Diaspora Serbe / Mbi 106 mijë qytetarë serbë janë regjistruar për të votuar nga jashtë vendit, por autoritetet kanë kufizuar qendrat e votimit dhe kanë vendosur orare që ua vështirësojnë pjesëmarrjen. Lëvizja studentore dhe mbështetësit e saj në diasporë po fitojnë terren, ndërsa opozita dhe kritikët e akuzojnë pushtetin se po ngre pengesa për të kufizuar ndikimin e emigrantëve në zgjedhjet e 25 tetorit. Diaspora serbe po shndërrohet në një faktor të rëndësishëm politik, por vendimet e autoriteteve për organizimin e zgjedhjeve të 25 tetorit rrezikojnë t’ia kufizojnë ndikimin. Interesi për të votuar nga jashtë vendit ka arritur nivele rekord, ndërsa Komisioni Republikan Zgjedhor ka vendosur të hapë vetëm 93 qendra votimi në diasporë, duke lënë jashtë hartës shumë qytete ku jetojnë mijëra qytetarë serbë.
Për shembull një shtetas serb që jeton në Vankuver të Kanadasë, votimi mund të kërkojë blerjen e një bilete avioni për në Toronto, me një kosto prej 300-400 eurosh dhe një udhëtim me avion prej katër orësh e gjysmë. Atje mund të votojë në konsullatën serbe, përpara se të kthehet në qytetin ku jeton.
Përfaqësues të shumicës qeverisëse në Komisionin Republikan Zgjedhor, i kanë mbrojtur këto vendime me argumentin se kush dëshiron të votojë, e gjen një mënyrë. Por kritikët e konsiderojnë këtë qëndrim një justifikim për të penguar një pjesë të diasporës të marrë pjesë në zgjedhje.
Më 5 tetor, pak para përfundimit të afatit, Komisioni mori dy vendime të kontestuara. I pari parashikon që votimi të zhvillohet sipas orës së Serbisë, gjë që për qytetarët në Amerikën e Veriut apo në Azi mund të nënkuptojë votim në orët e natës.
I dyti kufizon në 93 numrin e qendrave të votimit jashtë vendit, me përjashtim të Bosnjë-Hercegovinës, ku janë parashikuar më shumë qendra.
Një rekord që shqetëson pushtetin
Rreth 106 mijë qytetarë janë regjistruar për të votuar nga diaspora, shumë më tepër se rekordi i mëparshëm prej 40 mijë vetash. Pjesëmarrja e tyre zakonisht është e lartë, rreth 80 për qind, pasi regjistrimi bëhet paraprakisht dhe kryesisht nga ata që kanë interes të votojnë.
Nëse kjo prirje përsëritet, diaspora mund të ketë një peshë të krahasueshme me atë të elektoratit të Kragujevcit, qyteti i katërt më i madh i Serbisë. Është e qartë se rritja e interesit nuk është e shkëputur nga lëvizja studentore që kërkon ndryshime në sistemin politik.
Në rrjetet sociale janë krijuar grupe joformale të serbëve në vende të ndryshme, shumë prej të cilëve shprehin mbështetje për studentët dhe protestat e tyre. Silvija Mijajlloviç Ruzhiç dhe Millosh Lukiç, nga grupi joformal “Mbështetja e protestës” në Shtutgart, thonë se lëvizja studentore u ka dhënë emigrantëve besimin se zëri i tyre ka rëndësi.
“Për dekada me radhë, institucionet e vendit tonë të origjinës na kanë diskriminuar dhe na kanë trajtuar sikur të mos ekzistonim”, shprehen ata. Sipas tyre, korrupsioni, mungesa e besimit te sistemi dhe pamundësia për të ushtruar profesionin, i kanë shtyrë shumë qytetarë të largohen nga Serbia.
Qendra votimi që nuk u hapën
Komisioni Zgjedhor, ku shumica është nën kontrollin e autoriteteve, ka lënë pa qendra votimi disa qytete të rëndësishme. Përveç Vankuverit, nuk do të votohet as në Dubai dhe Herceg Novi, ku Aleksandar Vuçiç ka humbur më parë zgjedhjet.
Gjithashtu, nuk parashikohet votim në ambasadën serbe në Bratislavë, për shkak të punimeve që, sipas autoriteteve, po zhvillohen atje. Në Gjermani, votimi do të zhvillohet vetëm në ambasadën në Berlin dhe në konsullatat në Mynih, Dyseldorf, Hamburg, Shtutgart e Frankfurt.
Kërkesat për hapjen e qendrave shtesë në Këln, Hanover, Nuremberg dhe Karlsruhe, ku ishin mbledhur numri i nevojshëm i aplikimeve, nuk u miratuan. Autoritetet serbe kishin pretenduar se Gjermania nuk kishte dhënë miratimin për qendra të tjera votimi.
Por ambasada gjermane në Beograd e kundërshtoi këtë version, duke deklaruar se nuk kishte marrë asnjë kërkesë për hapjen e qendrave shtesë jashtë përfaqësive diplomatike serbe. Sipas ambasadës, kërkesa të tilla zakonisht shqyrtohen shpejt dhe në mënyrë rutinë nga autoritetet gjermane.
Edhe në Zvicër, ku jeton një numër i konsiderueshëm shtetasish serbë, votimi do të zhvillohet vetëm në Bernë dhe Zyrih. Gjeneva dhe Lugano janë përjashtuar, ndërsa komuniteti serb kishte kërkuar hapjen e një qendre edhe në Bazel.
Anamarija Nikoletiç, nga grupi “Bazeli me studentët”, thotë se reagimet ndaj aktiviteteve të tyre kanë qenë të përziera, por mbështetja ka qenë e konsiderueshme. Sipas saj, gjithnjë e më shumë bashkatdhetarë po e shohin pjesëmarrjen politike si një mënyrë për të ndikuar në të ardhmen e vendit.
Vuçiç: Diferenca do të jetë 400-500 mijë vota
Presidenti serb Aleksandar Vuçiç, u përpoq t’i minimizonte pasojat e vendimeve të Komisionit Zgjedhor. Ai deklaroi se, nëse diferenca mes palëve do të ishte vetëm 2 apo 3 mijë vota, kundërshtarët e tij mund të shpalleshin menjëherë fitues, por pretendoi se pret një diferencë prej 400-500 mijë votash.
Vuçiç argumentoi gjithashtu se ligji nuk e detyron Komisionin të hapë një qendër votimi në diasporë vetëm sepse një numër i caktuar qytetarësh është regjistruar. Sipas tij, hapja e qendrave varet edhe nga mundësitë praktike.
Por Sofija Mandiç, juriste dhe anëtare e Komisionit Republikan Zgjedhor, i sheh vendimet si një ndërhyrje në mundësinë e qytetarëve për të votuar. Ajo thotë se edhe shumica që i mbrojti këto vendime nuk dukej e bindur gjatë diskutimeve.
Ligji serb parashikon dënime deri në një vit burg për pengimin e qytetarëve në ushtrimin e së drejtës së votës. Megjithatë, mbetet e paqartë nëse kjo dispozitë do të zbatohet në rastin konkret.
Edhe Milan Antonijeviç, komisioneri për mbrojtjen e barazisë, ndërhyri pasi Komisioni mori vendimet.
Më parë, ai u kishte sugjeruar me ironi serbëve në Holandë që të përdornin trenat e rehatshëm për të udhëtuar deri në ambasadën në Hagë. Më pas, ai paralajmëroi zyrtarisht se largësia nga qendrat e votimit, kostot e larta dhe vështirësitë logjistike mund t’i lënë qytetarët pa mundësinë për të votuar.
Diaspora mban në këmbë Serbinë
Kjo nuk është hera e parë që emigrantët serbë përballen me vendime që i bëjnë të ndihen të përjashtuar nga vendi i tyre. Gjatë pandemisë së COVID-19, shumë prej tyre u përballën me vështirësi për të hyrë në Serbi.
Megjithatë, diaspora ka një rëndësi të madhe ekonomike. Sipas vlerësimeve të përmendura në artikull, emigrantët dërgojnë çdo vit në Serbi nga 4-8 miliardë euro, para nga të cilat varen qindra mijëra familje.
Tani, një pjesë e këtyre qytetarëve po kërkon të ndikojë jo vetëm përmes dërgesave financiare, por edhe përmes votës. Ata që për vite me radhë janë pyetur se përse interesohen për një vend ku nuk jetojnë më, po përpiqen të fitojnë një rol më të drejtpërdrejtë në përcaktimin e së ardhmes së tij.
Anamarija Nikoletiç shpreson që studentët të fitojnë, në mënyrë që emigrantët të mund të kthehen gradualisht te jeta, puna, familja dhe miqtë, pa pasur nevojë të angazhohen vazhdimisht në protesta dhe fushata politike.
Ajo dëshiron gjithashtu që interesi i diasporës për zgjedhjet të mos jetë një përjashtim, por të vazhdojë edhe në të ardhmen.
Sa serbë jetojnë jashtë vendit?
Pavarësisht interesit rekord, vetëm një pjesë e vogël e shtetasve serbë që jetojnë jashtë vendit janë regjistruar për të votuar. Nuk ekziston një shifër e saktë për numrin e tyre, ndërsa regjistrimi i popullsisë në Serbi nuk e përcakton qartë madhësinë e diasporës.
Sipas vlerësimeve, jashtë Serbisë jetojnë pak më shumë se një milion shtetas serbë, ndërkohë që në listën zgjedhore figurojnë rreth 6.7 milionë persona. Saktësia e kësaj liste, është kundërshtuar si nga opozita, ashtu edhe nga vëzhgues ndërkombëtarë.
Gjermania, një nga vendet ku jeton një komunitet i madh serb, numëronte rreth 273 mijë shtetas serbë në fund të vitit 2024. Kjo shifër, nuk përfshin domosdoshmërisht të gjithë ata që kanë marrë edhe shtetësinë gjermane, ndërsa mbetet e paqartë sa prej tyre jetojnë atje në mënyrë të përhershme.
Përtej shifrave, çështja kryesore është nëse këta qytetarë do të kenë mundësi reale të ushtrojnë të drejtën e votës. Për diasporën, zgjedhjet e 25 tetorit nuk janë thjesht një garë politike në vendin e origjinës, por edhe një provë se sa i gatshëm është shteti serb t’i trajtojë si qytetarë me të drejta të barabarta./Pamfleti nga “Vreme”diaspora serve vuçiç zgjedhjet në serbi Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Investigimi i BBC: Si u zhdukën jahtet, vilat dhe avionët privatë të Abramovich me vlerë 672 milionë dollarë 12 Tetor 2026, 13:1213:12Rajoni dhe Bota Të shtëna me armë zjarri në një shkollë në Francë, plagosen drejtori dhe një mësues 12 Tetor 2026, 12:5912:59Rajoni dhe Bota Rusia injoron armëpushimin e Trump, godet me reketa termocentralin në Ukrainë 12 Tetor 2026, 11:3311:33Rajoni dhe Bota Raketat tronditin Riadin, Irani sfidon SHBA-në me Hormuzin: Lindja e Mesme drejt një përplasjeje të pakontrollueshme 12 Tetor 2026, 11:2411:24Rajoni dhe Bota Trump përballë provës së madhe të 3 nëntorit, çfarë ndodh nëse humbet shumicën në Kongres? 12 Tetor 2026, 11:2511:25Rajoni dhe Bota Dhurata luksoze dhe favore, Trump për ambasadoren e SHBA-ve në Greqi: Ajo ka qenë e sjellshme, por po shqyrtohet shkarkimi 12 Tetor 2026, 10:3110:31Rajoni dhe Bota