Foto Ilustruese / Tridhjetë vjet pas luftërave që shoqëruan shpërbërjen e Jugosllavisë, rajoni po përjeton një valë të re modernizimi ushtarak. Serbia po rrit me shpejtësi kapacitetet e saj, ndërsa Shqipëria, Kroacia dhe Kosova po thellojnë bashkëpunimin në mbrojtje, duke riformatuar ekuilibrat e sigurisë në Ballkan... Një lumë parash po derdhet për armatimet. Kjo është ajo që po ndodh në Ballkan, përfshirë Greqinë. Tridhjetë vjet pas luftërave që shoqëruan në mënyrë dramatike shpërbërjen e Jugosllavisë, rajoni po përjeton një fazë të riarmatimit ushtarak të paprecedentë në historinë e tij të kohëve të fundit.
Konteksti ndërkombëtar gjithnjë e më i paqëndrueshëm, lufta në Ukrainë, konkurrenca në rritje mes Perëndimit, Rusisë dhe Kinës dhe jo më pak e rëndësishme, ngadalësimi i procesit të integrimit evropian, kanë krijuar një terren të ri për tensionet në rajon.
Ushtritë po modernizohen, buxhetet e mbrojtjes po rriten, bashkëpunimet e reja ushtarake po ndryshojnë ekuilibrat dhe në sipërfaqe po ridalin ndarjet e vjetra politike. Në këtë proces nuk mund të anashkalohen as kërcënimet e përsëritura të presidentit amerikan Donald Trump për një angazhim më të kufizuar të Shteteve të Bashkuara në NATO, nëse vendet anëtare nuk rrisin shpenzimet ushtarake deri në 5 për qind të PBB-së.
Pra paratë për mbrojtjen, janë bërë një prej elementeve qendrore të politikës së sigurisë në Evropë dhe veçanërisht në Ballkan.
Serbia
Vendi më aktiv ka qenë padyshim Serbia, e cila gjatë viteve të fundit ka arritur të konsolidojë një pozicion të rëndësishëm ushtarak në rajon. Beogradi ka zhvilluar një program të gjerë modernizimi, duke kombinuar pajisje nga Kina, Franca, Rusia dhe Izraeli.
Në planin e saj “Serbia 2030”, Aleksandar Vuçiç ka premtuar forca të armatosura “ndër më të fuqishmet në Evropë”, ndërsa Beogradi ka rritur shpenzimet për mbrojtjen dhe ka rikthyer në diskutim shërbimin e detyrueshëm ushtarak.
Serbia blen sisteme armësh nga një numër i madh furnizuesish: nga Rusia dhe Kina te Izraeli dhe partnerët evropianë, veçanërisht Franca. Marrëveshja për 12 avionë luftarakë “Rafale” është një prej shembujve më të rëndësishëm të kësaj politike të diversifikimit.
Në të njëjtën kohë, Beogradi ka investuar në sisteme kineze të mbrojtjes ajrore dhe raketore, si dhe në dronë dhe teknologji të avancuara ushtarake. Kjo shumëllojshmëri furnizuesish tregon edhe aftësinë e Vuçiçit dhe qeverive të tij për të ruajtur një ekuilibër të vështirë mes marrëdhënieve me Moskën dhe Pekinin nga njëra anë, dhe dialogut me Bashkimin Evropian dhe NATO-n nga ana tjetër.
Është një politikë që mbështetet edhe te ndarjet e pazgjidhura brenda vendeve të BE-së për mënyrën se si duhet trajtuar Beogradi: mes realpolitikës dhe çështjeve të parimeve, mes asaj që konsiderohet e drejtë dhe asaj që shihet si e dobishme.
Aleanca treshe në stilin ballkanik
Ajo që po shohim është një proces veprimi dhe kundërveprimi, ku nuk është gjithmonë e qartë se kush e ka bërë lëvizjen e parë dhe kush është kundërpërgjigjur. Vuçiç ka folur publikisht për një “ndjenjë rrethimi”, ndërsa fqinjët e Serbisë kanë përdorur një logjikë të ngjashme, duke argumentuar se duhet të mbrohen përballë rritjes së kapaciteteve ushtarake serbe.
Në këtë kontekst duhet parë edhe marrëveshja e vitit 2025, përmes së cilës Shqipëria, Kroacia dhe Kosova forcuan bashkëpunimin në fushën e mbrojtjes, përfshirë stërvitjet, ndërveprueshmërinë dhe industrinë ushtarake.
Në shkurt të këtij viti, krerët e mbrojtjes së tri vendeve konfirmuan vazhdimin e bashkëpunimit dhe planifikimin e stërvitjeve të përbashkëta. Zagrebi, Tirana dhe Prishtina e paraqesin këtë bashkëpunim si një masë parandaluese dhe mbrojtëse.
Ndërkohë Beogradi, e sheh këtë afrim si një prej faktorëve që justifikojnë rritjen e mëtejshme të kapaciteteve të tij ushtarake. Në Kroaci, qeveria e Andrej Plenkoviçit ka nisur një ristrukturim të thellë të mbrojtjes kombëtare, duke kombinuar investimet në teknologji të reja me rikthimin e masave strukturore, përfshirë shërbimin e detyrueshëm ushtarak.
Në shtator, Zagrebi nënshkroi një kontratë me kompaninë koreanojugore Hanëha Aerospace për sistemet raketore K239 Chunmoo, në vlerën e rreth 412 milionë eurove. Ky investim i shtohet blerjeve të tjera nga Shtetet e Bashkuara dhe Franca për sisteme raketore, avionë, helikopterë, tanke dhe sisteme kundër dronëve. Kroacia po përdor gjithashtu edhe instrumentet e reja evropiane të financimit të mbrojtjes për të mbështetur këtë modernizim.
Në Shqipëri, rritja e investimeve në mbrojtje ka vijuar prej vitesh. Buxheti i mbrojtjes është rritur ndjeshëm dhe Tirana po përpiqet të zhvillojë edhe një industri vendase të mbrojtjes, me synimin për të ulur varësinë nga importet.
Bashkëpunimi me aleatët e NATO-s, veçanërisht Shtetet e Bashkuara, është pjesë e kësaj strategjie. Një element i rëndësishëm i rolit të Shqipërisë është edhe baza ajrore e Kuçovës, e cila është kthyer në një pikë strategjike të NATO-s për operacionet dhe praninë e Aleancës në krahun juglindor të saj.
Në Kosovë, rregullimi gradual i pranisë së KFOR-it po zhvillohet paralelisht me procesin afatgjatë të transformimit të Forcës së Sigurisë së Kosovës në një forcë me kapacitete gjithnjë e më të avancuara. NATO njoftoi në qershor se do të përshtatë gradualisht qëndrimin e KFOR-it gjatë vitit në vijim, duke ruajtur ndërkohë mandatin për sigurinë dhe lirinë e lëvizjes në Kosovë.
Po ashtu, Prishtina ka investuar në dronë, sisteme kundërtanke, artileri dhe pajisje të tjera ushtarake, ndërsa synon të zhvillojë edhe kapacitete të prodhimit vendas.
Nevoja për rikthimin e dialogut
Veprime dhe kundërveprime. Çdo nismë e paraqitur si mbrojtëse nga njëra palë perceptohet nga pala tjetër si kërcënim. Kjo prodhon masa të reja kundërpërgjigjeje, i ngurtëson pozicionet dhe e largon edhe më shumë perspektivën e një procesi real pajtimi.
“Parandalimi” duket se është bërë fjala kyçe e politikës së re të sigurisë në Ballkan. Për momentin nuk ka një luftë në horizont dhe shpresohet që kështu të mbetet. Por sa më shumë që rriten arsenalet, aq më shumë rrezikohet që diplomacia të mbetet në plan të dytë.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme në marrëdhëniet mes Beogradit dhe Prishtinës. NATO vazhdon ta mbështesë procesin e normalizimit të ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian dhe e konsideron dialogun politik një element thelbësor për stabilitetin e rajonit.
Pa një përshpejtim të besueshëm të integrimit evropian dhe mbi të gjitha, pa një rikthim serioz të dialogut politik mes Serbisë dhe Kosovës, ekziston rreziku që modernizimi ushtarak të fillojë të zëvendësojë diplomacinë.
Në një Ballkan që bart ende plagët e luftërave të viteve ’90, gara e re e armëve mund të prodhojë një ekuilibër të ri ushtarak, por jo domosdoshmërisht një ekuilibër më të qëndrueshëm politik. Nëse çdo palë armatoset për t’u mbrojtur nga tjetra dhe tjetra armatoset për t’iu përgjigjur kësaj, spiralja mund të vazhdojë pa një pikë përfundimi.
Prandaj sfida nuk është vetëm se sa para do të shpenzojnë ushtritë e Ballkanit për armë të reja, por nëse investimet në mbrojtje do të shoqërohen nga mekanizma politikë që ulin tensionet.
Përndryshe, rajoni mund të përfjë me ushtri më të pajisura, por me më pak hapësirë për diplomaci./Pamfleti nga “East Journal”ballkani nën ethet e armatimit serbia shqipëri-kroaci-kosovë Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Forum Zgjimi i vonë i PD-së për balotazhin, pse e prishi vetë? 5 Tetor 2026, 18:5418:54Forum Banka e Shqipërisë, “streha” e familjarëve të politikës; emrat dhe lidhjet 5 Tetor 2026, 17:4317:43Forum Pse flamingot e mbetura prishin koncertet? 4 Tetor 2026, 18:5118:51Forum Ben Blushi: Shqiptarët janë më shumë mesdhetarë sesa ballkanas 4 Tetor 2026, 16:2916:29Forum Pse kriza e qirave mund ta rrëzojë qeverinë Sánchez në Spanjë 4 Tetor 2026, 14:2614:26Forum Pasqyra ku nuk shihet asgjë 4 Tetor 2026, 10:1610:16Forum