Qeveria franceze po përballet me një valë protestash që nisën nga kushtet në shkolla, por që tashmë po marrin përmasa më të gjera. Mobilizimi, i shtrirë nga shkollat e mesme te universitetet dhe i mbështetur edhe nga sindikatat e arsimit dhe organizatat e prindërve, po shndërrohet në një nga sfidat e para serioze për ekzekutivin e Sébastien Lecornit.
Protesta e 6 tetorit shihet si një moment kyç për qeverinë, e cila duhet të menaxhojë njëkohësisht pakënaqësinë në sektorin e arsimit dhe betejën e vështirë politike rreth buxhetit.
Sipas të dhënave të Ministrisë së Arsimit, të hënën ishin prekur nga protestat ose ndërprerjet e aktivitetit 413 institucione arsimore, krahasuar me 564 të premten. Në universitete, ministri i Arsimit të Lartë, Philippe Baptiste, deklaroi se rreth 30 deri në 40 objekte mund të përballeshin me bllokime ose mbyllje.
Megjithatë, rënia e numrit të institucioneve të prekura nuk është domosdoshmërisht shenjë e dobësimit të lëvizjes. Pakënaqësia lidhet me një sërë problemesh të akumuluara, nga mungesa e mësuesve dhe gjendja e ndërtesave shkollore, deri te pasiguria e studentëve për të ardhmen e tyre akademike.
Një protestë pa një kërkesë të vetme
Një nga vështirësitë kryesore për qeverinë është fakti se mobilizimi nuk u shkaktua nga një reformë e vetme. Protestat nisën në jetën e përditshme të studentëve, veçanërisht në zonat periferike të Parisit, dhe më pas u përhapën me shpejtësi përmes rrjeteve sociale.
Kjo e bën më të vështirë gjetjen e një zgjidhjeje të menjëhershme. Qeveria nuk përballet me një kërkesë të vetme që mund të neutralizohet përmes tërheqjes së një mase konkrete.
Një prej pikave të tensionit u hoq më 1 tetor, kur ekzekutivi hoqi dorë nga plani për vendosjen e tarifave të regjistrimit për studentët pa bursë në programet teknike dyvjeçare BTS dhe në klasat përgatitore. Vendimi zbuti një pjesë të pakënaqësisë, por nuk mjaftoi për t'i dhënë fund protestave.
Mungesa e mësuesve mbetet në qendër të krizës
Në themel të konfliktit qëndrojnë problemet e arsimit publik dhe vështirësia për të garantuar një proces mësimor të qëndrueshëm. Plotësimi i vendeve vakante të mësuesve dhe përmirësimi i infrastrukturës shkollore janë ndër prioritetet e deklaruara nga qeveria, por zgjidhja e tyre kërkon kohë dhe bashkëpunim me autoritetet lokale e rajonale.
Projektbuxheti për vitin 2027 parashikon rreth 64 miliardë euro për Arsimin Kombëtar, pa përfshirë pensionet e stafit. Shifra është rreth 1.2 miliardë euro më e lartë se ajo e vitit 2026, në bazë të krahasueshme.
Megjithatë, bëhet fjalë ende për fonde të propozuara. Sfida për qeverinë është të bindë opinionin publik se rritja e buxhetit do të përkthehet realisht në më shumë mësues, staf mbështetës dhe ambiente më të përshtatshme për nxënësit.
Përballë krizës, qeveria ka identifikuar pesë fusha kryesore ndërhyrjeje: garantimin e vazhdimësisë së mësimit, përmirësimin e ndërtesave dhe përshtatjen e tyre ndaj temperaturave të larta, organizimin e ditës shkollore, rritjen e transparencës në platformën Parcoursup dhe forcimin e përfaqësimit të studentëve.
Një raport i parë mbi zëvendësimin e mësuesve pritet të publikohet më 16 tetor.
Presioni financiar e komplikon situatën
Kriza në arsim po zhvillohet në një moment veçanërisht të vështirë për financat publike franceze. Borxhi publik arriti në rreth 3.6 trilionë euro në fund të tremujorit të dytë të vitit 2026, ose rreth 119 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto.
Në të njëjtën kohë, kostoja e shërbimit të borxhit pritet të rritet edhe gjatë vitit 2027. Kjo i ngushton qeverisë hapësirën për të financuar programe të reja dhe për të bërë investime afatgjata.
Pikërisht për këtë arsye, pakënaqësia në shkolla rrezikon të dalë përtej çështjeve të arsimit dhe të bëhet pjesë e debatit më të gjerë mbi mënyrën se si qeveria po përcakton prioritetet e saj financiare.
Me zgjedhjet presidenciale të vitit 2027 në horizont, opozita ka gjithashtu mundësinë ta përdorë krizën në arsim si argument kundër qeverisë aktuale.
Çfarë mund të ndodhë më tej?
Skenari i parë është një zbutje graduale e tensioneve, nëse qeveria arrin të bëjë lëshime konkrete, veçanërisht për plotësimin e vendeve vakante dhe përmirësimin e kushteve në shkolla.
Një mundësi tjetër është vazhdimi i konfliktit brenda sektorit të arsimit, me protesta, bllokime lokale dhe negociata të vazhdueshme. Në këtë rast, disa institucione mund t'i rikthehen normalitetit, ndërsa të tjera të mbeten të mobilizuara.
Skenari më i vështirë për qeverinë do të ishte zgjerimi i protestave përtej arsimit dhe shndërrimi i tyre në një mobilizim më të gjerë shoqëror, me përfshirjen e punonjësve edhe nga sektorë të tjerë. Për të ndodhur kjo, do të nevojiteshin pjesëmarrje e qëndrueshme, kërkesa të përbashkëta dhe koordinim mes grupeve të ndryshme.
Për momentin, protesta ka kaluar përtej një reagimi të izoluar në disa shkolla, por ende nuk ka marrë përmasat e një mobilizimi të përgjithshëm shoqëror.
Demonstrata e 6 tetorit dhe mënyra se si do të zbatohen masat e para të qeverisë deri më 16 tetor pritet të jenë dy tregues të rëndësishëm. Ato do të tregojnë nëse tensionet do të fillojnë të bien apo nëse Franca po hyn në një fazë të re protestash, me potencial për t'u zgjeruar përtej sektorit të arsimit.