Çështja e Vlora Hysenit ka prodhuar ditët e fundit shumë zhurmë për komunikimet e saj private dhe shumë më pak vëmendje për pyetjen që ka rëndësi më të madhe për shtetin shqiptar: si arriti një zyrtare e shkarkuar nga shërbimi inteligjent i Kosovës të bëhej, më pak se dy vjet më vonë, drejtuese e Shërbimit Informativ të Shtetit në Shqipëri? Kjo nuk është një pyetje për jetën private të një zyrtareje dhe as për kuptimin e fjalëve “zemër” apo “shpirt” në komunikimet e saj. Është një pyetje për mënyrën se si funksionojnë institucionet që zgjedhin, kontrollojnë dhe certifikojnë njerëzit të cilëve shteti u beson sekretet e tij më të ndjeshme. Vlora Hyseni është nën hetim për veprat penale të “përkrahjes së autorit të krimit” dhe “zbulimit të akteve ose të dhënave sekrete”. Me kërkesë të SPAK-ut, Gjykata e Posaçme caktoi ndaj saj masën “arrest në shtëpi” dhe pezullimin nga funksioni; këto janë akuza dhe masa procedurale, jo një vendim fajësie, dhe Hyseni gëzon prezumimin e pafajësisë. LEXO EDHE:Ish-kreu i SHISH nën akuzë nga SPAK se ndihmoi Agasin me të dhëna sekrete, Muçi për Report Tv: Rama të mbajë përgjegjësi politike, shteti ka rënë Hetimi penal duhet të përcaktojë nëse ajo ka shkelur ligjin. Por një shtet serioz nuk mund të presë përfundimin e një procesi penal për të shqyrtuar një çështje tjetër, të ndryshme dhe po aq të rëndësishme: nëse mekanizmat që e çuan Hysenin në postin më të lartë të inteligjencës shqiptare funksionuan ashtu siç duhej. Historia që kërkon shpjegim fillon më 30 qershor 2021. Atë ditë, presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, dhe kryeministri Albin Kurti vendosën shkarkimin e Hysenit nga posti i zëvendësdrejtores së Agjencisë së Kosovës për Inteligjencë; njoftimi publik nuk jepte një arsye konkrete për largimin e saj. Për institucionet shqiptare që më vonë do t’i besonin asaj drejtimin e SHISH-it, ky duhej të ishte një fakt që kërkonte verifikim veçanërisht të kujdesshëm, jo një detaj biografik që mund të kalohej pa përgjigje. Vetëm disa muaj pas largimit nga AKI-ja, Hyseni u bë këshilltare për sigurinë pranë Kryeministrit Edi Rama. Më pas, më 17 mars 2023, Rama ia propozoi Presidentit Bajram Begaj për drejtimin e SHISH-it. Në argumentimin publik të propozimit, Kryeministri vlerësoi përgatitjen, përvojën dhe respektin që, sipas tij, Hyseni gëzonte në komunitetin ndërkombëtar të inteligjencës; më 3 prill, Presidenti Begaj firmosi dekretin e emërimit. Por këtu lind edhe një pyetje tjetër: përse për drejtimin e institucionit më të rëndësishëm të inteligjencës shqiptare u zgjodh pikërisht një zyrtare që vinte nga shërbimi inteligjent i një shteti tjetër dhe që, për më tepër, ishte shkarkuar nga detyra atje? A ishte vërtet e pamundur të gjendej brenda SHISH-it, strukturave të sigurisë kombëtare apo komunitetit shqiptar të inteligjencës një profesionist me përvojën, integritetin dhe autoritetin e nevojshëm për ta marrë këtë detyrë? A u shqyrtuan kandidatura të tilla dhe, nëse po, përse u lanë mënjanë? Zgjedhja e një drejtuesi të shërbimit sekret nuk është një konkurs ndërkombëtar për menaxherë. Është një nga vendimet më të ndjeshme që merr një shtet për arkitekturën e vet të sigurisë dhe, pikërisht për këtë arsye, publiku ka të drejtë të dijë se çfarë e bëri Hysenin zgjedhjen e preferuar mbi profesionistët që Shqipëria kishte brenda sistemit të saj. Kjo kronologji krijon një detyrim të qartë për transparencë institucionale tani që personi i zgjedhur për të drejtuar SHISH-in është vetë subjekt i një hetimi që përfshin dyshime për nxjerrjen e informacionit sekret. Shqiptarët duhet të dinë se çfarë u verifikua përpara atij emërimi. Duhet të bëhet e qartë nëse autoritetet shqiptare kërkuan nga Kosova informacion mbi rrethanat e shkarkimit të Hysenit, çfarë informacioni morën, cilat institucione e shqyrtuan atë dhe mbi çfarë baze arritën në përfundimin se nuk kishte pengesë për t’i besuar drejtimin e shërbimit sekret shqiptar. Kjo nuk është kërkesë për publikimin e informacionit të klasifikuar. Është kërkesë që shteti të shpjegojë nëse procesi i kontrollit funksionoi, kush e zhvilloi atë dhe cilat garanci institucionale ekzistonin para se një zyrtari t’i jepej akses në informacionet më të ndjeshme të vendit. Shqipëria ka rregulla të posaçme për verifikimin e sigurisë së personave që kanë akses në informacion të klasifikuar. Rregullat për sigurinë e personelit parashikojnë procedura verifikimi dhe certifikimi pikërisht për të vlerësuar nëse një individ plotëson kushtet e sigurisë për njohjen, ruajtjen dhe administrimin e informacionit të klasifikuar. Vlera e këtyre kontrolleve nuk qëndron te ekzistenca e një certifikate në një dosje administrative. Ato kanë kuptim vetëm nëse arrijnë të identifikojnë rreziqet përpara se një person të marrë aksesin dhe autoritetin që posti i jep. Për këtë arsye, shkarkimi i Hysenit nga AKI-ja nuk mund të trajtohet sot si një çështje marrëdhëniesh seksuale dhe as si një çështje personale e Vlora Hysenit. Institucionet shqiptare nuk kishin detyrë të supozonin fajësi për shkak të një vendimi të marrë në Prishtinë, por kishin detyrimin institucional të kuptonin rrethanat e tij përpara se të merrnin një vendim shumë më të rëndësishëm në Tiranë. Periudha kur Hyseni shërbeu si këshilltare e Kryeministrit meriton gjithashtu vëmendje. Ajo tregon se emërimi në krye të SHISH-it nuk ishte kontakti i parë profesional mes saj dhe qeverisë shqiptare, por kulmi i një marrëdhënieje pune dhe i një besimi të krijuar më herët. Besimi politik dhe profesional është i pashmangshëm në emërimet e nivelit të lartë. Por kur ky besim shndërrohet në autoritet mbi sekretet e shtetit, ai duhet të shoqërohet me mekanizma kontrolli që nuk varen nga besimi personal i askujt. Ka gjithashtu një debat të ligjshëm për rrjedhjen në media të materialeve të hetimit dhe të komunikimeve private. Nëse materiale të mbrojtura nga sekreti hetimor janë nxjerrë në kundërshtim me ligjin, kjo çështje duhet të hetohet veçmas dhe të marrë përgjigjen e vet juridike. Por debati mbi mënyrën se si informacioni nga dosja ka mbërritur te publiku nuk duhet të zëvendësojë debatin mbi substancën e çështjes. Sipas njoftimeve mbi hetimin, autoritetet po shqyrtojnë pikërisht dyshimin se informacione sekrete mund të jenë nxjerrë nga drejtuesja e institucionit që kishte për detyrë t’i mbronte ato. Po aq i pamjaftueshëm do të ishte argumenti se diskutimi publik dëmton imazhin e SHISH-it. Besimi në një institucion të sigurisë nuk mbrohet duke shmangur pyetjet për një dështim të mundshëm; ai mbrohet duke treguar se institucioni dhe shteti janë të aftë ta identifikojnë atë, ta hetojnë dhe të korrigjojnë dobësitë që e bënë të mundur. Shqyrtimi i kësaj historie duhet të ketë dy drejtime të ndara. Drejtësia duhet të përcaktojë përgjegjësinë individuale të Vlora Hysenit dhe të kujtdo tjetër që është nën hetim, ndërsa institucionet duhet të rindërtojnë procesin e emërimit, verifikimit dhe mbikëqyrjes që e shoqëroi atë. Kjo nënkupton të përcaktohet kush kërkoi informacion për të kaluarën e saj, kush e mori atë informacion, kush e analizoi dhe cilat institucione certifikuan se ajo plotësonte kushtet për postin. Po aq e rëndësishme është të dihet nëse verifikimet vazhduan gjatë ushtrimit të detyrës, sepse siguria nuk është një kontroll që përfn ditën kur vendoset firma mbi dekret. Përgjigjja për këto probleme nuk gjendet në mesazhet private dhe as në interpretimin e fjalëve që dy njerëz i kanë shkëmbyer mes tyre. Ajo gjendet në dosjen e emërimit, në verifikimet e sigurisë, në informacionet e kërkuara nga Kosova dhe në vendimet e njerëzve që e propozuan, e kontrolluan, e certifikuan dhe e dekretuan. Këto janë dokumentet dhe vendimet që mund të tregojnë jo vetëm çfarë ndodhi me Vlora Hysenin, por edhe diçka shumë më të rëndësishme: si funksionon shteti shqiptar kur zgjedh njerëzit të cilëve u beson sekretet e tij. SI.E./Shqiptarja.com TAG: Thoma Gëllçi vlora hyseni SHISH hetimet per grupin e agasit Sa e vlerësoni këtë artikull? ★ ★ ★ ★ ★ 5.0 / 5 (3 vlerësime) Faleminderit! OPINIONET MË TË VLERËSUARA Komente Komento Sondazhi i ditës:
22 Shtator, 16:08
Arrestimet e fundit nga SPAK, a janë provë e pavarësisë nga politika? Po 46.7% Jo 42.2% Disi 11.1% Vota total: 3411 Votat totale janë unike Sondazhi i ditës: 22 Shtator, 16:08 Arrestimet e fundit nga SPAK, a janë provë e pavarësisë nga politika?