Mary Comber, TheTelegraph Simptomat e kancerit që njerëzit i ngatërrojnë me plakjen ose stresinLexo edhe:Studiuesit australianë rritin ind të valvulës së zemrës njerëzore nga qelizat staminale Nga lodhja e vazhdueshme deri te ndryshimi i zakoneve të jashtëqitjes, një mjeke dhe e mbijetuar nga kanceri tregon shenjat paralajmëruese që nuk duhet t’i neglizhojmë kurrë “Askush nuk dëshiron të mendojë se do të preket nga kanceri”, thotë Dr Anisha Patel, mjeke e përgjithshme (GP). “Shumë njerëz i shpërfillin simptomat e kancerit duke menduar se janë pasojë e stresit ose plakjes, ose shqetësohen se po ma humbin kohën. Disa kanë pritur me muaj para se të vinin të më takonin.” Dr Patel, autore e Everything You Hoped You’d Never Need to Know About Bowel Cancer, e kupton shumë mirë këtë instinkt. Në vitin 2018, ajo u diagnostikua me kancer të zorrës së trashë në stadin 3, pas disa muajsh me simptoma të lehta. “Edhe me njohuritë e mia mjekësore, mund t’i shpjegoja të gjitha duke gjetur një arsye tjetër”, thotë ajo. “Ia atribuova kapsllëkun dhe lodhjen faktit që isha një nënë dhe mjeke e zënë me punë. Vetëm kur simptomat u bënë më të vazhdueshme, kuptova se kisha nevojë për ndihmë.” Ajo është larg së qenuri e vetme. Sipas Cancer Research UK, rreth një në tre persona e vonojnë kontaktimin me mjekun e tyre të përgjithshëm për gjashtë muaj pasi vërejnë një simptomë të mundshme të kancerit. Kjo vonesë mund të ketë pasoja serioze. Një studim i botuar në The British Medical Journal zbuloi se çdo vonesë prej katër javësh në ndërhyrje shoqërohej me një rritje prej 6 deri në 13 për qind të rrezikut të vdekjes, ndërsa rreziku rritej sa më gjatë të vonohej trajtimi. “Një diagnozë e mëvonshme shpesh nënkupton se kanceri ka pasur më shumë kohë të rritet ose të përhapet”, thotë Dr Patel. “Kjo shpesh çon në trajtim më intensiv dhe në një prognozë më të keqe.” Pas operacionit dhe kimioterapisë, Dr Patel u shërua plotësisht dhe tani punon me Bowel Cancer UK për të inkurajuar më shumë njerëz të njohin shenjat paralajmëruese. Më poshtë janë simptomat që, sipas saj, nuk duhet të neglizhohen kurrë. 1. Jeni më të lodhur se zakonisht “Lodhja është një simptomë e vështirë për t’u dalluar, sepse është kaq e zakonshme”, thotë Dr Patel. “Ajo që është thelbësore është nëse lodhja duket e pabalancuar me nivelin e aktivitetit tuaj dhe është dukshëm ndryshe nga niveli juaj normal i lodhjes.” Lodhja e vazhdueshme mund të jetë shenjë e shumë llojeve të kancerit, por veçanërisht e kancerit të zorrës së trashë, veshkave dhe kancereve të gjakut, si leucemia dhe limfoma. Ndërsa qelizat kancerogjene rriten, ato konsumojnë më shumë energji dhe lëndë ushqyese, gjë që mund ta lërë trupin të varfëruar. Kanceret e gjakut dhe kanceret e aparatit tretës që shkaktojnë gjakderdhje të ngadaltë të brendshme mund të çojnë në anemi, duke shkaktuar dobësi dhe lodhje. Pak para diagnozës së saj, Dr Patel ishte me pushime në Itali kur vuri re se nuk arrinte të bënte vrapimin e saj të zakonshëm të mëngjesit. “Vazhdimisht kisha nevojë të bëja një sy gjumë pasditeve dhe supozoja se kjo ndodhte për shkak të vapës”, thotë ajo. “Në të vërtetë, po bëhesha gjithnjë e më anemike, sepse gjakderdhja po përkeqësohej. Isha e qetë, ushqehesha dhe flija mirë, por lodhja ishte e vazhdueshme.” Çfarë duhet të bëni Rezervoni një takim me mjekun e përgjithshëm nëse lodhja juaj zgjat më shumë se gjashtë javë, po përkeqësohet ose po ndikon ndjeshëm në jetën e përditshme, pavarësisht pushimit të mjaftueshëm, këshillon Dr Patel. “Është veçanërisht e rëndësishme të kërkoni ndihmë nëse lodhja shoqërohet me një tjetër simptomë paralajmëruese, si humbje peshe pa shpjegim, gjakderdhje, një kokërr ose dhimbje të vazhdueshme”, shton ajo. “Mos supozoni thjesht se lodhja e vazhdueshme është pjesë e plakjes.” Mjeku juaj i përgjithshëm duhet të kontrollojë për anemi dhe mungesa ushqyese, thotë Dr Patel. “Ai mund të kontrollojë gjithashtu funksionin e tiroides, diabetin dhe nëse lodhja shkaktohet nga medikamentet, një sëmundje autoimune ose ndonjë sëmundje tjetër”, shton ajo. “Mund të ketë një shpjegim të qartë, por nëse është diçka jashtë normales për ju, duhet të hetohet.” 2. Ju kanë ndryshuar zakonet e jashtëqitjes Qoftë për shkak të stresit, ankthit apo thjesht plakjes, shumica prej nesh përjetojnë herë pas here ndryshime në zakonet e jashtëqitjes. Megjithatë, “njerëzit nuk duhet të vetëdiagnostikohen me sindromën e zorrës së irrituar (IBS) ose të supozojnë se është thjesht stresi që po ndikon në zorrët e tyre”, thotë Dr Patel. “Fillimisht duhet të përjashtojmë gjendjet mjekësore, përfshirë kancerin e zorrës së trashë.” Një ndryshim në zakonet e jashtëqitjes nuk nënkupton vetëm diarre ose kapsllëk. “Disa njerëz kalojnë nga njëra te tjetra, kanë nevojë të kryejnë jashtëqitjen më shpesh ose ndihen sikur nuk i kanë zbrazur plotësisht zorrët”, thotë Dr Patel. “Edhe forma e jashtëqitjes mund të ndryshojë e imja u bë e hollë dhe në formë shiriti, sepse tumori im ishte në rektum dhe po ngushtonte kanalin. Gjithashtu kisha dhimbje dhe një ndjesi spazmash në pjesën e poshtme.” Shenja të tjera paralajmëruese përfshijnë dhimbjen e barkut dhe gjakun në jashtëqitje. “Pak para diagnozës sime, fillova të zgjohesha natën me një nevojë të papritur për të kryer jashtëqitjen”, shton Dr Patel. “Edhe kjo është një shenjë paralajmëruese.” Çfarë duhet të bëni Nëse ndryshimet në zakonet e jashtëqitjes zgjasin më shumë se tre javë ose vazhdojnë të përsëriten, vizitoni mjekun. “Nëse një simptomë zhduket brenda një ose dy javësh, ka më pak gjasa të jetë shqetësuese”, thotë Dr Patel. “Megjithatë, simptomat që vazhdojnë ose janë qartësisht të ndryshme nga zakonisht duhet të kontrollohen gjithmonë.” Rreth nëntë në dhjetë persona me kancer të zorrës së trashë mbijetojnë pesë vjet ose më shumë kur diagnostikohen në stadin më të hershëm, sipas Bowel Cancer UK. Në stadin më të avancuar, kjo shifër bie në një në dhjetë. 3. Keni humbur peshë pa u përpjekur “Humbja e oreksit shpesh shkon krah për krah me humbjen e pashpjegueshme të peshës, por secila prej këtyre simptomave mund të shfaqet edhe më vete”, thotë Dr Patel. “Humbja e pashpjegueshme e peshës lidhet veçanërisht me kanceret e sistemit tretës, përfshirë kancerin e zorrës së trashë, por mund të ndodhë gjithashtu me kancerin e mushkërive, mëlçisë, veshkave dhe kanceret e gjakut.” Kanceri mund të shkaktojë humbje peshe për disa arsye. “Disa kancere ulin oreksin, ndërsa të tjerë shkaktojnë vështirësi në gëlltitje ose të përziera”, thotë Dr Patel. “Kanceret që prekin sistemin tretës mund të ndikojnë në tretjen dhe përthithjen e lëndëve ushqyese, ndërsa të tjerë shkaktojnë ndryshime inflamatore që ndryshojnë metabolizmin e trupit.” Çfarë duhet të bëni Mos e neglizhoni kurrë humbjen e pashpjegueshme të peshës. Nëse nuk po përpiqeni qëllimisht të humbni peshë, humbja e oreksit dhe e peshës duhet të hetohet, thotë Dr Patel. “Ka shumë shkaqe që nuk lidhen me kancerin, përfshirë një tiroide tepër aktive, diabetin, çrregullimet e tretjes dhe disa medikamente”, shpjegon ajo. “Megjithatë, humbja e vazhdueshme dhe e pashpjegueshme e peshës duhet të kontrollohet gjithmonë, veçanërisht nëse shoqërohet me simptoma të tjera, si dhimbje barku, fryrje dhe probleme me gëlltitjen.” Humbja e pashpjegueshme e peshës duhet të kontrollohet gjithmonë, veçanërisht nëse shoqërohet me dhimbje barku, fryrje dhe probleme me gëlltitjen. 4. Dhimbja e shpinës nuk po ju largohet “Për mua, shenjat paralajmëruese janë një dhimbje e re shpine te dikush mbi 50 vjeç që nuk e ka pasur kurrë më parë”, thotë Dr Patel. “Rreziku i kancerit dhe gjendjeve të tjera serioze rritet me moshën, ndaj çdo dhimbje e re dhe e vazhdueshme bëhet klinikisht më domethënëse.” Edhe lloji i dhimbjes është i rëndësishëm. “Dhimbja muskulare zakonisht lidhet me lëvizjen”, thotë ajo. “Mund të keni qenë duke punuar në kopsht ose duke ngritur diçka të rëndë dhe ju dhemb kur përkuleni, rrotulloheni ose ngriheni në këmbë. Dhimbja e shpinës e lidhur me kancerin ka më shumë gjasa të jetë e vazhdueshme, pavarësisht nëse lëvizni apo jo.” Dhimbja e shpinës është veçanërisht shqetësuese nëse kombinohet me simptoma të tjera, si kollë, ndryshime në zakonet e jashtëqitjes ose simptoma të gjirit, si kokrra ose ënjtje. “Kanceri i gjirit, prostatës, mushkërive, veshkave dhe tiroides, si edhe mieloma, mund të përhapen në kocka”, thotë Dr Patel. Çfarë duhet të bëni Kërkoni këshillë mjekësore nëse jeni mbi 50 vjeç dhe filloni të përjetoni për herë të parë dhimbje të vazhdueshme shpine veçanërisht nëse ajo nuk ndikohet nga lëvizja dhe përkeqësohet gjatë natës. “Dhimbja gjatë natës është një tjetër shenjë e rëndësishme paralajmëruese”, thotë Dr Patel. “Nëse dhimbja e shpinës ju zgjon natën, është diçka që duhet hetuar.” 5. Ndiheni të fryrë “Fryrja e zakonshme vjen dhe shkon”, thotë Dr Patel. “Nëse nuk qetësohet dhe ndiheni sikur barku po ju zmadhohet, kjo është më shqetësuese – veçanërisht nëse shoqërohet me dhimbje në legen, ndjesinë e ngopjes më të shpejtë ose humbje të oreksit.” Fryrja që nuk largohet ndonjëherë mund të jetë një shenjë e hershme paralajmëruese e kancerit të vezoreve, zorrës së trashë, mëlçisë, pankreasit ose mitrës. Fryrja e lidhur me kancerin mund të shkaktohet nga një tumor që shtyp organet pranë tij ose nga grumbullimi i lëngjeve në bark (termi mjekësor për këtë është asciti). “Mund të vini re se po hani më pak sepse ndiheni të ngopur më shpejt, keni nevojë të urinoni më shpesh ose vëreni ndryshime në zakonet e jashtëqitjes”, thotë Dr Patel. Çfarë duhet të bëni Rezervoni një takim me mjekun e përgjithshëm nëse fryrja vazhdon për më shumë se tre javë, po përkeqësohet ose vazhdon të përsëritet. “Mund të shkaktohet nga sindroma e zorrës së irrituar (IBS), sëmundja celiake ose një gjendje tjetër që nuk lidhet me kancerin, por është thelbësore që të përjashtojmë kancerin e vezoreve dhe kancere të tjera”, thotë Dr Patel. “Këto kancere shpesh diagnostikohen vonë, sepse fillojnë me simptoma jo specifike.” Mjeku juaj mund të kërkojë analiza gjaku dhe, në varësi të simptomave tuaja, ekzaminime të mëtejshme ose t’ju referojë te një specialist. “Gjëja e rëndësishme është të dini se çfarë është normale për ju”, thotë Dr Patel. “Nëse diçka ndryshon dhe nuk ju duket në rregull, mos vazhdoni t’ia atribuoni stresit ose plakjes. Kontrollojeni.”
