsa Norvegjia po diskuton sërish marrëdhënien e saj me Evropën. Ndoshta historia po jep një verdikt disi të sikletshëm për Brexit-in. Evropa po bëhet sërish tërheqëse pikërisht sepse bota jashtë institucioneve evropiane është bërë më pak e parashikueshme.
BE përballet me një zgjedhje. Mund të mbetet një klub i pasur, por ngurrues, që diskuton pafundësisht për zgjerimin ndërsa kandidatët presin jashtë derës. Ose mund të rizbulojë vetëbesimin politik që e transformoi Evropën pas vitit 1989./Përgatiti: Pamfleti shqipëria be standartet për anëtarësim Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Politike Zjarri masiv në Krujë, Braçe kërkon masa të forta: Ligji duhet zbatuar, zjarrfikësit meritojnë më shumë 9 Gusht 2026, 12:3012:30Politike Aleanca midis autokratëve po bëhet edhe më e fortë 8 Gusht 2026, 18:4218:42Politike “15 bashki drejt zhdukjes”, Berisha thirrje qytetarëve: Bashkohuni kundër projektit që shpopullon vendin 8 Gusht 2026, 13:1313:13Politike Berisha bën denoncimin e fortë: Tre kontejnerë me euro dolën nga Porti i Durrësit dhe u shkarkuan në Shkozet 8 Gusht 2026, 12:5812:58Politike Fushë-Arrëzi peticion kundër shkrirjes me Pukën, ish-kandidati i PS: U kërkoj ndjesë që ju kam kërkuar votën për Ramën 8 Gusht 2026, 10:3510:35Politike Reforma Territoriale, Tabaku: Nuk ul asnjë kosto, Rama rrit centralizimin dhe kontrollin mbi bashkitë 8 Gusht 2026, 10:0410:04Politike