Ideja për krijimin e një shteti bektashian në Shqipëri ka hapur një debat që shkon shumë përtej dimensionit fetar. Në thelb të saj qëndron një pyetje juridike dhe politike: a mund të krijohet brenda territorit të Republikës së Shqipërisë një entitet me karakter shtetëror, me territor, institucione dhe një shkallë të veçantë autonomie, pa cenuar sovranitetin dhe tërësinë territoriale të shtetit shqiptar? Përgjigjja nuk mund të gjendet vetëm te dëshira politike apo te rëndësia historike e bektashizmit në Shqipëri. Ajo duhet kërkuar njëkohësisht në Kushtetutën shqiptare, në parimet e së drejtës ndërkombëtare dhe në standardet evropiane për lirinë fetare. Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë nis nga një përcaktim themelor: Shqipëria është “shtet unitar dhe i pandashëm”. Në të njëjtën kohë, Kushtetuta përcakton se sovraniteti i përket popullit dhe ushtrohet përmes përfaqësuesve të tij ose drejtpërdrejt. Megjithatë, kjo e drejtë e popullit për të ushtruar sovranitetin nuk është një kompetencë pa kufij. Ajo ushtrohet brenda procedurave dhe kufizimeve që vetë Kushtetuta përcakton. (Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, nenet 1–2). LEXO EDHE:Berisha në SHBA, Trump sjell të dërguarin në Tiranë për një qendër të avancuar shëndetësore! Zampolli me Baba Mondin: E mbështesim shtetin Bektashi, por vendosin shqiptarët! Takime me PS dhe PD (VIDEO) Kjo bëhet veçanërisht e rëndësishme kur diskutohet ideja e një shteti bektashian. Mund të dëgjohet argumenti se, në fund të fundit, “duhet të pyeten shqiptarët” dhe se çështja mund të zgjidhet përmes një referendumi. Por pikërisht këtu lind një pengesë kushtetuese që nuk mund të anashkalohet. Neni 150 i Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë përcakton se Kuvendi, me propozimin e jo më pak se një të pestës së deputetëve ose me propozimin e Këshillit të Ministrave, mund të vendosë që një çështje ose një projektligj i një rëndësie të veçantë t'i nënshtrohet referendumit. Por e njëjta dispozitë vendos kufizime të shprehura: nuk mund të bëhet referendum për çështje që lidhen me tërësinë territoriale të Republikës së Shqipërisë, me kufizimet e të drejtave dhe lirive themelore të njeriut, me buxhetin, taksat e detyrimet financiare të shtetit, me shpalljen e gjendjes së jashtëzakonshme, me deklarimin e luftës dhe paqes dhe me amnistinë. (Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, neni 150). Kjo dispozitë është thelbësore për debatin mbi një shtet bektashian. Nëse propozimi nënkupton krijimin e një shteti sovran brenda një pjese të territorit aktual të Republikës së Shqipërisë, atëherë nuk kemi të bëjmë thjesht me një çështje organizimi administrativ, fetar apo kulturor. Kemi të bëjmë drejtpërdrejt me statusin territorial dhe sovranitetin e Republikës së Shqipërisë. Për këtë arsye, një referendum i drejtpërdrejtë që do t'u kërkonte qytetarëve shqiptarë të vendosnin nëse një pjesë e territorit të Republikës duhet të shkëputej për t'u shndërruar në një shtet tjetër do të përballej me ndalimin e shprehur të nenit 150. Kjo do të thotë se nuk mund të thuhet juridikisht se “shqiptarët vendosin gjithçka me referendum”. Populli është burimi i sovranitetit, por edhe populli është i lidhur nga Kushtetuta. Në një shtet kushtetues, sovraniteti popullor nuk qëndron mbi Kushtetutën; ai ushtrohet nëpërmjet saj. Këtu duhet bërë një dallim i rëndësishëm midis dy koncepteve. Një referendum mund të përdoret për çështje të rëndësishme politike ose ligjore kur Kushtetuta e lejon. Por nuk mund të përdoret për të kapërcyer një ndalim të shprehur kushtetues. Një shumicë votash nuk mund ta bëjë automatikisht kushtetuese atë që Kushtetuta e ndalon të vendoset përmes referendumit. Nëse një projekt i tillë do të konsiderohej seriozisht, rruga juridike do të ishte fillimisht ajo e ndryshimit të Kushtetutës, nëse ndryshimi do të ishte i nevojshëm për të krijuar një status të ri territorial. Kushtetuta parashikon një procedurë të posaçme për ndryshimet kushtetuese, të ndryshme nga procedura e miratimit të një ligji të zakonshëm. (Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, nenet 177 dhe vijues.) Edhe këtu, megjithatë, nuk duhet krijuar iluzioni se një referendum i vetëm do ta zgjidhte çështjen. Nëse do të prekej vetë struktura e Republikës si “shtet unitar dhe i pandashëm”, atëherë do të duhej një analizë e thellë e kufijve materialë dhe proceduralë të ndryshimit kushtetues. Çështja nuk është thjesht nëse ekziston një shumicë politike për ta bërë këtë, por nëse rendi kushtetues lejon ndryshimin e vetë karakterit themelor të shtetit. Kjo është edhe arsyeja pse formulimi “ta vendosin shqiptarët me referendum” është juridikisht i pamjaftueshëm. Shqiptarët mund të jenë burimi i sovranitetit, por nuk mund të ushtrojnë sovranitetin në kundërshtim me procedurat kushtetuese. Kushtetuta vetë përcakton se kur dhe për çfarë mund të përdoret referendumi. Në rastin e tërësisë territoriale, kufizimi është i drejtpërdrejtë. Nëse dikush argumenton se një referendum për shtetin bektashian nuk do të ishte referendum për “shkëputjen territoriale”, por vetëm për krijimin e një entiteti të veçantë, atëherë çështja ndryshon. Nëse territori do të mbetej plotësisht nën sovranitetin e Republikës së Shqipërisë dhe nuk do të krijohej një shtet i ri, mund të diskutohej për një regjim të veçantë administrativ, fetar ose kulturor. Në këtë rast, nuk do të kishim domosdoshmërisht një çështje të ndarjes së territorit. Por në momentin që përdorimi i termit “shtet” nënkupton sovranitet të pavarur, kufij, shtetësi, institucione shtetërore dhe kompetencë autonome në marrëdhëniet ndërkombëtare, atëherë kemi kaluar në një fushë krejt tjetër juridike. Kjo është edhe arsyeja përse duhet të jemi të kujdesshëm me krahasimin me Vatikanin. Shteti i Qytetit të Vatikanit nuk është thjesht një territor fetar i krijuar me vendim të një komuniteti fetar. Statusi i tij është rezultat i një procesi historik dhe juridik të lidhur me Traktatin e Lateranit të vitit 1929, përmes të cilit Italia dhe Selia e Shenjtë rregulluan marrëdhëniet e tyre dhe njohën krijimin e shtetit të Qytetit të Vatikanit. Pra, edhe në rastin e Vatikanit, baza juridike nuk ishte një referendum i qytetarëve italianë për t'i dhënë një pjesë të territorit një komuniteti fetar. Ishte një marrëveshje ndërkombëtare ndërmjet subjekteve përkatëse, në një kontekst historik dhe juridik krejt të veçantë. Për këtë arsye, nëse Shqipëria do të dëshironte të krijonte një status të veçantë për Kryegjyshatën Botërore Bektashiane, rruga më e qëndrueshme do të ishte ajo e një marrëveshjeje të posaçme juridike, të shoqëruar me legjislacion dhe, nëse është e nevojshme, me ndryshimet përkatëse kushtetuese. Një model i tillë mund të krijonte autonomi të gjerë fetare, kulturore dhe administrative, pa prekur sovranitetin territorial të Republikës së Shqipërisë. Dhe kjo është pika ku debati duhet të ndahet qartë: autonomi nuk do të thotë sovranitet; status i veçantë nuk do të thotë shtetësi; qendër botërore fetare nuk do të thotë shtet sovran. Në të drejtën ndërkombëtare, një nga formulimet më të njohura për kriteret e shtetësisë gjendet në nenin 1 të Konventës së Montevideos të vitit 1933. Sipas këtij standardi, një shtet duhet të ketë popullsi të përhershme, territor të përcaktuar, qeveri dhe kapacitet për të hyrë në marrëdhënie me shtetet e tjera. Këto kritere vazhdojnë të shërbejnë si një pikë e rëndësishme reference në analizën e shtetësisë. Karta e Kombeve të Bashkuara vendos ndër parimet themelore respektimin e barazisë sovrane të shteteve dhe të integritetit territorial, ndërsa në nenin 1(2) njeh parimin e vetëvendosjes së popujve. Këto parime duhet të lexohen së bashku dhe jo në mënyrë të shkëputur. Vetëvendosja nuk është një autorizim automatik për çdo komunitet fetar që të krijojë shtetin e vet. Pikërisht për këtë arsye, identiteti bektashian nuk mund të shndërrohet vetvetiu në një bazë juridike për shkëputjen e territorit shqiptar. Rëndësia historike dhe kulturore e bektashizmit në Shqipëri është e padiskutueshme, por ajo nuk krijon automatikisht sovranitet territorial. Shqipëria mund të bëjë diçka tjetër, shumë më interesante dhe shumë më të qëndrueshme juridikisht: ta njohë Kryegjyshatën Botërore Bektashiane si një qendër botërore fetare dhe kulturore me status të posaçëm, duke i dhënë autonomi të gjerë në administrimin e jetës së saj fetare dhe kulturore, ndërkohë që sovraniteti mbetet i Republikës së Shqipërisë. Një model i tillë do të ishte në harmoni me nenin 10 të Kushtetutës, i cili garanton pavarësinë e bashkësive fetare dhe lejon rregullimin e marrëdhënieve të tyre me shtetin përmes marrëveshjeve të posaçme. Në fund të fundit, pyetja nuk është thjesht nëse shqiptarët e duan apo nuk e duan një shtet bektashian. Pyetja është nëse dhe si mund të merret një vendim i tillë në përputhje me Kushtetutën shqiptare dhe të drejtën ndërkombëtare. Dhe përgjigjja juridike është se nuk mund të anashkalohet Kushtetuta duke e vendosur çështjen drejtpërdrejt në votën popullore. Pikërisht sepse bëhet fjalë për territorin dhe sovranitetin e Republikës, Kushtetuta vendos kufizime të qarta për përdorimin e referendumit. Prandaj, formula “le ta vendosin shqiptarët” nuk është e mjaftueshme. Shqiptarët janë sovrani, por sovrani shqiptar vepron brenda Kushtetutës. Në një demokraci kushtetuese, shumica nuk mund të përdoret për të anashkaluar rregullat themelore të shtetit. Nëse synimi është një shtet sovran, atëherë nevojitet një proces shumë më i thellë: ndryshime kushtetuese, përcaktim territorial, rregullim i shtetësisë, institucione të reja dhe një marrëveshje ndërkombëtare që do të përcaktonte marrëdhënien ndërmjet Republikës së Shqipërisë dhe entitetit të ri. Më pas do të hapej edhe çështja e njohjes ndërkombëtare. Nëse synimi është ndërkaq krijimi i një qendre botërore bektashiane me autonomi të gjerë, atëherë ekziston një hapësirë shumë më e madhe juridike për ta realizuar këtë pa cenuar sovranitetin shqiptar. Dhe ndoshta pikërisht këtu ndodhet zgjidhja më racionale: jo krijimi i një shteti të dytë mbi territorin shqiptar, por krijimi i një statusi unik ndërkombëtar për Kryegjyshatën Botërore Bektashiane, që do ta kthente Shqipërinë në qendrën botërore të bektashizmit, pa e cenuar karakterin unitar dhe të pandashëm të Republikës. Sepse në fund, një shtet nuk mund të krijohet vetëm me dëshirë politike, as me një referendum që Kushtetuta nuk e lejon. Sovraniteti popullor është themeli i demokracisë, por Kushtetuta është instrumenti përmes të cilit ai sovranitet ushtrohet. Xh.K/Shqiptarja.com TAG: alban daci shteti bektashi Sa e vlerësoni këtë artikull? ★ ★ ★ ★ ★ 5.0 / 5 (1 vlerësim) Faleminderit! OPINIONET MË TË VLERËSUARA Komente Komento Sondazhi i ditës:
7 Shtator, 07:56
Ngërçi për pagat e drejtësisë, kujt i jepni të drejtë? Qeverisë 81.5% Magjistratëve 13.2% Nuk e di 5.3% Vota total: 637 Votat totale janë unike Sondazhi i ditës: 7 Shtator, 07:56 Ngërçi për pagat e drejtësisë, kujt i jepni të drejtë?