Shkencëtarët kanë zbuluar se zemra plaket në mënyrë të pabarabartë, ku zona të veçanta të inflamacionit dhe formimit të indit mbresor përqendrohen kryesisht te valvulat dhe enët kryesore të gjakut, dhe jo te muskuli i zemrës. Këto gjetje sfidojnë bindjet e kahershme mbi plakjen e zemrës dhe mund t’i ndihmojnë studiuesit të zhvillojnë mënyra të reja për ta mbrojtur atë me kalimin e moshës.Lexo edhe:Gëlltiti një copë kocke dhe e harroi, 15 vjet më vonë mjekët zbulojnë ku kishte përfunduar Me kalimin e viteve, inflamacioni në zemër rritet, por shkencëtarët nuk e kanë kuptuar plotësisht se ku ndodhin këto ndryshime dhe cilat pjesë të organit preken më shumë. Studiuesit nga The Jackson Laboratory (JAX) kanë zbuluar tashmë një model befasues: disa zona të zemrës duket se janë pika të nxehta të inflamacionit të lidhur me plakjen, duke ofruar të dhëna të reja mbi mënyrën se si zemra ndryshon me kalimin e kohës. Në një studim të kryer te zemrat e minjve, të publikuar në revistën shkencore Aging Cell, studiuesit zbuluan se shenjat e inflamacionit dhe të formimit të indit mbresor ishin veçanërisht të përqendruara rreth valvulave të aortës dhe rrënjës së aortës. Këto zona përmbajnë qeliza imunitare dhe qeliza të indit lidhor, ndërveprimet e të cilave ndryshojnë me kalimin e moshës, duke ndikuar potencialisht në muskulin përreth të zemrës. Gjetjet ofrojnë një pamje të re të plakjes kardiake dhe mund të ndihmojnë në orientimin e përpjekjeve të ardhshme për të kuptuar sëmundjet kardiovaskulare. “Disa nga shënuesit që lidhen me inflamacionin e shkaktuar nga plakja ishin të pranishëm që në fillim, edhe në zemrat e reja, por ishin të përqendruar në mënyrë specifike në zona që askush nuk i kishte përcaktuar më parë, te valvulat dhe aorta, dhe jo në indin muskulor”, tha autorja e studimit, Nadia Rosenthal, drejtoreshë shkencore në JAX. “Duhet ta konsiderojmë plakjen si një proces që nuk ndodh në mënyrë lineare, sepse, ashtu siç e dimë që njerëzit nuk plaken të gjithë me të njëjtin ritëm, tashmë e dimë se as organet dhe indet nuk plaken me të njëjtin ritëm, madje as brenda të njëjtit individ.” Pjesa më e madhe e kërkimeve të mëparshme mbi plakjen e zemrës është përqendruar te muskuli kardiak, veçanërisht te barkushja e majtë. Kjo dhomë e zemrës kryen funksionin thelbësor të pompimit të gjakut drejt aortës dhe në të gjithë trupin. Duke studiuar zemrën si një organ të tërë, në vend që të përqendroheshin kryesisht te muskuli i saj, ekipi i JAX zbuloi ndryshime të rëndësishme në indet e tjera dhe në mënyrën se si ndërveprojnë qelizat e tyre. “Valvulat dhe enët kryesore të gjakut shpesh konsiderohen si pjesë të sistemit të tubacioneve, dhe jo si motori kryesor, por në të vërtetë bëhet fjalë për një mekanizëm të vogël dhe shumë kompleks”, tha Rosenthal. “Rezulton se ato përmbajnë shumë prej qelizave që na interesojnë dhe pikërisht aty janë përqendruar disa nga sinjalet më të rëndësishme që lidhen me plakjen.” Zbulimi i zonave të fshehta të plakjes së zemrës Plakja është faktori më i madh i rrezikut për sëmundjet kardiovaskulare, megjithatë shumë prej proceseve qelizore përgjegjëse për dobësimin e zemrës mbeten ende të kuptuara pak. Një nga sfidat është se qelizat e muskulit të zemrës te gjitarët kanë aftësi shumë të kufizuar për t'u rigjeneruar ose zëvendësuar vetë. Për të hetuar se çfarë ndodh me zemrën gjatë plakjes, Rosenthal dhe kolegët e saj përdorën teknika të avancuara, të cilat u mundësuan të studionin mijëra qeliza individuale nga minj të rinj dhe të moshuar, duke identifikuar njëkohësisht edhe vendndodhjen e tyre brenda zemrës. Shkencëtarët e dinë tashmë se plakja shoqërohet me një nivel të vazhdueshëm, por të ulët, inflamacioni në të gjithë trupin. Studimet e mëparshme kanë zbuluar ndryshime të ngjashme edhe në zemër, përfshirë rritjen e numrit të qelizave imunitare që rregullojnë aktivitetin inflamator (makrofagët), si dhe të qelizave që prodhojnë dhe mirëmbajnë indin lidhor dhe kontribuojnë në formimin e indeve mbresore (fibroblastet). Analiza e re tregoi se makrofagët gjatë plakjes bëhen më aktivë në gjenet që lidhen me inflamacionin dhe ndryshimet në strukturën e indeve. Ndërkohë, fibroblastet shfaqnin gjithnjë e më shumë karakteristika molekulare të lidhura me fibrozën (ose formimin e indit mbresor). Më e rëndësishmja është se studiuesit nuk u mjaftuan vetëm me identifikimin e gjeneve aktive. Ata hartëzuan gjithashtu vendndodhjen e këtyre qelizave, duke bërë të mundur vëzhgimin e mënyrës se si ndryshojnë zona të ndryshme të zemrës me kalimin e moshës. Kjo qasje zbuloi se inflamacioni dhe fibroza (ose formimi i indit mbresor) nuk shpërndahen në mënyrë të njëtrajtshme. Përkundrazi, sinjalet më të forta u shfaqën rreth valvulave të zemrës dhe rrënjës së aortës. Studiuesit besojnë se këto zona mund të funksionojnë si qendra të rëndësishme të plakjes kardiake, ku ndryshimet në qelizat mbështetëse mund të ndikojnë në shëndetin e muskulit përreth të zemrës. “Që qelizat muskulore të qëndrojnë në gjendje të mirë, qelizat e tjera të zemrës duhet të vazhdojnë t'i mbështesin ato gjatë gjithë jetës”, tha Rosenthal. “Ky studim, për herë të parë, ofron një pamje gjithëpërfshirëse të mënyrës se si këto qeliza mbështetëse, veçanërisht fibroblastet dhe makrofagët, ndryshojnë me kalimin e moshës dhe kontribuojnë në atë që ne e quajmë inflamacion i lidhur me plakjen.” Shenja befasuese të plakjes në zemrat e reja Një tjetër zbulim i papritur vuri në pikëpyetje mënyrën se si shkencëtarët identifikojnë qelizat e plakura. Ekipi shqyrtoi shënuesit molekularë që zakonisht lidhen me seneshencën qelizore, një gjendje në të cilën qelizat humbasin përgjithmonë aftësinë për t'u ndarë, shpesh për shkak të plakjes ose stresit. Ndërsa qelizat seneshente grumbullohen, ato mund të kontribuojnë në inflamacion të vazhdueshëm, dëmtim të indeve dhe sëmundje që lidhen me moshën e avancuar. Çuditërisht, disa prej këtyre shënuesve, që konsideroheshin të lidhur me plakjen, ishin tashmë të pranishëm në zemrat e minjve të rinj. Prania e tyre sugjeron se vetëm këta shënues nuk mund të përcaktojnë me siguri nëse një qelizë ka hyrë në gjendjen e seneshencës. Kuptimi i tyre mund të varet nga vendi ku shfaqen dhe gjendja e indit përreth. “Ajo që na habiti ishte se disa prej këtyre shënuesve, të cilët janë lidhur me plakjen, ishin tashmë të pranishëm në zemrat e reja. Ata nuk ndodheshin aty ku priste dikush t'i gjente dhe kjo na detyroi të rimendonim se çfarë po na tregojnë në të vërtetë këta shënues”, tha Rosenthal. “Kjo përmbys interpretimin e zakonshëm të plakjes kardiake, sepse këta shënues, të marrë veçmas, nuk nënkuptojnë se një qelizë është seneshente. Nuk ka asgjë seneshente në zemrën e një miu gjashtëmuajsh.” Studiuesit identifikuan gjithashtu gjene që bëheshin më aktive me kalimin e moshës dhe që ishin veçanërisht të pranishme në të njëjtat zona. Ndër to ishte Ccl8, i cili ndihmon në transmetimin e sinjaleve inflamatore, si dhe Cdkn1a (i njohur edhe si p21), një gjen që përdoret gjerësisht si tregues i seneshencës qelizore. Vendndodhja e tyre ofroi prova të mëtejshme se valvulat dhe rrënja e aortës mund të jenë zona veçanërisht të rëndësishme për të kuptuar mënyrën se si plaket zemra. “Nuk po flasim për gjene të veçanta. Po flasim për një ndërveprim të tërë mes qelizave imunitare dhe fibroblasteve. Me kalimin e moshës së zemrës, ndryshon mënyra se si këto qeliza komunikojnë me njëra-tjetrën dhe ky ndryshim duket se lidhet me inflamacionin dhe rimodelimin e indeve që vërejmë në zemrat e moshuara”, tha Rosenthal. Zemrat e meshkujve dhe femrave shfaqin modele të ndryshme plakjeje Studimi zbuloi një tjetër dallim të rëndësishëm: plakja nuk shkakton saktësisht të njëjtat ndryshime molekulare në zemrat e minjve meshkuj dhe femra. Te meshkujt, fibroblastet që plakeshin shfaqnin lidhje më të forta me proceset biologjike që lidhen me fibrozën. Te femrat, ndryshimet përkatëse lidheshin më ngushtë me rrugët biologjike të përfshira në zhvillimin e zemrës dhe prodhimin e proteinave. Rosenthal vuri në dukje se këto dallime mund të ofrojnë të dhëna për plakjen kardiovaskulare te njerëzit. Sëmundjet e zemrës priren të bëhen më të shpeshta te gratë pas menopauzës, ndërsa te burrat zhvillimi i tyre përgjithësisht ndjek një model më gradual. Ndryshimet e veçanta qelizore të vërejtura te minjtë meshkuj dhe femra mund t'i ndihmojnë studiuesit të hetojnë proceset biologjike që qëndrojnë pas këtyre dallimeve. Megjithatë, rezultatet përshkruajnë dallime në aktivitetin molekular dhe jo dallime të vërtetuara në funksionimin e zemrës apo në rrezikun për t'u prekur nga sëmundjet. Do të nevojiten kërkime të mëtejshme për të përcaktuar se si ndikojnë këto modele në shëndetin kardiovaskular. Për të shqyrtuar nëse gjetjet e tyre mund të vlejnë edhe për njerëzit, ekipi krahasoi rezultatet e marra nga minjtë me të dhënat e publikuara më parë nga studimet mbi zemrat njerëzore. Disa procese molekulare të lidhura me plakjen, përfshirë rrugët që përfshihen në reagimin ndaj stresit qelizor, u shfaqën në të dyja speciet. Kjo përputhje sugjeron se të paktën disa prej ndryshimeve biologjike të identifikuara te minjtë mund të jenë të rëndësishme edhe për plakjen e zemrës te njerëzit. “Gjetjet tona e zhvendosin fokusin nga plakja e të gjithë zemrës drejt zonave të veçanta anatomike, duke na ndihmuar të kuptojmë më mirë lidhjen mes inflamacionit dhe fibrozës, si dhe zonat e zemrës që përfshihen në procesin e plakjes”, tha autorja e studimit, Amalia Sintou, kërkuese postdoktorale në JAX. A mund të ndihmojnë këto zbulime në mbrojtjen e zemrës gjatë plakjes? Megjithëse ky kërkim nuk identifikon ende një trajtim të ri, ai u ofron shkencëtarëve një kuptim më të detajuar të zonave ku ndodhin ndryshimet e lidhura me plakjen dhe të qelizave që përfshihen në këtë proces. Duke zbuluar këto modele qelizore, gjetjet mund të ndihmojnë në orientimin e studimeve të ardhshme, të cilat synojnë të reduktojnë përkeqësimin kardiovaskular, të ruajnë funksionimin e shëndetshëm të zemrës dhe të përmirësojnë shëndetin në moshë të avancuar. Ekipi i Rosenthal po shqyrton tashmë nëse aktiviteti fizik, dieta dhe sëmundjet ndikojnë në ndërveprimet mes qelizave imunitare dhe qelizave të indit lidhor. Studiuesit shpresojnë të dallojnë efektet normale të plakjes nga ndryshimet që mund ta bëjnë zemrën gjithnjë e më të cenueshme ndaj problemeve kardiovaskulare. Dizajni eksperimental i studimit e ndihmoi gjithashtu ekipin të veçonte plakjen si një faktor më vete që kontribuon në këto ndryshime. Meqenëse minjtë jetuan në të njëjtat kushte dhe ndoqën të njëjtën dietë, studiuesit mundën të analizonin ndryshimet e lidhura me moshën, pa ndikimin e faktorëve shtesë që mund të vinin nga mjedise ose zakone të ndryshme ushqimore. “Zëvendësimi i valvulave është një ndërhyrje e zakonshme te të moshuarit dhe një nga pyetjet kryesore është se sa nga dëmtimi që qëndron në themel të këtij problemi shkaktohet nga vetë plakja”, tha autorja e studimit, Aleksandra Aljakna Khan, kërkuese postdoktorale në JAX. “Meqenëse të gjithë minjtë në studimin tonë jetuan në të njëjtin mjedis dhe ushqeheshin me të njëjtën dietë, ne arritëm të veçonim efektet e plakjes dhe të tregonim se vetëm plakja mund të nisë disa prej këtyre ndryshimeve në valvula dhe në aortë.” Në tërësi, gjetjet sugjerojnë se për të kuptuar plakjen e zemrës, duhet të shohim përtej muskulit përgjegjës për pompimin e gjakut. Valvulat, enët kryesore të gjakut dhe qelizat mbështetëse mund të luajnë një rol shumë më të madh nga sa është menduar deri më tani. Të kuptuarit e mënyrës se si këto struktura ndryshojnë dhe komunikojnë me njëra-tjetrën me kalimin e kohës mund t'i ndihmojë shkencëtarët, në të ardhmen, të identifikojnë mënyra për të ruajtur shëndetin kardiovaskular gjatë plakjes./ScienceDaily

