James Le Fanu, TheTelegraph Njerëzit që arrijnë moshën 100-vjeçare janë më të shumtë se kurrë, por sekreti i një jete të gjatë mbetet ende një mister. A mund të jetë peshku me patate të skuqura përgjigjja?Lexo edhe:Franca tërheq nga tregu 7 milionë prezervativë në BE për shkak të rrezikut të infeksioneve dhe shtatzënive të padëshiruara Owen Filer, burri më i moshuar në Uells, ka mbushur 107 vjeç, siç u raportua së fundmi në këtë gazetë, dhe duket se është një njeri i mrekullueshëm. “Është një njeri vërtet i këndshëm dhe i thjeshtë”, shprehet një mik i tij. “Në mëngjes zgjohet me një qëllim të qartë, vesh një këmishë të pastër, vendos kravatën dhe pastron këpucët.” Ai vetë ia atribuon jetëgjatësinë e tij konsumimit të rregullt të peshkut me patate të skuqura. Sido që të jetë, rritja e jashtëzakonshme e numrit të njerëzve që arrijnë moshën 100-vjeçare nuk ka ende një shpjegim të qartë. Numri i tyre dyfishohet çdo 12 vjet, nga vetëm 270 persona kur Elizabeta II hipi në fron në vitin 1952, në plot 16.640 sot. Ata mund të jenë përfituesit e jashtëzakonshëm të rritjes së jetëgjatësisë mesatare gjatë shekullit të fundit, e cila që nga vitet 1920 është rritur me tre vjet çdo dekadë. Por, vitet e fundit, jetëgjatësia ka shënuar stanjacion dhe madje një rënie të lehtë, ndaj shpjegimi duhet kërkuar diku tjetër. Rënia e ndjeshme e numrit të duhanpirësve duhet të jetë në krye të listës së faktorëve, së bashku me përparimet në farmakologji dhe ndërhyrjet kirurgjikale që zgjasin jetën. Përshkrimi pothuajse universal i statinave dhe i barnave për uljen e tensionit të gjakut ka zvogëluar rrezikun e infarkteve dhe goditjeve në tru. Ndërkohë, zëvendësimi kirurgjikal, tashmë pothuajse rutinë, i valvulave të ngushtuara të zemrës te personat në të nëntëdhjetat e tyre, ka ndihmuar në zgjatjen e jetës së shumë njerëzve. Megjithatë, pavarësisht gjithë këtyre faktorëve, rritja e jashtëzakonshme e numrit të njerëzve që jetojnë mbi 100 vjeç mbetet një enigmë. Shumica e tyre gëzojnë një gjendje ekonomike relativisht më të mirë se në të kaluarën dhe kjo, pa dyshim, ka ndikuar pozitivisht në mundësinë për të jetuar më gjatë, siç dëshmon edhe rasti i Filerit. Phyllis Jackson nga Crosby vlerëson se një jetë e mbushur me vështirësi mund të jetë një tjetër faktor. “Së pari, mbetesh pa baba që në moshë të vogël. Më pas, ke një nënë të zonjën skoceze, e cila nuk e njeh kuptimin e fjalës ‘nuk mundem’ dhe që rrit e vetme tre fëmijë. Pastaj, kalon dy herë ethet reumatizmale dhe disa herë pneumoninë. Më vonë, gjatë jetës, i nënshtrohesh disa ndërhyrjeve të mëdha kirurgjikale, përfshirë heqjen e një pjese të zorrës së trashë dhe zëvendësimin e artikulacionit të ijës...” Në moshën 93-vjeçare, asaj i duhen ende disa vite përpara se të marrë kartolinën mbretërore të ditëlindjes, por aktualisht, siç shprehet ajo, “gjërat po shkojnë mjaft mirë”. A është gjithmonë i nevojshëm trajtimi i kancerit përpara ndërhyrjes kirurgjikale? Përfitimet e një cikli kimioterapie dhe radioterapie përpara ndërhyrjes kirurgjikale për një tumor të zorrës së trashë njihen mirë. Qëllimi është zvogëlimi i përmasave të tumorit dhe bërja e tij më të përshtatshëm për t'u hequr me operacion. Ana negative është se këto trajtime e ekspozojnë pacientin ndaj efekteve anësore të njohura, si të përzierat e shkaktuara nga kimioterapia, rënia e flokëve dhe dëmtimi i mukozës së zorrëve nga rrezatimi. Është e qartë se ky lloj trajtimi para operacionit është i panevojshëm për pacientët me tumore të vogla, në fazë të hershme, të cilat mund të kurohen lehtësisht vetëm përmes ndërhyrjes kirurgjikale. Megjithatë, ekziston njëfarë paqartësie lidhur me përcaktimin e pacientëve që bëjnë pjesë në këtë kategori, siç tregon edhe përvoja e një miku tim në të tetëdhjetat, i cili ishte diagnostikuar me kancer të rektumit. Kirurgu i tij i kishte rekomanduar kimioterapi dhe radioterapi përpara operacionit. I shqetësuar nga ideja e këtyre trajtimeve, ai më pyeti nëse mendoja se ishin vërtet të nevojshme dhe nëse shanset e tij për shërim do të ndikonin negativisht në rast se vendoste të mos i nënshtrohej atyre. Megjithëse nuk jam aspak ekspert në këtë fushë, kohët e fundit kisha lexuar një artikull në revistën The Lancet, nga profesoresha Gina Brown e Spitalit Hammersmith në Londër. Ajo argumentonte se nevoja ose jo për trajtim përpara ndërhyrjes kirurgjikale mund të përcaktohej në bazë të karakteristikave të veçanta të tumorit, të identifikuara përmes një skaneri MRI. I sugjerova mikut tim t'i kërkonte kirurgut që t'ia dërgonte imazhet e rezonancës magnetike profesoreshës Brown, në mënyrë që ajo të jepte mendimin e saj. Siç rezultoi, nuk kishte asnjë “faktor prognostik negativ”. Tumori ishte i kufizuar në murin e zorrës dhe nuk kishte asnjë shenjë të përhapjes në indet përreth. Kirurgu i tij u bind përfundimisht se vetëm ndërhyrja kirurgjikale do të ishte e mjaftueshme, gjë që e lehtësoi jashtëzakonisht mikun tim. Kjo situatë nuk është e pazakontë. Sipas vlerësimit të profesoreshës Brown, i njëjti përfundim do të vlente për më shumë se një të tretën e pacientëve të cilëve u rekomandohet trajtimi përpara ndërhyrjes kirurgjikale.
