“NAZA”, i vetmi dokumentar mes 21 filmave në konkurrim, mbështetet te dëshmitë anonime të ushtarëve dhe oficerëve të inteligjencës mbi goditjet në Gaza. Filmi mori 25 minuta duartrokitje, ndërsa ushtria izraelite i hodhi poshtë akuzat dhe kundërshtoi besueshmërinë e burimeve... Festivali Ndërkombëtar i Filmit në Venecia mbyll sot, më 12 shtator, edicionin e 83-të dhe shpall fituesin e Luanit të Artë. Juria, e drejtuar nga aktorja dhe regjisorja amerikane Maggie Gyllenhaal, duhet të zgjedhë mes 21 filmave të konkurrimit kryesor.
Dokumentari NAZA i regjisorëve izraelitë Yuval Abraham dhe Rachel Szor ka marrë vëmendjen kryesore përpara ceremonisë. Festivali e futi filmin në program më 24 gusht, pasi autorët përfunduan procesin e fshehjes së identitetit të burimeve. NAZA zgjat 80 minuta, përfaqëson një prodhim britanik të The Guardian dhe JW Films dhe ka Jonathan Glazer si producent ekzekutiv.
Filmi mbështetet te intervistat me 24 ushtarë dhe punonjës të inteligjencës izraelite. Abraham dhe Szor i regjistruan dëshmitë gjatë tri viteve, kryesisht natën, mbi çatitë e ndërtesave në Tel Aviv. Kamera nuk ua tregon fytyrat burimeve dhe ekipi ka ndryshuar zërat e tyre.
Sipas dëshmive që paraqet filmi, strukturat ushtarake përdorën përgjimin e telefonave, sistemet e analizës së të dhënave dhe mjete të inteligjencës artificiale për të propozuar objektiva në Gaza. Disa burime pretendojnë se strukturat komanduese miratuan goditje edhe kur llogaritjet parashikonin vdekjen e civilëve në banesat e shënjestruara.
Titulli NAZA vjen nga një shkurtim që, sipas filmit, shërben brenda inteligjencës izraelite për të shënuar dëmin anësor të parashikuar, pra numrin e civilëve që mund të vdesin gjatë një sulmi. Filmi përqendrohet te sistemi i vendimmarrjes dhe te ndarja e përgjegjësisë ndërmjet analistit, komandës dhe personit që kryen goditjen.
Publiku i Venecias e priti premierën me 25 minuta duartrokitje, kohë që Associated Press e cilëson si rekordin e festivalit. NAZA mbetet dokumentari i vetëm në konkurrimin kryesor dhe Rachel Szor përfaqëson njërën nga vetëm dy regjisoret gra mes filmave konkurrues. Associated Press
Duartrokitjet nuk përcaktojnë vendimin e jurisë. Në vitin 2025, publiku duartrokiti për rreth 24 minuta filmin The Voice of Hind Rajab, por juria i dha atij Luanin e Argjendtë dhe ia dorëzoi çmimin kryesor filmit të Jim Jarmusch. Në garën e këtij viti, kritikët kanë vlerësuar edhe Possible Love të Lee Chang-dong, Wild Horse Nine të Martin McDonagh dhe Look Back të Hirokazu Koreeda.
Revista Time Out i dha NAZA-s pesë yje dhe vlerësoi ndërthurjen e hetimit gazetaresk me gjuhën kinematografike. Kritikët kanë evidentuar mungesën e pamjeve të shumta grafike dhe zgjedhjen e autorëve për të përballur rrëfimet e ushtarakëve me jetën e zakonshme të Tel Avivit. Ushtria izraelite publikoi më 11 shtator një përgjigje zyrtare dhe i hodhi poshtë kategorikisht pretendimet. Ajo deklaroi se anonimati nuk lejon verifikimin e identitetit, gradës dhe rolit të dëshmitarëve. Ushtria tha gjithashtu se personeli njerëzor, jo inteligjenca artificiale, merr vendimet për objektivat dhe se strukturat ushtarake shqyrtojnë raportin ndërmjet përfitimit ushtarak dhe dëmit të mundshëm ndaj civilëve. Autorët e filmit kundërshtojnë këtë version. Ata thonë se dëshmitë nuk përshkruajnë veprime individuale të shkëputura, por një sistem që llogarit paraprakisht viktimat civile. Publiku nuk ka ende akses te materialet e plota mbi të cilat mbështeten intervistat, ndërsa mbrojtja e identitetit të burimeve kufizon verifikimin e pavarur. Këto dy elemente duhet të shoqërojnë çdo raportim mbi akuzat e filmit.
Abraham dhe Szor fituan më parë Oscar-in si dy nga katër autorët e dokumentarit No Other Land, së bashku me regjisorët palestinezë Basel Adra dhe Hamdan Ballal. Filmi trajtoi zhvendosjen e komuniteteve palestineze në Masafer Yatta të Bregut Perëndimor.
Ceremonia e sotme bashkon katër elemente konkrete: festivalin më të vjetër të filmit në botë, garën mes 21 premierave, një dokumentar të ndërtuar mbi 24 burime të brendshme dhe një përgjigje zyrtare që kundërshton akuzat. Juria nuk vendos vetëm për vlerën artistike të një filmi. Vendimi i saj përcakton edhe peshën publike që Venecia do t’i japë një hetimi mbi luftën në Gaza.
Programi nuk evidenton pjesëmarrje shqiptare. NAZA ka megjithatë lidhje të drejtpërdrejtë me gazetarinë shqiptare, sepse një redaksi mediatike, The Guardian, ka kthyer një hetim me burime anonime në dokumentar kinematografik. Rasti nxjerr në plan të parë mbrojtjen e burimit, verifikimin e dëshmisë dhe detyrimin për t’i dhënë palës së akuzuar të drejtën e përgjigjes./Pamfletiluani i artë venecia Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Kulture Pas një mijë vjetësh, kronika e pushtimit norman kthehet në Angli 11 Shtator 2026, 16:0016:00Kulture Giorgos Mazonakis, djaloshi që e dinte se do të bëhej yll 9 Shtator 2026, 22:2922:29Kulture 10 këngët e pavdekshme të Giorgos Mazonakis, hitet që shënuan 34 vite karrierë 9 Shtator 2026, 17:2817:28Kulture Ndërron jetë në moshën 54-vjeçare këngëtari i njohur grek Giorgos Mazonakis 9 Shtator 2026, 17:0017:00Kulture Venecia shfaq “DAU”, filmi që përplasi Ukrainën me festivalin 9 Shtator 2026, 12:3212:32Kulture Mevlan Shanaj ngre alarmin për ligjin e ri të kinematografisë: Rrezikon të varrosë prodhimin e filmit shqiptar 8 Shtator 2026, 15:1815:18Kulture