Muzeu Whitney në Nju Jork hap sot ekspozitën e parë retrospektive të Roy Lichtenstein-it në qytet pas 33 vjetësh. Rreth 130 vepra, rindërtimi i ekspozitës historike të vitit 1962 dhe burimet origjinale nga komikët rikthejnë debatin që e ka shoqëruar gjithmonë artistin: a i transformoi ai imazhet e kulturës masive, apo përfitoi nga puna e ilustruesve të pakredituar? Whitney Museum of American Art hap sot, më 11 tetor, ekspozitën “Roy Lichtenstein: Like New”, një vështrim mbi gjashtë dekada krijimtari të njërit prej autorëve që përcaktuan artin pop amerikan.
Ekspozita mbledh rreth 130 piktura, vizatime, kolazhe, grafika, skulptura dhe filma, nga studimet e viteve 1940 deri te veprat që Lichtenstein la në studio kur vdiq më 1997. Ajo qëndron e hapur deri më 10 maj 2027 dhe zë katin e pestë të Whitney-t. Meg Onli, kuratore e Whitney-t, dhe artisti Alex Da Corte drejtojnë projektin. Whitney nuk i ka kërkuar më parë një artisti të kurojë një retrospektivë të kësaj përmase. Da Corte nuk kishte kuruar më parë një ekspozitë muzeale.
Ata nuk e kanë ndërtuar ekspozitën sipas një kronologjie të zakonshme. Kuratorët vendosin pranë njëra-tjetrës veprat e njohura, vizatimet përgatitore, materialet burimore dhe krijimet e artistëve që rimorën më vonë imazhet e Lichtenstein-it.
Nga një rosak vizatimor te historia e artit
Ekspozita përfshin “Look Mickey” të vitit 1961, veprën ku Lichtenstein përdori Mickey Mouse-in dhe Donald Duck-un për të ndërtuar gjuhën që do ta bënte të njohur. Pasojnë “Girl with Ball”, “Masterpiece”, “Drowning Girl”, “Happy Tears”, “Little Big Painting”, seria “Rouen Cathedral” dhe “Artist’s Studio, The Dance”.
Lichtenstein i merrte figurat nga komikët, reklamat, gazetat dhe katalogët tregtarë. Ai i rivizatonte, hiqte personazhe, ndryshonte këndin, ngjyrat dhe marrëdhënien mes elementeve, pastaj e transferonte kompozimin në telajo.
Vijat e zeza, ngjyrat e sheshta dhe pikat Ben-Day imitonin shtypin industrial. Artisti i realizonte megjithatë me dorë, duke përdorur projektorë, shabllone dhe shtresa boje. Rezultati dukej si produkt mekanik, por kërkonte një proces të gjatë pikturimi. “Drowning Girl”, e vitit 1963, mbetet shembulli më i njohur. Lichtenstein u mbështet te një figurë nga numri 83 i revistës Secret Hearts, të cilën e kishte vizatuar Tony Abruzzo. Ai e preu kompozimin, hoqi burrin dhe barkën, ndryshoi tekstin dhe e ktheu fytyrën e gruas në një ikonë të vetmuar melodramatike. MoMA pranon se kritikët vazhdojnë të debatojnë mbi dallimin mes pikturës së Lichtenstein-it dhe vizatimit të Abruzzo-s. Lichtenstein nuk u kufizua te komikët. Ai përktheu në gjuhën e pikave industriale veprat e Monet-së, Picasso-s, Matisse-it, Mondrian-it dhe De Kooning-ut. Kështu, artisti e përdori të njëjtin trajtim për një reklamë hoteli, një panel lufte dhe një kryevepër të historisë së artit.
Whitney rindërton vitin 1962
Ekspozita bashkon për herë të parë të gjitha veprat që Lichtenstein paraqiti në ekspozitën e tij të parë të artit pop në Leo Castelli Gallery më 1962.
Galeria e shiti ekspozitën përpara hapjes, por punimet shkaktuan kundërshtime. Disa koleksionistë kërcënuan se do ta braktisnin galerinë, sepse nuk i konsideronin ato piktura. Dy nga veprat e atij grupi nuk janë shfaqur në publik prej më shumë se 30 vjetësh.
Whitney ka rikrijuar edhe “Greene Street Mural”, një kompozim rreth 29 metra i gjatë që Lichtenstein realizoi më 1983 për galerinë e Leo Castelli-t në SoHo. Murali origjinal qëndroi vetëm disa javë dhe më pas u shkatërrua. Rindërtimi mbulon hyrjen e ekspozitës dhe rikthen përkohshmërinë e veprës së parë. Art apo përvetësim?
Kjo pyetje përbën pjesën më të fortë të ekspozitës.
Për dekada, ilustruesit dhe historianët e komikut kanë akuzuar Lichtenstein-in se përdori vizatime të autorëve si Tony Abruzzo, Russ Heath, William Overgard dhe Irv Novick pa i përmendur dhe pa i shpërblyer.
Russ Heath realizoi panelin e luftës që shërbeu si burim për “Blam!”. Tony Abruzzo vizatoi skenën që prodhoi “Drowning Girl”. Këto piktura fituan status muzeal dhe vlera shumë të larta në treg, ndërsa emrat e ilustruesve mbetën jashtë historisë së artit pop. Whitney nuk e shmang kundërshtimin. Muzeu paraqet faqet origjinale të komikëve, copat e prera, fletoret e Lichtenstein-it dhe vizatimet përgatitore. Vizitorët mund të shohin çfarë mori artisti dhe çfarë ndryshoi.
Kuratorja Meg Onli argumenton se Lichtenstein shpesh bashkonte disa burime brenda një pikture dhe nuk kopjonte gjithmonë mekanikisht një panel të vetëm. Ekspozita përfshin materiale nga Tony Abruzzo dhe William Overgard për ta bërë procesin të kontrollueshëm nga publiku. Kjo transparencë nuk e mbyll debatin. Ajo tregon ndryshimin mes dy botëve që vepronin me rregulla të pabarabarta. Industria e komikut i paguante ilustruesit për një faqe që humbiste shpejt në qarkullim. Galeritë e kthenin të njëjtin imazh të ripunuar në një objekt unik me autorësi, prestigj dhe vlerë financiare.
Kuratorët e zgjerojnë diskutimin duke përfshirë vepra nga Louise Lawler, Richard Pettibone dhe Sturtevant, artistë që përdorën përvetësimin dhe rimarrjen e imazheve si metodë krijuese. Ata tregojnë se Lichtenstein nuk qëndron vetëm në fillim të artit pop, por edhe në historinë e debatit mbi autorësinë. ***
Vlerësim redaksional: Pesë elemente e vendosin ekspozitën përpara zhvillimeve të tjera të 11 tetorit.
Së pari, Nju Jorku nuk ka organizuar një retrospektivë të Lichtenstein-it që nga viti 1993.
Së dyti, Whitney ka bashkuar rreth 130 vepra nga muze, fondacione dhe koleksione private, përfshirë piktura që publiku nuk i ka parë prej dekadash.
Së treti, rindërtimi i ekspozitës së Leo Castelli-t rikrijon çastin kur imazhet e komikëve hynë në tregun e artit dhe sfiduan pikturën abstrakte amerikane.
Së katërti, ekspozita përballet me burimet e artistit dhe me punën e ilustruesve, në vend që ta paraqesë përvetësimin si çështje të mbyllur.
Së pesti, Lichtenstein-i lidhet drejtpërdrejt me kulturën digjitale të sotme. Platformat i presin, filtrojnë, shumëfishojnë dhe ribotojnë imazhet jashtë kontekstit fillestar. Artisti e studioi këtë lëvizje të figurës disa dekada përpara rrjeteve sociale. Vanity Fair e lexon ekspozitën pikërisht si një rishikim të Lichtenstein-it për epokën e Instagramit. Reagimi kritik
The Guardian e paraqet “Like New” si një ekspozitë të madhe që rikthen përmasën konceptuale të Lichtenstein-it dhe kundërshton reduktimin e tij në pika, flluska dialogu dhe komikë. Gazeta vlerëson sidomos materialet burimore dhe rindërtimin e ekspozitës së vitit 1962. Vanity Fair e quan projektin një nga ekspozitat më ambicioze të vjeshtës në Nju Jork. Revista vëren se kuratorët kanë ndërtuar një ngjarje tërheqëse për publikun, por njëkohësisht kanë vendosur brenda saj çështjen e kopjimit, tregut dhe autorësisë. The Washington Post e rendit retrospektivën mes ekspozitave kryesore amerikane të sezonit dhe veçon bashkimin e grupit të vitit 1962 si pikën më të rëndësishme./Pamfletiart apo kopje whitney roy lichtenstein Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Kulture Çfarë fshihej në letrën sekrete të Napoleonit? Inteligjenca artificiale zgjidh misterin 200-vjeçar 11 Tetor 2026, 11:5011:50Kulture Pse letërsia ka ende fuqi në një epokë të sunduar nga algoritmet? 10 Tetor 2026, 22:5322:53Kulture Spinoza, Marksi dhe "vdekja e Zotit": Filozofia që ndryshoi historinë e mendimit evropian 10 Tetor 2026, 16:1016:10Kulture Kur mafia diktonte realizimin e filmit-ikonë “Kumbari” 10 Tetor 2026, 10:1710:17Kulture Greqia merr në dorë nismën për Prespën, çfarë përfiton Shqipëria nga marrëveshja për UNESCO-n? 9 Tetor 2026, 16:2516:25Kulture De Kooning hyn mes Rembrandtit dhe Vermeer-it: Rijksmuseum hap ekspozitën e 120 veprave 9 Tetor 2026, 12:5912:59Kulture