Pse ana e majtë e trurit kontrollon anën e djathtë të trupit, ndërsa ana e djathtë kontrollon anën e majtë? Ky organizim i pazakontë është një nga veçoritë më intriguese të sistemit nervor dhe shkencëtarët kanë propozuar një shpjegim të ri, i cili na çon qindra miliona vjet prapa në kohë. Dr. Martin Wessendorf, neuroshkencëtar dhe profesor i asociuar emeritus në Universitetin e Minesotës, studion mënyrën se si trungu i trurit rregullon neuronet në palcën kurrizore. Daniel Wang është i specializuar në neuroshkencën konjitive dhe sëmundjet neurodegjenerative. Së bashku, ata kanë shqyrtuar origjinën evolucionare të lidhjeve të kryqëzuara të trurit.Lexo edhe:Pse shtatzënitë me interval të shkurtër mund të përshpejtojnë plakjen Në një studim të botuar në revistën Frontiers in Neuroanatomy, studiuesit shqyrtojnë disa qarqe nervore te kafshët me katër gjymtyrë, të cilat kanë organizim të kryqëzuar (që do të thotë se njëra anë e trurit lidhet me anën e kundërt të trupit). Hipoteza e tyre sugjeron se këto lidhje mund të jenë zhvilluar sepse evolucioni ndërtoi qarqe të reja nervore të trurit rreth një sistemi pamor të lashtë. Truri përmban shumë rrugë nervore që kalojnë nga njëra anë e sistemit nervor qendror në tjetrën. Për të kuptuar pse ekzistojnë këto lidhje kontralaterale (që kalojnë vijën e mesit të trupit), duhet të shqyrtojmë mënyrën se si janë zhvilluar qarqet e ndryshme shqisore dhe të lëvizjes gjatë evolucionit. Si e përpunon truri informacionin pamor Një shpjegim i mundshëm nis nga sytë. Kur drita kalon përmes thjerrëzës së syrit, imazhi që projektohet në retinë përmbyset. Objektet që shfaqen në të djathtën tonë projektohen në anën e majtë të retinës, ndërsa objektet që ndodhen në të majtën tonë projektohen në anën e djathtë. Informacioni pamor udhëton përmes nervit optik drejt një strukture të quajtur kiazma optike. Në këtë pikë, fijet nervore organizohen në mënyrë të tillë që informacioni nga fusha e djathtë pamore të arrijë në anën e majtë të trurit, ndërsa informacioni nga fusha e majtë pamore drejtohet në anën e djathtë. Disa prej këtyre sinjaleve arrijnë në një strukturë të lashtë të trurit, të quajtur tektumi optik (i cili te gjitarët njihet si kolikuli i sipërm). I vendosur në trurin e mesëm, ky rajon ndihmon në prodhimin e reagimeve të shpejta ndaj ngjarjeve pamore, siç është vënia e menjëhershme re e diçkaje që lëviz pranë nesh. Secila anë e tektumit optik përmban një paraqitje të fushës pamore të kundërt. Më në thellësi të kësaj strukture, informacioni për ndjesitë fizike (informacioni somatosensor) organizohet gjithashtu në harta përkatëse. Meqenëse tektumi optik gjendet te çdo specie vertebrore, ai konsiderohet një nga strukturat më të lashta të sistemit nervor të vertebrorëve. Shfaqja e tij e hershme mund të jetë veçanërisht e rëndësishme për të kuptuar pse shumë rrugë të tjera nervore kalojnë nga njëra anë në tjetrën. Pse sinjalet shqisore kalojnë në anën tjetër të trurit dhe palcës kurrizore Studiuesit shqyrtuan gjithashtu dy rrugë kryesore nervore përgjegjëse për transmetimin e ndjesive nga trupi drejt trurit. Të dyja kalojnë nëpër qendrën e sistemit nervor qendror (trurin dhe palcën kurrizore) dhe të dyja duket se janë të përhapura te tetrapodët (kafshët me katër gjymtyrë, përfshirë gjitarët, shpendët, zvarranikët dhe amfibët). E para, e quajtur rruga e kolonave dorsale, përcjell informacionin për prekjen e lehtë, dridhjet dhe pozicionin e pjesëve të ndryshme të trupit. Sinjalet nga gjymtyrët dhe trungu i trupit udhëtojnë lart përmes pjesës dorsale të palcës kurrizore, përpara se të arrijnë te një neuron tjetër në trungun e trurit, pikërisht mbi palcën kurrizore. Prej aty, kjo rrugë kalon në anën e kundërt. Megjithëse peshqit nuk e kanë këtë rrugë nervore, shkencëtarët e kanë identifikuar atë te amfibët, zvarranikët, shpendët dhe gjitarët. Prania e saj në këto grupe kryesore kafshësh sugjeron se ky organizim u shfaq herët gjatë evolucionit të tetrapodëve dhe ka mbetur kryesisht i pandryshuar. Rruga e dytë, e njohur si trakti spinotalamik, transmeton ndjesitë që lidhen me dhimbjen, kruajtjen dhe disa lloje të prekjes. Ndryshe nga rruga e kolonave dorsale, ajo kalon në anën e kundërt brenda vetë palcës kurrizore. Pas kalimit në anën tjetër, sinjalet udhëtojnë lart drejt talamusit, një rajon i trurit që ndodhet mbi trurin e mesëm dhe që luan një rol qendror në përpunimin e informacionit shqisor dhe të lëvizjes. Ky organizim i kryqëzuar gjendet te shpendët, gjitarët dhe zvarranikët. Ai shfaqet gjithashtu te disa peshq kërcorë, përfshirë peshkaqenët dhe rrezet, çka sugjeron se disa aspekte të këtij organizimi kanë rrënjë edhe më të thella evolucionare. Si e kontrollon truri lëvizjen në të gjithë trupin Organizimi i kryqëzuar i sistemit nervor nuk kufizohet vetëm te ndjesitë. Studiuesit identifikuan tri rrugë të rëndësishme nervore që përfshihen në kontrollin e muskujve skeletorë dhe që lidhin gjithashtu njërën anë të trurit me anën e kundërt të palcës kurrizore. E para është rruga tektospinale, e cila ndihmon trupin të reagojë shpejt ndaj informacionit që vjen nga mjedisi. Tektumi optik përpunon më shumë sesa vetëm informacionin pamor. Ai merr gjithashtu informacion për tingujt dhe ndjesitë fizike, duke i organizuar këto sinjale në harta që përputhen me paraqitjen pamore në anën e kundërt të trurit. Imagjinoni sikur po përgatiteni të kaloni rrugën dhe papritur vini re një makinë që po afrohet nga cepi i fushës suaj pamore. Instinktivisht ktheheni në drejtim të automjetit. Rruga tektospinale është një nga qarqet nervore që ndihmon në prodhimin e këtij reagimi të shpejtë. Ajo mund të koordinojë gjithashtu reagime të ngjashme ndaj tingujve ose prekjeve të papritura. Sinjalet e lëvizjes e kanë origjinën në shtresat më të thella të tektumit optik dhe udhëtojnë përmes fibrave nervore drejt anës së kundërt të palcës kurrizore. Kjo rrugë gjendet te shumica e tetrapodëve dhe te disa peshq kërcorë. Një tjetër qark i rëndësishëm është rruga rubrospinale, e cila mendohet se i ndihmon kafshët të kontrollojnë gjymtyrët e tyre. Ajo nis në një strukturë të trurit të mesëm të quajtur bërthama e kuqe dhe shtrihet drejt anës së kundërt të palcës kurrizore. Kjo rrugë është veçanërisht e zhvilluar te shumica e gjitarëve, megjithëse është identifikuar edhe te tetrapodë të tjerë dhe te disa peshq kërcorë. Evolucioni i kontrollit të imët motorik te njerëzit Rruga e tretë, e quajtur trakti kortikospinal, ka një rol veçanërisht të rëndësishëm te njerëzit, sepse mundëson lëvizje të sakta, përfshirë kontrollin e imët të gishtave tanë. Historia e saj evolucionare është më e ndërlikuar se ajo e rrugëve të tjera. Të gjithë vertebrorët kanë telencefalonin, pjesën e përparme të trurit, e cila përbën një pjesë të madhe të vëllimit të përgjithshëm të trurit te njerëzit. Megjithatë, vetëm gjitarët kanë një korteks cerebral të organizuar në gjashtë shtresa të dallueshme. Ky korteks me gjashtë shtresa mundëson funksione të ndërlikuara, si ndërthurja e informacionit shqisor me kujtimet, koordinimi i lëvizjeve dhe përpunimi i gjuhës. Rruga kortikospinale shtrihet nga korteksi cerebral drejt palcës kurrizore, por funksioni i saj ndryshon nga një specie në tjetrën. Te shumica e gjitarëve, ajo ndikon kryesisht në përpunimin shqisor. Fijet nervore arrijnë në rajonet e palcës kurrizore që marrin informacion nga trupi, duke i mundësuar trurit të rregullojë ndjesitë që mbërrijnë. Te primatët (përfshirë njerëzit) dhe disa kafshë të tjera që janë të afta të kryejnë lëvizje shumë të sakta, kjo rrugë arrin gjithashtu në rajonet e palcës kurrizore përgjegjëse për kontrollin e muskujve. Këto lidhje mundësojnë veprime të ndërlikuara, përfshirë lëvizjet e koordinuara të gishtave, të nevojshme për kryerjen e detyrave delikate. Në varësi të species, trakti kortikospinal mund të rregullojë informacionin shqisor ose të kontribuojë drejtpërdrejt në lëvizje. Në të dyja rastet, fijet e tij kalojnë vijën e mesit të sistemit nervor. Studiuesit sugjerojnë se njerëzit mund t'i kenë zhvilluar aftësitë e përparuara të kontrollit të imët motorik duke përshtatur një qark nervor më të vjetër, i cili fillimisht përfshihej në kontrollin e informacionit shqisor. Në vend që të krijonte një sistem krejtësisht të ri, evolucioni mund t'i ketë dhënë një funksion shtesë një rruge nervore ekzistuese. Një shpjegim 500 milionë vjeçar për organizimin e kryqëzuar të trurit Të marra së bashku, këto rrugë nervore çojnë drejt një shpjegimi potencialisht befasues për organizimin e pazakontë të trurit. Studiuesit propozojnë se qarqet e para pamore ndihmuan në krijimin e një modeli, sipas të cilit rrugët shqisore dhe ato të lëvizjes organizoheshin në anë të kundërta të sistemit nervor. Qarqet nervore që u zhvilluan më vonë mund ta kenë trashëguar këtë organizim gjatë evolucionit të tyre, veçanërisht te tetrapodët. Meqenëse çdo vertebror që jeton sot ka një kiazmë optike dhe një tektum optik të organizuar sipas informacionit që vjen nga fusha pamore e kundërt, studiuesit dyshojnë se këto struktura ekzistonin që te peshqit primitivë pa nofulla, gjatë periudhës Kambriane, afërsisht 538 deri në 486 milionë vjet më parë. Nëse kjo hipotezë është e saktë, kjo do të thotë se organizimi bazë që qëndron në themel të lidhjeve të kryqëzuara të trurit filloi të zhvillohej më shumë se gjysmë miliardë vjet përpara shfaqjes së njerëzve modernë. Kjo hipotezë madje mund të testohet. Shkencëtarët mund të shqyrtojnë kafkat e fosilizuara të peshqve të lashtë pa nofulla, për të kërkuar prova anatomike që mund të ndihmojnë në përcaktimin nëse këto kafshë të hershme kishin një kiazmë optike dhe një tektum optik. Një trashëgimi evolucionare dhe jo domosdoshmërisht një përparësi? Ideja më e gjerë vë në pikëpyetje supozimin se çdo veçori e pazakontë biologjike duhet të ketë evoluar sepse ofronte një përfitim të drejtpërdrejtë për mbijetesën. Evolucioni shpesh modifikon strukturat që ekzistojnë tashmë, në vend që të zhvillojë sisteme krejtësisht të reja. Pasi rrugët e lashta pamore krijuan një organizim të kryqëzuar, ky model mund të ketë ndikuar në mënyrën se si u zhvilluan qarqet e tjera shqisore dhe motorike. Në veçanti, organizimi i sistemit pamor (dhe sidomos i tektumit optik) mund të ketë ofruar një bazë strukturore që rrugët nervore të zhvilluara më vonë e ndoqën. Sipas kësaj hipoteze, lidhjet e kryqëzuara të trurit nuk u krijuan domosdoshmërisht sepse kontrolli i anës së kundërt të trupit ishte në vetvete më efektiv. Përkundrazi, ato mund të pasqyrojnë ndikimin afatgjatë të një organizimi të lashtë, të cilin evolucioni e ka ripërdorur vazhdimisht. Rezultati mund të jetë një nga shembujt më jetëgjatë të mënyrës se si sistemi nervor ruan historinë e tij evolucionare. Marrëdhënia e çuditshme midis dy hemisferave të trurit dhe anëve të kundërta të trupit mund të ketë origjinën përfundimisht në sistemet pamore të kafshëve që kanë jetuar më shumë se 500 milionë vjet më parë./ScienceDaily
