Minatorë në perëndim të diellit, pranë Carletonville, rreth viteve 1970–1975 Përpjekja amerikane për të marrë kontrollin mbi mineralet kritike po ndërton një arkitekturë të re strategjike, ku sigurimi i zinxhirëve industrialë dhe ushtarakë rrezikon t’i kthejë vendet e Jugut Global në furnizuese të rezervave minerare për kapitalin perëndimor... Harta e luftës së re për mineralet shtrihet nga rezervat e litiumit në Amerikën e Jugut deri te tokat e rralla të Groenlandës.
Fjalori që përdoret për këtë betejë është i njohur: siguri e zinxhirit të furnizimit, siguri kombëtare, diversifikim dhe partneritet. Por pas këtyre termave qëndron një projekt shumë më i vjetër. Shtetet e Bashkuara kërkojnë ta organizojnë pasurinë minerare të Hemisferës Perëndimore sipas nevojave të industrisë dhe ushtrisë amerikane, duke kufizuar njëkohësisht hapësirën e Kinës.
Emri i ri i kësaj ambicie është ajo që Donald Trump e ka paraqitur si një shtojcë të Doktrinës Monroe të vitit 1823, e quajtur edhe “Donroe Doctrine”.
Mineralet nuk janë kritike në vetvete. Bakri, litiumi, grafiti, kobalti, nikeli dhe tokat e rralla marrin këtë rëndësi brenda një sistemi prodhimi që kërkon gjithnjë e më shumë rrjete elektrike, bateri, qendra të dhënash, gjysmëpërçues, satelitë dhe avionë luftarakë.
International Energy Agency parashikon se kërkesa për këto minerale, sipas politikave aktuale, do të afrohet me dyfishimin deri në vitin 2040, ndërsa kërkesa për litium pritet të rritet më shumë se trefish.
Por problemi kryesor nuk ndodhet vetëm te rezervat nëntokësore.
Kontrolli real kalon te metalurgjia, patentat, financimi, ndarja e mineraleve, rafinimi dhe tregjet. Kina përpunon më shumë se 90 për qind të prodhimit botëror të galiumit, grafitit, manganit dhe disa kategorive kryesore të tokave të rralla. Pikërisht këtë realitet industrial Uashingtoni po e përkthen në çështje të sigurisë kombëtare.
Në prill 2025, Shtëpia e Bardhë urdhëroi një hetim sipas Section 232 për mineralet kritike të përpunuara dhe produktet që prodhohen prej tyre, duke e trajtuar varësinë nga importet si kërcënim të mundshëm për sigurinë kombëtare.
Në janar 2026, pasi hetimi arriti në përfundimin se këto importe kërcënonin sigurinë amerikane, Trump urdhëroi negociata me partnerët tregtarë dhe hodhi në diskutim vendosjen e dyshemeve të çmimeve dhe kufizimeve të tjera tregtare.
Në korrik, ai përdori Defense Production Act për rikuperimin e mineraleve kritike nga mbetjet dhe produktet e përdorura. Të marra së bashku, këto masa ndërtojnë një politikë industriale amerikane të mbështetur te tarifat, presioni ekonomik dhe fuqia ushtarake.
Politika amerikane për mineralet kritike nuk synon vetëm gjetjen e minierave jashtë SHBA-së. Ajo kërkon gjithashtu të ndikojë se ku mund të shiten këto minerale, teknologjinë që do t’i përpunojë dhe institucionet financiare që do të financojnë zinxhirin. Urdhri ekzekutiv i Trump për mineralet në shtratin e detit, i miratuar në vitin 2025, e formuloi qartë objektivin: SHBA-ja kërkon të forcojë partneritetet me aleatët dhe industrinë për të kundërshtuar ndikimin në rritje të Kinës mbi burimet minerare në fundin e oqeaneve.
Doktrina Trump e shtrin të njëjtën logjikë në gjithë hemisferën. Në këtë koncept, Amerika Latine dhe Karaibet nuk trajtohen si vende që ndërtojnë projektet e tyre të zhvillimit, por si hapësira strategjike amerikane, me produkte bujqësore, metale, minerale, porte dhe korridore detare.
Eduardo Galeano shkruante në librin “Open Veins of Latin America”, botuar në vitin 1971, për paradoksin e një kontinenti ku pasuria natyrore prodhoi varfëri dhe shfrytëzim për popullsinë vendase. Ky kontrast mes pasurisë dhe shfrytëzimit vazhdon. Groenlanda e tregon këtë doktrinë në formën e saj më të drejtpërdrejtë.
Ajo nuk është një hapësirë e zbrazët në Arktik, siç paraqitet shpesh, por atdheu i një shoqërie Inuit prej rreth 57 mijë banorësh, me një histori të gjatë të sundimit kolonial danez dhe me një proces ende të papërfunduar të vetëvendosjes.
Pozicioni mes Amerikës së Veriut dhe Europës, baza ushtarake amerikane në Pituffik, hapja e rrugëve detare të Arktikut dhe rezervat e tokave të rralla e kanë vendosur Groenlandën në qendër të interesit amerikan.
Dëshira e përsëritur e Trump për ta marrë Groenlandën e redukton territorin e Inuitëve në një çështje prone, mineralesh dhe strategjie ushtarake. Trump pretendon se e ka marrë tashmë Groenlandën nga Danimarka, ndërsa përmbajtja e marrëveshjes së sigurisë është shumë më e paqartë sesa deklaratat e tij publike.
Presioni mbi Groenlandën dhe ai mbi Amerikën Latine burojnë nga e njëjta logjikë strategjike. SHBA-ja e sheh Groenlandën si mburojën e saj veriore dhe Amerikën Latine si rezervuarin e saj jugor. Në të dyja rastet, synimi është pengimi i kapitalit, infrastrukturës dhe teknologjisë kineze që të krijojnë një prani afatgjatë.
Por çështja nuk lidhet vetëm me lirinë e investimeve kineze. Në qendër qëndron sovraniteti i vendeve për të përcaktuar vetë politikën e tyre ekonomike dhe marrëdhëniet ndërkombëtare. Uashingtoni kërkon të përcaktojë se cilat marrëdhënie ekonomike konsiderohen të pranueshme. Në këtë mënyrë, sovraniteti kushtëzohet nga rreshtimi strategjik. Amerika Latine e njeh këtë histori. Galeano përshkruan rrugën që ndoqën argjendi i Bolivisë, guanoja e Perusë, nitratet e Kilit, bakri i Kilit dhe Perusë, hekuri i Brazilit dhe nafta e Venezuelës drejt qendrave të ndryshme të akumulimit kapitalist.
Produkti ndryshon. Struktura mbetet. Lënda e parë nxirret në periferi, ndërsa teknologjia, financimi dhe fitimet më të mëdha përqendrohen diku tjetër. Kostot sociale dhe mjedisore mbeten pranë minierave. Edhe tranzicioni i gjelbër mund ta ndryshojë ngjyrën e kësaj strukture pa e ndryshuar mekanizmin.
Shifrat tregojnë njëkohësisht mundësinë dhe rrezikun. Sipas International Energy Agency, duke përjashtuar litiumin, vendet e Amerikës Latine përpunuan mesatarisht vetëm 20 për qind të mineraleve kryesore energjetike që nxorën gjatë vitit 2025.
Me projektet aktuale, rajoni mund të krijojë rreth 185 miliardë dollarë vlerë ekonomike deri në vitin 2035, por vetëm 1/5 e saj do të vijë nga rafinimi. Rritja e kapaciteteve vendase të përpunimit mund ta çojë këtë vlerë në rreth 220 miliardë dollarë.
UN Conference on Trade and Development kërkon një politikë industriale rajonale, investime publike më të mëdha në infrastrukturë dhe arsim, rregulla për përdorimin e mallrave dhe fuqisë punëtore vendase, transferim teknologjie dhe kontroll mbi ritmin dhe kushtet e nxjerrjes.
Pyetja është nëse këto instrumente do t’i shërbejnë planifikimit publik apo do të financojnë kompanitë e huaja.
Brazili ndodhet në qendër të kësaj beteje. Vendi zotëron rreth 23 për qind të rezervave të njohura të tokave të rralla, por prodhon afërsisht 1 për qind të prodhimit botëror dhe nuk zotëron një zinxhir të integruar që nis me ndarjen e mineraleve dhe përfn me prodhimin e metaleve, aliazheve dhe magnetëve permanentë. Në minierën Pela Ema në Goiás, Serra Verde Group prodhon karbonat të përzier të tokave të rralla.
Fazat më të vështira dhe më fitimprurëse zhvillohen jashtë Brazilit. Brenda vendit mbeten nxjerrja, një pjesë e vendeve të punës dhe taksave, si edhe kostot mjedisore. Jashtë tij zhvendosen prodhimi me vlerë më të lartë, patentat dhe kontrolli strategjik. Për këtë arsye ka rëndësi blerja e Serra Verde nga USA Rare Earth, e mbështetur nga kapitali amerikan. Rezervat përmbajnë dysprosium dhe terbium, dy elemente të domosdoshme për magnetët me performancë të lartë që përdoren në motorët elektrikë dhe sistemet ushtarake.
Financimi amerikan dhe marrëveshjet e blerjes e bëjnë këtë operacion më shumë sesa një transaksion mes kompanive private. Ai është pjesë e përpjekjes së drejtuar nga shteti amerikan për të ndërtuar një zinxhir furnizimi që përjashton Kinën.
Ndërkohë, pranë minierës, komunitetet rurale dhe quilombola përballen me ndotjen e përrenjve, kërcënimet ndaj tokës dhe pretendimet minerare që rrezikojnë vendbanimet e krijuara nga reforma agrare.
Një mineral nuk mund të quhet “i gjelbër” kur kostot e tij u kalohen njerëzve që jetojnë mbi rezervat. Përgjigjja e Brazilit nuk mund të kufizohet te ndryshimi i blerësit. Bashkëpunimi me Kinën, SHBA-në apo Europën duhet të matet me teknologjinë, njohuritë dhe kapacitetet që mbeten në Brazil dhe jo me kombësinë e kompanisë që blen mineralin.
Kjo kërkon kontroll publik mbi informacionin gjeologjik dhe rezervat strategjike, financim publik përmes Brazilian Development Bank, BNDES, hetim publik të ndikimit ekologjik, licencim mjedisor që shqyrton efektet e grumbulluara mbi ujërat, si edhe të drejta të zbatueshme për konsultim të lirë, paraprak dhe të informuar për komunitetet indigjene, quilombola dhe komunitetet bujqësore.
Po kështu kërkohet kontroll mbi blerjet e minierave nga kompanitë e huaja, detyrim kontraktual për transferimin e teknologjisë, kërkim shkencor i drejtuar nga universitetet dhe institutet publike braziliane, ndarje dhe rafinim i detyrueshëm brenda vendit dhe bashkëpunim rajonal për prodhimin e baterive, kimikateve, makinerive, magnetëve dhe për riciklimin.
Vendet e Jugut nuk duhet ta reduktojnë zgjedhjen e tyre mes një zinxhiri të përqendruar te Kina dhe një zinxhiri të kontrolluar nga SHBA-ja. Lëvizjet sociale duhet të kërkojnë sovranitet mbi këto burime, me kompani dhe institucione publike, mandate transparente, standarde të përbashkëta mjedisore dhe kërkim shkencor të përbashkët.
Nxjerrja e metaleve dhe mineraleve duhet të planifikohet sipas nevojave shoqërore dhe jo sipas konsumit të luksit apo kërkesave të një ekonomie të mbështetur te lufta e përhershme. Dobësia më e madhe që zbulon kjo përplasje nuk është varësia nga një shtet i vetëm. Është varësia nga zinxhirë furnizimi që kontrollohen jashtë vendeve ku ndodhen burimet. Doktrina Trump synon të sigurojë hemisferën dhe pasuritë e saj për nevojat e Shteteve të Bashkuara. Një doktrinë e ndërtuar mbi sovranitetin popullor do t'i përdorte burimet natyrore në interes të njerëzve që jetojnë mbi këtë pasuri: energjinë përpara eksporteve, ujin përpara mbetjeve, dijen përpara rentës minerare dhe sovranitetin përpara rreshtimit.
Pasuria nën tokë duhet të shfaqet mbi tokë në shkolla, spitale, qendra kërkimore, laboratorë, ekosisteme të restauruara dhe jetë dinjitoze, jo të largohet nga vendi në thasë me koncentrat. Në vitin 1904, poeti nikaraguan Rubén Darío shkroi “A Roosevelt”, drejtuar presidentit amerikan Theodore Roosevelt, si një akuzë kundër imperializmit amerikan.
Në vargjet e tij, Darío iu referua edhe “Le Message de Grant” të Victor Hugo-s të vitit 1872, ku shkrimtari francez i drejtohej presidentit amerikan Ulysses S. Grant.
Më shumë se një shekull më vonë, mineralet kanë ndryshuar dhe teknologjia ka ndryshuar. Por beteja se kush i zotëron burimet, kush i përpunon dhe kush përfiton prej tyre vazhdon të zhvillohet mbi të njëjtën hartë politike. /Përshtati Pamfleti nga thetricontinental/ amerika latine mineralet trump marjorie arnfield england breaking the coal 1920 1 aage gitz johansen denmark the eskimo dies 1958 1024x563 rosemary namuli karuga kenya three women walking 2001 sebastiao salgado brazil serra pelada gold mine brazil 1986 684x1024 Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Alarm sigurie në Brazil, SHBA pezullon shërbimet konsullore në prag të zgjedhjeve 2 Tetor 2026, 21:1421:14Rajoni dhe Bota ‘Maxi merde’/ Franca në krizë, gara për Elizenë hyn në zonën e turbulencave 2 Tetor 2026, 20:1720:17Rajoni dhe Bota Kriza e energjisë, Meloni i kërkon Brukselit më shumë fleksibilitet 2 Tetor 2026, 19:3719:37Rajoni dhe Bota “Dhurata” e Putinit për Vuçiçin para zgjedhjeve 2 Tetor 2026, 19:0119:01Rajoni dhe Bota Kievi nën goditje, raketat ruse po copëtojnë qytetin 2 Tetor 2026, 18:4518:45Rajoni dhe Bota Trump projekton NATO-n e re, cilat janë vendet që përjashtohen? 2 Tetor 2026, 18:2718:27Rajoni dhe Bota