Foto Ilustruese / Ndërsa forca rekord e lekut shqiptar ndaj euros po vlerësohet zyrtarisht si shenjë triumfi ekonomik, ekonomistët e pavarur ngrenë shqetësimin se bumi i ndërtimeve dhe dyshimet për pastrim parash, po e ngopin tregun me euro, duke krijuar një pasuri të rreme që nuk u sjell dobi të prekshme qytetarëve të thjeshtë. Leku shqiptar është kthyer në një nga monedhat më të papritura fitimtare të Evropës. Këtë javë, një euro u këmbye me vetëm 93.62 lekë, niveli më i ulët që është regjistruar ndonjëherë ndaj monedhës sonë kombëtare.
Kursi ka ndryshuar aq shumë sa që një euro, që në vitin 2013 vlente rreth 140 lekë, tani blen afërsisht një të tretën më pak. Kryeministri Edi Rama e quan forcimin e lekut një sukses dhe një “tregues kokëfortë” i rritjes ekonomike.
Qeveria e tij thotë se shpjegimi është i drejtpërdrejtë: të ardhurat rekord nga turizmi, investimet e huaja dhe remitancat kanë përmbytur tregun me euro, duke rritur ofertën dhe duke ulur kështu çmimin e euros në raport me lekun.
Shifrat zyrtare, në pamje të parë, e mbështesin këtë argument. Vizitorët e huaj shpenzuan rreth 5.7 miliardë euro në Shqipëri gjatë vitit 2025, sipas të dhënave që qeveria paraqet. Investimet e huaja direkte arritën në rreth 1.6 miliardë euro, ndërsa remitancat kaluan 2 miliardë euro.
Së bashku, thotë qeveria, këto flukse kanë krijuar një tepricë valutore plotësisht të ligjshme. Edhe Fondi Monetar Ndërkombëtar ka mbështetur kryesisht mendimin se faktorët themelorë ekonomikë - veçanërisht turizmi dhe investimet e huaja - kanë qenë forcat kryesore pas forcimit të lekut.
Në vlerësimin e tij më të fundit, FMN-ja tha se këta faktorë ishin shtytësi kryesor i kursit real të këmbimit, ndërsa forcat spekulative patën vetëm një rol të vogël. Fondi ka mbrojtur gjithashtu kursin e lundrueshëm të këmbimit të Shqipërisë si një mburojë e rëndësishme kundër goditjeve të papritura ekonomike.
Por forca e një monedhe nuk do të thotë domosdoshmërisht se ekonomia është e fortë. Në teori, forcimi i lekut duhet t'i bëjë më të lira ushqimet, karburantet, makineritë dhe mallrat e konsumit që ne importojmë.
Bizneset duhet të paguajnë më pak për lëndët e para të blera jashtë, ndërsa familjet duhet të kenë më shumë fuqi blerëse. Duke qenë se Shqipëria importon pjesën më të madhe të asaj që konsumon, përfitimet duhet të ishin të dukshme në raftet e supermarketeve dhe në buxhetet e shtëpive. Por ato nuk duken.
Çmimet e ushqimeve dhe pijeve joalkoolike në Shqipëri arritën mesataren e Bashkimit Evropian në vitin 2024, sipas një studimi që ekonomistët kanë sjellë në vëmendje, edhe pse të ardhurat e familjeve shqiptare mbeten shumë më të ulëta se në shumicën e vendeve të BE-së.
Studimi tregoi se çmimet e ushqimeve ishin rritur më herët, më shpejt dhe më shpesh se në pjesën tjetër të rajonit, pavarësisht se leku ishte forcuar. Eksportuesit e kanë problemin e kundërt. Ata fitojnë euro jashtë vendit, por pagat, faturat e energjisë, qiratë dhe taksat i paguajnë në lekë.
Sa më shumë të bjerë euro, aq më shumë u zvogëlohen të ardhurat kur i shndërrojnë në monedhën vendase. Edhe operatorët turistikë që shesin paketa në euro ndjejnë të njëjtin presion.
Për të ruajtur fitimet e tyre, ata duhet të ngrenë çmimet në euro, gjë që mund ta bëjë Shqipërinë më pak tërheqëse në krahasim me Greqinë, Malin e Zi, Kroacinë ose Turqinë.
Ky paradoks ka hapur një pyetje më të bezdisshme: a e shpjegojnë vërtet turizmi, remitancat dhe investimet e huaja të gjithë valutën e huaj që hyn në Shqipëri?
Irena Beqiraj, ish-zëvendësministre e Financave, argumenton se qeveria llogarit paratë që hyjnë në vend, por nuk zbret siç duhet paratë që dalin prej tij. Nga 5.7 miliardë eurot që i atribuohen turizmit të huaj, ajo thotë se duhet të zbriten rreth 3.06 miliardë euro që shqiptarët kanë shpenzuar duke udhëtuar jashtë.
Ajo vëren gjithashtu se një pjesë e asaj që quhet investim i huaj përbëhet nga fitime të fituara në Shqipëri dhe të riinvestuara nga kompanitë në pronësi të huaj, e jo nga kapital i ri që futet fizikisht në vend. Sipas llogaritjeve të saj, midis 25- 40 për qind e forcimit të lekut nuk mund të shpjegohet vetëm me turizmin, investimet dhe remitancat.
Ekonomisti Pano Soko vë në dukje të metën tregtare të vazhdueshme të Shqipërisë. Nëse forca e lekut do të vinte kryesisht nga një ekonomi prodhuese më e fortë, argumenton ai, Shqipëria duhet të eksportonte shumë më tepër në raport me importet. Por çekuilibri tregtar nuk ka ndryshuar aq sa të shpjegojë lëvizjen kaq të madhe të monedhës.
Përfundimi të cilit po i vijnë disa ekonomistë të pavarur nuk është se turizmi është trillim ose se të gjitha investimet janë të paligjshme. Turizmi është rritur me ritme të shpejta dhe pa dyshim që sjell miliarda euro në Shqipëri. Pyetja është nëse flukset e ligjshme dhe të regjistruara në statistika janë aq të mëdha sa të shpjegojnë plotësisht forcimin e lekut dhe kohëzgjatjen e tij.
Nuk ka prova të vërtetuara publikisht se paratë kriminale janë shkaku kryesor i këtij kursi. Një kurs këmbimi nuk mund të tregojë nëse një euro ka ardhur nga një faturë hoteli, nga kursimet e një emigranti, nga një investim i rregullt në një apartament, nga korrupsioni apo nga trafiku ndërkombëtar i drogës. Pasi monedha hyn në treg, efekti që ajo ka mbi ofertën është i njëjtë.
Por ka arsye për t'u shqetësuar. Prokuroria e Posaçme e Shqipërisë, e njohur si SPAK, raportoi se gjatë vitit 2025 janë sekuestruar dhe konfiskuar rreth 45.4 milionë euro asete. Ndërtimi dhe pasuritë e paluajtshme përmenden vazhdimisht si sektorë ku pastrimi i parave rrezikon të ndodhë.
Këto sekuestrime nuk na tregojnë se sa para të paligjshme mund të qarkullojnë në ekonominë e gjerë dhe nuk vërtetojnë një lidhje të drejtpërdrejtë me kursin e këmbimit. Por ato tregojnë se ka të ardhura kriminale në sasi të konsiderueshme dhe se këto para po kërkojnë rrugë për t'u futur në asete që duken të ligjshme.
Vetë FMN-ja e paraqet fotografinë më të ndërlikuar sesa e portretizon qeveria. Megjithëse ia atribuon pjesën më të madhe të forcimit të lekut faktorëve themelorë ekonomikë, Fondi i ka bërë thirrje Shqipërisë që të vazhdojë zbatimin e strategjisë kombëtare kundër pastrimit të parave dhe të forcojë kontrollet financiare për të luftuar krimet tatimore.
FMN-ja ka paralajmëruar gjithashtu se ekspozimi ndaj tregut të pasurive të paluajtshme po rritet me shpejtësi. Që nga viti 2019, ndërtimet, çmimet e banesave dhe kreditë bankare të lidhura me to janë rritur ndjeshëm. Deri në tremujorin e tretë të vitit 2025, rreth dy të tretat e huave të marra nga familjet dhe 41 për qind e kredive për kompanitë jo-financiare shkonin për pasuri të paluajtshme. Kreditë për blerje banesash përbënin rreth 20 për qind të gjithë aktiveve të sistemit bankar.
Në të gjithë Tiranën, kullat vazhdojnë të ngrihen, ndërsa çmimet e apartamenteve që reklamohen janë gjithnjë e më të shkëputura nga pagat mesatare të shqiptarëve. Zhvillime të ngjashme po përhapen edhe përgjatë bregdetit, ku resortet luksoze, rezidencat dhe komplekset turistike janë bërë një nga destinacionet kryesore për kapitalin vendas dhe të huaj.
Kritikët i quajnë disa nga këto ndërtesa “kulla fantazmë”, duke nënkuptuar se apartamentet blihen si vend për të ruajtur vlerën ose si mjet për të lëvizur kapital, e jo si shtëpi për të jetuar.
Është e vështirë ta vërtetosh këtë pa mëdyshje, sepse informacioni i qartë mbi çmimet përfundimtare të shitjes, sa banesa janë të zëna, kush është pronari i vërtetë dhe nga vijnë paratë e investimit mbetet i kufizuar.
Këtu krahasimi me fatkeqësinë e skemave piramidale në Shqipëri bëhet i fuqishëm nga ana politike, edhe pse nuk është i saktë nga pikëpamja ekonomike. Një kullë nuk është një skemë Ponzi. Është një pasuri fizike, jo një shoqëri që premton kthime mujore të pamundura.
Sistemi bankar i Shqipërisë sot është gjithashtu shumë më i fortë, me më shumë kapital dhe më i mbikëqyrur nga afër sesa sistemi i thjeshtë financiar i mesit të viteve 1990. Por ngjashmëria ka të bëjë me diçka më të thellë.
Të dy modelet mund të krijojnë një pamje prosperiteti ndërsa mbështeten te hyrja e vazhdueshme e parave të reja. Të dy mund t'i çojnë çmimet e aseteve mbi atë që të ardhurat e zakonshme ose aktiviteti prodhues do ta justifikonin.
Dhe të dy mund ta fshehin rrezikun kur institucionet përqendrohen te rritja e përgjithshme dhe nuk pyesin se nga vijnë paratë dhe nëse bumi mund të zgjasë.
Midis viteve 1993-1995, ekonomia e Shqipërisë u rrit mesatarisht rreth 9 përqind në vit. Inflacioni ra nga tre shifra në rreth 6 përqind, dhe vendi konsiderohej si një nga shembujt më të suksesshëm të tranzicionit të hershëm.
Treguesit pozitivë makroekonomikë ishin të vërtetë, por poshtë tyre kompanitë piramidale po grumbullonin detyrime që në fund arritën pothuajse gjysmën e prodhimit të përgjithshëm të vendit.
Historia është më e ndërlikuar sesa thënia se FMN-ja dhe Banka Botërore nuk panë asgjë. Të dyja institucionet lëshuan paralajmërime për kompanitë piramidale. FMN-ja nuk arriti gjithashtu të binte dakord për fazën përfundimtare të programit të saj të huadhënies, për shkak të politikave fiskale të lirshme dhe refuzimit të qeverisë për të marrë masa të mjaftueshme për të korrigjuar situatën.
Por paralajmërimet nuk u pasuan me veprime, dhe institucionet ndërkombëtare në fillim nënvlerësuan si madhësinë e skemave, ashtu edhe aftësinë e tyre për të shkatërruar shtetin.
Rritja makroekonomike vazhdoi të regjistrohej edhe kur sistemi piramidal ishte në kulmin e vet, në vitin 1996. Shifrat nuk ishin domosdoshmërisht të rreme. Ato thjesht nuk ishin në gjendje të zbulonin rrezikun që po ndërtohej nën sipërfaqe.
Kur skemat u shembën në fillim të vitit 1997, kursimet u zhdukën, depot e armëve u plaçkitën, institucionet shtetërore pushuan së funksionuari në pjesën më të madhe të vendit dhe Shqipëria u zhyt në anarki dhe pothuajse në luftë civile. Kombet e Bashkuara autorizuan një forcë mbrojtëse shumëkombëshe me udhëheqje italiane, Operacioni Alba, për të ndihmuar në krijimin e një mjedisi të sigurt dhe për të mbështetur dërgimin e ndihmave humanitare.
Shqipëria e vitit 2026 nuk është Shqipëria e vitit 1997. Nuk ka asnjë shenjë se një shembje financiare është afër dhe do të ishte e papërgjegjshme të parashikohej një e tillë vetëm sepse leku është forcuar ose ndërtimet po lulëzojnë.
Rezervat e valutës së huaj janë në nivele rekord. Sistemi bankar ka likuiditet dhe kapital të mjaftueshëm. Borxhi publik është ulur, inflacioni mbahet nën kontroll dhe procesi i anëtarësimit të vendit në Bashkimin Evropian siguron një mbikëqyrje nga jashtë që nuk ekzistonte tridhjetë vjet më parë.
Megjithatë, Banka e Shqipërisë po thith sasi të jashtëzakonshme të valutës së huaj. Gjatë tremujorit të parë të vitit 2026, ajo bleu 95.5 milionë euro, gati tre herë më shumë se në të njëjtën periudhë të një viti më parë. Gjatë vitit 2025, ajo bleu më shumë se 1 miliard euro, përfshirë rreth 729 milionë euro në ndërhyrje për të kufizuar presionin mbi kursin e këmbimit. Rezervat e valutës së huaj arritën në 7.67 miliardë euro në maj 2026.
Fakti që euro vazhdon të dobësohet edhe pas këtyre blerjeve tregon se sa e madhe është oferta e euros që hyn në Shqipëri. Kjo ofertë mund të vijë kryesisht nga turizmi, investimet dhe remitancat, siç argumentojnë qeveria dhe FMN-ja.
Por kursi i paprecedentë i këmbimit, presioni mbi eksportuesit, mungesa e uljes së çmimeve për konsumatorët, rritja e kredive për banesa dhe ekspozimi i pranuar i ndërtimit ndaj pastrimit të parave kërkojnë më shumë sesa thjesht fjalë qetësuese nga politika.
Ato kërkojnë të dhëna. Autoritetet duhet të botojnë shifra më të hollësishme për të ardhurat neto nga turizmi, fitimet e huaja të riinvestuara, paratë e gatshme që hyjnë jashtë sistemit bankar, sa banesa janë të zëna, çmimet reale të transaksioneve, kush janë pronarët e vërtetë dhe nga vijnë financimet për projektet e mëdha të ndërtimit.
Të dhënat e policisë për hetimet e pastrimit të parave duhet të shqyrtohen krahas statistikave të bilancit të pagesave, e jo si një çështje e veçantë e drejtësisë penale.
Prova e vërtetë e ekonomisë shqiptare nuk është nëse euro bie në 92 apo 90 lekë. Prova është nëse vendi mund t'i shpjegojë paratë, t'i gjurmojë, t'i taksatojë dhe t'i drejtojë kah një zhvillim që prodhon vlerë.
Në vitin 1996, Shqipëria kishte shifra mbresëlënëse rritjeje dhe një fatkeqësi financiare të fshehur. Mësimi nuk është se çdo bum është piramidë, por se zhvillimi që nuk shpjegohet plotësisht, nuk duhet të festohet kurrë përpara se të kontrollohet siç duhet./Pamfleti nga “Tirana Times”super leku euro në rënie sinjali Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Ekonomi Euro humbet pikë përballë lekut, mësoni me sa shiten e blihen monedhat e huaja sot 30 Korrik 2026, 07:1807:18Ekonomi Shqipëria, më e shtrenjtë se Europa edhe për veshjet 29 Korrik 2026, 08:1608:16Ekonomi Këmbimi valutor 29 Korrik 2026! Zbuloni me sa shiten dhe blihen për sot monedhat e huaja 29 Korrik 2026, 07:5707:57Ekonomi Ekonomia e Ballkanit, Shqipëria kampione në ndërtim; Serbia në teknologji informacioni 28 Korrik 2026, 12:2512:25Ekonomi Euro humbet pikë përballë lekut, mësoni me sa shiten e blihen monedhat e huaja sot 28 Korrik 2026, 07:5907:59Ekonomi Çmimet e shtrenjta, ngadalësohet ritmi i kursimeve, familjet shqiptare konsumojnë më shumë 27 Korrik 2026, 08:1908:19Ekonomi