Kreu i OKB-së, Antonio Guterres Guterres përshkroi një botë që po riformësohet nga rënia e dominimit të SHBA-së, ngritja e fuqive të reja dhe mësimet poshtëruese nga luftërat e zgjedhura, ku superfuqitë e Luftës së Ftohtë dështuan të siguronin fitore vendimtare... Ngërçi i SHBA-së me Iranin dhe pushtimi i ngadaltë i Ukrainës nga Rusia kanë ekspozuar kufijtë e fortë të fuqisë së superfuqisë, tha António Guterres, ndërsa hodhi poshtë idenë e eklipsimit të OKB-së në një botë shumëpolare.
Në një intervistë të gjerë, ndërsa i afrohet fundit të një dekade në krye të OKB-së, Guterres përshkroi një botë që po riformësohet nga rënia e dominimit të SHBA-së, ngritja e fuqive të reja dhe mësimet poshtëruese nga luftërat e zgjedhura, ku superfuqitë e Luftës së Ftohtë dështuan të siguronin fitore vendimtare.
Me organizatën e tij të përfshirë nga kriza financiare, morali i ulët dhe përçarjet midis fuqive të mëdha, sekretari i përgjithshëm paralajmëroi se një rend më shumëpolar rrezikonte të rrëshqiste në konfrontim, nëse institucionet globale nuk përshtateshin me të.
“Është koha që superfuqitë të kuptojnë kufijtë e fuqisë së tyre. Nëse shikoni se çfarë ka ndodhur kohët e fundit, aftësia e superfuqive për të imponuar vullnetin ose forcën e tyre në disa situata ka qenë shumë e kufizuar”, i tha Guterres gazetës FT në zyrat e tij në katin e 38-të të selisë së OKB-së në Nju Jork.
“Shikoni çfarë ndodhi me Rusinë dhe Ukrainën”, tha ai, duke iu referuar pushtimit në shkallë të plotë në vitin 2022, të cilin Moska priste të zgjaste për disa ditë.
“Shikoni çfarë ka ndodhur me SHBA-në dhe Iranin”, shtoi Guterres, duke iu referuar luftës së SHBA-së dhe Izraelit kundër Iranit. Amerika shpresonte që Teherani të kapitullonte kur sulmoi në shkurt, por gjashtë muaj më vonë regjimi iranian po reziston dhe ka mbyllur Ngushticën e Hormuzit, rrugën ujore më të rëndësishme të energjisë në botë.
“Superfuqitë duhet të kuptojnë se gjërat kanë ndryshuar, pesha e vendeve të ndryshme ka ndryshuar”, tha Guterres, duke i cilësuar pengesat si pjesë të një ndryshimi nga rendi i udhëhequr nga SHBA-të i epokës së pas Luftës së Ftohtë në një botë shumëpolare.
Ish-kryeministri 77-vjeçar portugez e hodhi poshtë idenë se Bordi i Paqes i Donald Trump, një grupim udhëheqësish ndërkombëtarë i themeluar vitin e kaluar me një fokus fillestar në sigurimin e një marrëveshjeje midis Izraelit dhe Hamasit, mund të rivalizonte Këshillin e Sigurimit të OKB-së, duke treguar dështimin e tij për të bërë përparim në Gaza.
“Me të gjitha vështirësitë që mund të ekzistojnë për OKB-në, e vërteta është se, nëse shikoni se çfarë ndodh në Gaza, me masat që u morën dhe progresin që u bë, të jemi të sinqertë, nuk është detyrë e OKB-së të shqetësohet. Është detyrë e të tjerëve të shqetësohen për atë që po bëjnë”, tha ai.
Gjatë dekadës së Guterres në krye të qeverisë, profili i OKB-së si ndërmjetës në krizat globale është zbehur. Disa ish-zyrtarë dhe zyrtarë aktualë argumentojnë se ai dhe OKB-ja bënë një gabim në mandatin e tij të dytë duke qenë më pak të dukshëm në zonat e luftës në botë, pasi fokusi i tij duket se është zhvendosur nga ndërmjetësimi i konflikteve në sfida më të gjera shoqërore, siç është luftimi i ndryshimeve klimatike.
Guterres pranon se ka qenë e vështirë të ndërmjetësohet në luftërat në Ukrainë, Gaza dhe Iran. Organi vendimmarrës i OKB-së, Këshilli i Sigurimit, ishte "praktikisht i paralizuar", tha ai, pasi Amerika dhe Rusia, dy nga pesë fuqitë e saj me të drejtë vetoje, e kanë bllokuar atë ndërsa ndjekin qëllimet e tyre. Ai pranon gjithashtu se OKB është lënë mënjanë në luftën civile në Sudan, pasi "prishësit" e jashtëm kanë përfituar nga bllokimi i Këshillit të Sigurimit për të ndërhyrë në luftime.
“Një ndjenjë pandëshkueshmërie po mbizotëron tani. Mandati ynë është zvogëluar në mënyrë dramatike” nga fakti se nuk ka një Këshill të Sigurimit në gjendje t’u thotë vendeve se “duhet të sillen mirë ose do të ndëshkohen”, tha Guterres.
Por ai mohon se është tërhequr nga ndërmjetësimi, duke theksuar një udhëtim të kohëve të fundit në Qipro, e cila ka qenë e ndarë për 60 vjet.
"Ndërmjetësimi sot është jashtëzakonisht i vështirë dhe rezultatet janë të kufizuara. Por ne nuk do të dorëzohemi. Edhe Amerika e kishte të vështirë të ndërmjetësonte në Liban, Gaza, Sudan dhe Libi”, shtoi ai.
Sa i përket kritikave se zëri i OKB-së është bërë “më i qetë” gjatë mandatit të tij, ai argumentoi se pak veta folën më qartë për luftën në Ukrainë, sulmin “e tmerrshëm dhe të patolerueshëm” nga Hamasi më 7 tetor 2023 dhe sulmin “krejtësisht të patolerueshëm” hakmarrës nga Izraeli në Gaza.
Si Izraeli ashtu edhe Rusia janë të tërbuara me të për shkak të kritikave të tij ndaj të dhënave të tyre. Ai i hedh poshtë me pasion akuzat e Izraelit se OKB-ja është institucionalisht e anshme kundër Izraelit.
"Mendoj se kemi qenë në anën e duhur të historisë. Ne kemi mbrojtur atë që është e nevojshme që dy popuj të jenë në gjendje të jetojnë së bashku", tha ai.
Guterres, si shumë nga tetë paraardhësit e tij, ka zbuluar se problemi i tij më i madh ka qenë shpesh marrëdhënia e tij me Amerikën. Trump nuk e ka fshehur zhgënjimin e tij me të dhënat dhe axhendën multilaterale të OKB-së. Administrata e tij ka tërhequr mbështetjen nga Organizata Botërore e Shëndetësisë dhe agjencitë e tjera të OKB-së, dhe ka ndaluar financimin e dhjetëra operacioneve të OKB-së. Ajo i detyrohet më shumë se 2 miliardë dollarë borxhe buxhetit të OKB-së dhe 3 miliardë dollarë për operacionet paqeruajtëse, megjithëse SHBA-të kanë sinjalizuar se kanë ndërmend të lëshojnë vetëm 725 milionë dollarë për buxhetin.
Guterres ka kryesuar shkurtime të rënda, duke çuar në humbjen e mijëra vendeve të punës. Zyrtarët amerikanë i kanë mirëpritur shkurtimet buxhetore si një hap të parë, megjithëse argumentojnë se ato duhet të ishin zbatuar vite më parë. Burime të brendshme të OKB-së pranojnë se epoka pas Luftës së Ftohtë pa një rritje të madhe të ambicieve të saj, dhe një dyfishim të kotë të mandateve.
“Shumë njerëz menduan se disa agjenci të OKB-së do të shembeshin. Asgjë nuk është shembur. Sigurisht që ne jemi zvogëluar. A janë agjencitë pranë shembjes? Jo, sepse ne ishim të organizuar në një mënyrë që na lejonte të përshtateshim shpejt. Me një vëllim të madh detyrimesh të prapambetura, rreth 4 miliardë dollarë, ne jemi në gjendje të vazhdojmë aktivitetet tona. Në buxhetin e vitit 2026 kemi ulur numrin e posteve me 22 përqind. Nuk njoh asnjë institucion publik në botë që e ka bërë këtë. Vitin e kaluar, numri i ushtarëve në operacionet paqeruajtëse u ul me 25 përqind. Ne mund të zvogëlonim njësi pas njësie ato trupa dhe ndoshta as Financial Times nuk e vuri re”, tha Guterres, duke iu referuar shtrëngimit buxhetor.
Guterres ka një marrëdhënie të dobët me Trumpin dhe mezi ka folur me të gjatë mandatit të dytë të presidentit amerikan. Por ai tha se përtej titujve kryesorë, OKB-ja dhe SHBA-ja po bashkëpunojnë në një numër mosmarrëveshjesh, duke përfshirë Saharën perëndimore, Libinë dhe Sudanin. Ai gjithashtu theksoi rolin e OKB-së në ndihmën e Uashingtonit me krizën humanitare në Haiti.
“Ndonjëherë ka një ndryshim midis asaj që thonë njerëzit dhe asaj që bëjnë njerëzit... midis retorikës dhe realitetit”, tha ai, duke iu referuar bashkëpunimit.
Dekada e Guterres si sekretar i përgjithshëm ka përkuar me ngritjen e një niveli të ri të “Fuqive të Mesme” si aktorë gjithnjë e më të fuqishëm në skenën botërore, duke përfshirë gjigantët e jugut global, siç është India dhe shtetet e pasura të Gjirit. Ai e sheh këtë “si një trend shumë pozitiv” që duhet të çojë në ndryshimin e më në fund të organeve globale, të tilla si FMN-ja dhe Banka Botërore, për të reflektuar botën e sotme dhe jo atë të kohës kur u krijuan në vitin 1945.
Por ai paralajmëroi se ky ndryshim duhet të trajtohet me shumë kujdes. Nëse fuqitë globale nuk lëvizin shpejt për t'i bërë këto organe të pasqyrojnë botën në ndryshim, "rreziku është që më shumë multipolaritet të përkthehet në më shumë konkurrencë dhe përfundimisht në më shumë konfrontim".
“Le të mos harrojmë se Evropa para Luftës së Parë Botërore ishte shumëpolare. Por në mungesë të institucioneve shumëpalëshe të qeverisjes, rezultati ishte Lufta e Parë Botërore”, tha ai.
Fuqitë e mesme dhe kombet më të vogla po bëjnë presion të fortë për reformën e Këshillit të Sigurimit, ku Amerika, Kina, Rusia, Britania dhe Franca, fitueset në vitin 1945, kanë të drejtë vetoje, jo vetëm për rezolutat, por edhe për zgjedhjen e sekretarit të përgjithshëm. Guterres thotë se prania e tre nga pesë vendeve me të drejtë vetoje nga Evropa është e paqëndrueshme.
“Realiteti në terren në fund do të duhet të mbizotërojë. Do të jetë e pashmangshme që Këshilli i Sigurimit do të duhet të përshtatet... me peshën relative të fuqive të ndryshme në botë”, shtoi Guterres.
Por ai pranon se bindja për anëtarët e rinj të përhershëm të një Këshilli të Sigurimit të reformuar do të jetë e vështirë.
“Pushteti nuk jepet kurrë, ai duhet të merret. Pyetja është se si mund ta organizojmë komunitetin për të krijuar kushtet që ky pushtet të merret”, tha ai.
Ndërsa gara për ta pasuar atë kur mandati i tij i dytë pesëvjeçar të përfjë në dhjetor, kandidatët kanë treguar se do të donin që OKB-ja të jetë më e spikatur në krizat botërore. Dikush ka folur për OKB-në që potencialisht do të përballet me një "vdekje të ngadaltë" pa reforma rrënjësore dhe ka lënë të kuptohet shkurtimi i aktiviteteve të saj. Këshilla e vetme e Guterres për pasardhësin e tij është të jetë vetvetja dhe të bëjë gjënë e duhur në të cilën beson.
Guterres ka folur privatisht për shqetësimet e tij se në të ardhmen autoriteti dhe shtrirja e OKB-së mund të zvogëlohen. Ai hedh poshtë rrezikun që OKB-ja të ndjekë të njëjtën rrugë si paraardhësja e saj, Lidhja e Kombeve e pafat, e cila u bë e parëndësishme në numërimin mbrapsht të Luftës së Dytë Botërore. Përkundër "të gjitha vështirësive dhe problemeve të saj", shërbimi më i madh që OKB-ja kishte ofruar në tetë dekadat e saj ishte shmangia e një lufte midis superfuqive, tha Guterres.
Tani është muzgu i mandatit të tij. Ashtu si të gjithë sekretarët e përgjithshëm të OKB-së, atij i është dashur të luftojë nëse do të jetë më shumë “sekretar” dhe të përqendrohet në menaxhim, apo më shumë “gjeneral” dhe të përqendrohet në botë, dhe ka përfunduar duke u përballur me kritika në të dyja frontet. Ai është veçanërisht krenar për rekordin e tij në mbështetjen e luftës kundër ndryshimeve klimatike përballë udhëheqësve populistë që e nënvlerësojnë çështjen.
“Sekretari i përgjithshëm nuk ka kompetenca. Sekretari i përgjithshëm ka zë dhe njëfarë kapaciteti për të thirrur mbledhje. Kompetenca është një gjë tjetër dhe ne nuk e kemi atë. Por zëri nuk do të heshtë”, përfi ai./Përshtati “Pamfleti” nga “FinancialTimes”superfuqitë Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Italia ashpërson Kodin Rrugor, 75 euro gjobë nëse kalon rrugën me telefon në dorë! 24 Gusht 2026, 22:2222:22Rajoni dhe Bota “Do të pushtoj Mykonosin dhe do t’ia jap Erdoganit”/ Përgjimet nxjerrin zbuluar rrjetin e drogës 24 Gusht 2026, 21:3021:30Rajoni dhe Bota Rikthimi i Marine Le Pen ndryshon garën presidenciale në Francë! 24 Gusht 2026, 21:2321:23Rajoni dhe Bota “Bën mirë të mbajë një pako me bateri”, Kanadaja kërcënon Trump me ndërprerjen e energjisë 24 Gusht 2026, 20:4820:48Rajoni dhe Bota Europa izolon Putinin! 24 Gusht 2026, 19:5719:57Rajoni dhe Bota Netanyahu akuza të forta Iranit: Shënjestroi një nga djemtë e mi, u përpoq ta vriste! 24 Gusht 2026, 19:1419:14Rajoni dhe Bota