Artikulli i gjeneralit David Petraeus në The Wall Street Journal paraqet një argument për mënyrën se si SHBA duhet ta përfjë luftën me Iranin: jo thjesht me një armëpushim, por me një marrëveshje që kufizon në mënyrë të verifikueshme aftësinë e Teheranit për të krijuar një krizë të re.
Petraeus vendos tri kushte themelore: lirinë e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit, neutralizimin e rezervave iraniane të uraniumit të pasuruar në 60% dhe kufizime të zbatueshme mbi programin bërthamor. Argumenti i tij më interesant është ai i «dy orëve»: sa gjatë mund t'i rezistojë Irani presionit ekonomik dhe sa gjatë mund ta përballojë Uashingtoni koston politike dhe ekonomike të luftës. Sipas Petraeus, SHBA duhet të kufizojë eksportet iraniane, ndërkohë që ndihmon vendet e tjera të Gjirit të rikthejnë furnizimin global me energji.
David Petraeus — The Wall Street Journal
Të gjithë duan që lufta me Iranin të përfjë. Edhe unë. Por ajo që ka rëndësi është mënyra se si përfn. Një marrëveshje që i lejon Iranit të rikthejë të ardhurat dhe tregtinë e tij detare, të vazhdojë të kërcënojë lundrimin përmes Ngushticës së Hormuzit, të rindërtojë programin e tij bërthamor dhe të mbajë uraniumin e pasuruar në nivele të larta, nuk do t'u shërbente interesave amerikane dhe atyre të aleatëve. Ajo do të krijonte kushtet për krizën e ardhshme.
Shtetet e Bashkuara kanë tri objektiva thelbësore: të rivendosin lirinë e lundrimit në Gjirin Persik dhe Ngushticën e Hormuzit; të identifikojnë, të marrin nën kontroll dhe të neutralizojnë afro 1,000 paund uranium të pasuruar në nivelin 60% që zotëron Irani; dhe të vendosin kufizime të zbatueshme mbi pasurimin bërthamor. Asnjëri prej këtyre objektivave nuk kërkon ndryshim regjimi, pushtim apo luftë pa afat. Këto janë kërkesat minimale për një marrëveshje të qëndrueshme.
Liria e lundrimit nuk mund të nënkuptojë leje të përkohshme nga Teherani për vendet e favorizuara, korridore detare që Irani mund t'i mbyllë sipas dëshirës apo një ndërprerje të sulmeve të kushtëzuar nga lëshime. Anijet tregtare duhet të jenë në gjendje të kalojnë nëpër ujërat ndërkombëtare pa sulme, ngacmime apo kufizime arbitrare iraniane. Prova e vërtetë është nëse anijet lëvizin rregullisht, kompanitë e sigurimit mbulojnë udhëtimet dhe ngarkesat energjetike mbërrijnë në mënyrë të besueshme në tregjet botërore.
Çështja bërthamore është po aq e rëndësishme. Përpara se inspektorët të humbnin aksesin në qershor 2025, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA) vlerësonte se Irani zotëronte 440.9 kilogramë, ose 972 paund, uranium të pasuruar në nivelin 60%. Kjo është nën nivelin afërsisht 90% të pasurimit që zakonisht përshkruhet si i përshtatshëm për armë bërthamore, por mbetet uranium shumë i pasuruar. Ai mund të përdoret në një pajisje bërthamore primitive pa pasurim të mëtejshëm, ose të pasurohet deri në nivelin e nevojshëm për armë shumë më shpejt sesa karburanti i zakonshëm i reaktorëve bërthamorë. Që atëherë, IAEA ka humbur gjurmët e vendndodhjes dhe gjendjes së kësaj rezerve.
Për këtë arsye, çdo marrëveshje duhet të kërkojë një deklarim të plotë dhe rikthimin e inspektimeve, të ndjekura nga largimi dhe eksportimi i verifikuar i materialit, ose ulja e nivelit të pasurimit të tij. Ajo duhet gjithashtu të kufizojë pasurimin në nivele civile, të vendosë kufij mbi rezervat dhe centrifugat e avancuara, si dhe të garantojë monitorim të vazhdueshëm dhe akses të shpejtë në vendndodhje të dyshimta. Objektivi nuk duhet të jetë thjesht asgjësimi i materialit të djeshëm, por pengimi i Iranit që të rikrijojë me shpejtësi të njëjtin kërcënim bërthamor nesër, gjë që mund të detyrojë rikthimin te luftimet.
Shtetet e Bashkuara vazhdojnë të zotërojnë mjete të konsiderueshme presioni. Përpara se të fillonte bllokada në mesin e prillit, Irani eksportonte 1.5 deri në 2 milionë fuçi naftë në ditë. Këto eksporte siguronin valutën e huaj të nevojshme për të mbajtur në këmbë regjimin, për të rindërtuar kapacitetet ushtarake, për të mbështetur grupet aleate që veprojnë në emër të tij dhe për të riparuar infrastrukturën. Bllokada i ka reduktuar ndjeshëm këto eksporte dhe ka kufizuar tregtinë detare të Iranit. Ky presion duhet të vazhdojë derisa Teherani të pranojë një marrëveshje të verifikueshme.
Por presioni mbi Iranin nuk do të jetë i qëndrueshëm nëse lufta vazhdon të mbajë jashtë tregut edhe energjinë e vendeve mike të Gjirit. Çmimet e larta dëmtojnë konsumatorët amerikanë dhe aleatët e SHBA-së, rrisin të ardhurat e eksportuesve të tjerë armiqësorë dhe përshpejtojnë orën politike në Uashington. Prandaj, strategjia duhet të jetë qëllimisht asimetrike: të mbajë të bllokuara eksportet e naftës dhe tregtinë detare të Iranit, ndërkohë që ndihmon shtetet e tjera të Gjirit të nxjerrin në treg sa më shumë energji, si përmes ngushticës, ashtu edhe përmes rrugëve alternative.
Komanda Qendrore e SHBA-së duhet të intensifikojë përpjekjet për të mbrojtur transportin detar dhe infrastrukturën energjetike, për të pastruar minat dhe për t'u dhënë kompanive të sigurimit besimin e nevojshëm për t'u rikthyer. Ndërkohë, partnerët e Gjirit duhet të përshpejtojnë riparimet, të zgjerojnë kapacitetet e magazinimit dhe të transferimit të ngarkesave nga një anije në tjetrën, si dhe të shfrytëzojnë plotësisht naftësjellësit drejt Fuxhairas në Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Janbusë në Arabinë Saudite. Vëmendja duhet të shtrihet përtej naftës bruto, duke përfshirë gazin natyror të lëngshëm dhe karburantet e rafinuara.
Deri në tetor, eksportet e naftës bruto dhe kondensatit nga Gjiri ishin rikuperuar në rreth 86% të niveleve të paraluftës, por eksportet e produkteve të rafinuara mbeteshin vetëm pak mbi gjysmën e nivelit normal, ndërsa dërgesat e gazit natyror të lëngshëm vazhdonin të ishin shumë të reduktuara. Konsumatorët nuk i përjetojnë tregjet energjetike në fuçi nafte bruto, por në çmimet e benzinës, naftës, energjisë elektrike, ngrohjes, transportit dhe mallrave të prodhuara. Uashingtoni duhet gjithashtu të shtojë presionin mbi transaksionet financiare iraniane, flotën fantazmë që ka transportuar naftën e tij dhe tregtinë tokësore që mbështet regjimin.
Siç kam shkruar më parë, kjo është një garë mes dy orëve që ecin në drejtime të kundërta. Ora e Teheranit mat sa gjatë mund t'u rezistojë regjimi të ardhurave të humbura nga nafta, tregtisë së kufizuar, infrastrukturës së dëmtuar dhe presionit të vazhdueshëm ushtarak. Ora e Uashingtonit mat sa gjatë do të tolerojë publiku amerikan çmimet e larta të energjisë, ndërprerjet tregtare, rrezikun ushtarak dhe një përballje që duket pa fund. Rikthimi i eksporteve të vendeve mike të Gjirit do t'i jepte më shumë kohë Uashingtonit, ndërsa bllokada do ta përshpejtonte orën e Iranit. Kjo është ajo që e bën strategjinë të qëndrueshme.
Renditja e hapave në çdo marrëveshje do të jetë vendimtare. Shtetet e Bashkuara nuk duhet të heqin bllokadën, të zhbllokojnë fonde të konsiderueshme të ngrira apo të lejojnë rifillimin e eksporteve iraniane të naftës në këmbim të një premtimi se Teherani do të rihapë ngushticën dhe do të diskutojë më vonë çështjet bërthamore. Kjo do të nënkuptonte shkëmbimin e mjeteve konkrete amerikane të presionit me angazhime që mund të tërhiqen në çdo moment.
Lehtësimi i masave duhet të vijë me faza, vetëm pas verifikimit, dhe duhet të mbetet i kthyeshëm. Irani duhet fillimisht të ndalojë sulmet ndaj anijeve dhe të ndihmojë në eliminimin e rreziqeve detare. Më pas, duhet të rivendosë aksesin e IAEA-s, të japë llogari të plotë për uraniumin e pasuruar dhe të pranojë kufizime të zbatueshme mbi pasurimin. Ndërsa këta hapa verifikohen, Shtetet e Bashkuara mund të ofrojnë lehtësime në rritje. Bllokada mund të hiqet, asetet e ngrira mund të zhbllokohen dhe prania ushtarake amerikane mund të reduktohet, por jo të tërhiqet plotësisht, vetëm pasi kalimi i sigurt detar të jetë garantuar, rezerva e uraniumit të pasuruar në 60% të jetë neutralizuar dhe kufizimet e inspektimet bërthamore të jenë funksionale.
Ky nuk është një argument kundër diplomacisë. Është një argument në favor të një diplomacie që mund të ketë sukses. Prania ushtarake dhe bllokada duhet ta bindin Iranin se vonesat do ta dobësojnë pozitën e tij, ndërsa një rrugë diplomatike e besueshme duhet të tregojë se si përmbushja e detyrimeve mund të sjellë lehtësimin e masave.
Amerika duhet ta përfjë këtë luftë me një marrëveshje që i kalon të tria provat dhe ofron lehtësime vetëm në masën që Irani përmbush detyrimet e tij. Një armëpushim që nuk i kalon këto prova nuk do të siguronte paqen. Ai do të financonte dhe do të çonte drejt luftës së ardhshme. Z. Petraeus është gjeneral në pension i Ushtrisë Amerikane. Ai komandoi operacionin e shtimit të trupave amerikane në Irak, Komandën Qendrore të SHBA-së dhe forcat e koalicionit në Afganistan, si dhe shërbeu si drejtor i Agjencisë Qendrore të Inteligjencës (CIA). Ai është kryetar i KKR Global Institute dhe KKR Middle East, studiues pranë Universitetit Yale dhe bashkautor i librit “Conflict: The Evolution of Warfare from 1945 to Gaza”. Kontakto me Politiko në rast se: Mendoni se nuk shkruajmë Shqip Mendoni se kemi bërë shkelje etike Mendoni se kemi bërë CopyPaste Mendoni se kemi bërë FakeNews Doni të postoni nje Lajm

