Edi Rama / Rrëzimi i një lideri nuk mjafton për të ndryshuar një sistem të tërë. Nëse Edi Rama largohet nga pushteti, sfida e vërtetë do të jetë çmontimi gradual i një sistemi të ndërtuar gjatë 13 viteve, pa paralizuar ekonominë dhe pa shkaktuar një përplasje të re politike. Për këtë arsye, tranzicioni duhet të jetë i kujdesshëm, gjithëpërfshirës dhe i kufizuar qartë në kohë. Të rrëzosh një lider dhe, bashkë me të, një forcë politike që ai e kontrollon në mënyrë të centralizuar, nuk mjafton për të ndryshuar një sistem. Rrëzimi i kryeministrit Edi Rama është objektivi i parë i kundërshtarëve të tij, por edhe i shumë shqiptarëve që nuk pajtohen me partitë dhe politikanët ekzistues, si në pushtet, ashtu edhe në opozitë.
Por çfarë duhet të ndodhë pas Ramës, nëse ai largohet nga pushteti? Me shumë gjasa, do të duhet pothuajse po aq kohë për të çmontuar sistemin që është ndërtuar gjatë 13 viteve. Dhe fjala “çmontim” është e rëndësishme, sepse nuk bëhet fjalë për të shkatërruar gjithçka dhe për ta nisur nga zeroja.
Shqipëria duhet të vazhdojë të funksionojë. Bizneset duhet të vijojnë aktivitetin, njerëzit duhet të marrin pagat, administrata duhet të punojë dhe ekonomia nuk mund të ndalet ndërsa politika zgjidh hesapet e saj.
Edi Rama mund të jetë dominoja e parë që bie, por pikërisht atëherë mund të nisë pjesa më e vështirë për të ardhmen e vendit. Sepse rreth pushtetit është ndërtuar një sistem i tërë.
Ai përfshin politikën, por edhe një pjesë të administratës, sistemin e patronazhit, interesat ekonomike dhe të gjithë ata që, në një mënyrë apo në një tjetër, janë detyruar të mësojnë të jetojnë dhe të veprojnë sipas kësaj mënyre funksionimi.
Kujdesi gjatë tranzicionit
Duhet shmangur ideja se çdo person që ka punuar apo ka përfituar brenda këtij sistemi është njëlloj bashkëfajtor. Ka shumë raste biznesmenësh shqiptarë që kanë arritur të punojnë nën qeveri të ndryshme, jo sepse dje ishin socialistë, një ditë më parë demokratë dhe nesër do të jenë diçka tjetër, por thjesht sepse kanë dashur të mbajnë në këmbë bizneset e tyre.
Mjerisht, në Shqipëri gjërat nuk funksionojnë gjithmonë si në një demokraci normale evropiane. Kur pushteti politik kontrollon një pjesë të rëndësishme të administratës dhe ekonomisë, një sipërmarrës e kupton shpejt se është më mirë të ketë marrëdhënie të mira me njerëzit që marrin vendimet.
Për disa, zgjedhja bëhet shumë e thjeshtë: ose luan sipas rregullave të sistemit, ose rrezikon të shkatërrohesh ekonomikisht. Kjo nuk do të thotë se gjithçka duhet falur, por që duhet bërë dallimi mes atyre që e ndërtuan sistemin, atyre që e abuzuan me vetëdije dhe atyre që thjesht u përpoqën të mbijetonin brenda tij.
Edhe për ata që kanë qenë pjesë negative e këtij sistemi, duhet menduar se si do të organizohet tranzicioni. Nëse synimi është vërtet ndryshimi i sistemit, udhëheqja e ardhshme duhet t’u japë edhe atyre që janë pjesë e tij një rrugëdalje.
Ky është ndoshta aspekti më delikat i gjithë kësaj çështjeje. Nëse nesër të gjithë ata që kanë marrë pjesë në sistem do të dëgjojnë mesazhin: “Rama ra dhe tani do të vijmë pas jush”, çfarë do të bëjnë?
Do ta mbrojnë sistemin deri në momentin e fundit dhe ata që kanë mundësi do të fillojnë të nxjerrin jashtë vendit paratë dhe pasuritë e tyre. Kjo do të ishte një katastrofë. Prandaj, do të duhet një periudhë e qartë tranzicioni, e kufizuar në kohë.
Mesazhi duhet të jetë i thjeshtë: rregullat po ndryshojnë për t’u rikthyer te një kuadër normal ligjor, dhe për një periudhë të përcaktuar, të gjithë do të kenë mundësinë të rregullojnë situatën e tyre dhe të futen brenda këtij kuadri.
Pas kësaj periudhe, rregullat duhet të jenë të njëjta për të gjithë. Kjo nuk do të thotë t’u jepet imunitet atyre që mund të kenë kryer vepra të rënda penale dhe sigurisht as që të fshihet e shkuara.
Ideja është t’i jepet vendit një mënyrë për ta lënë pas këtë sistem, pa qenë nevoja të shkatërrohet gjithçka. Historia tregon se ndryshimet politike që krijojnë papritur frikë te aktorët ekonomikë mund të prodhojnë pikërisht të kundërtën e asaj që synohej: largim të kapitalit, frenim të investimeve dhe largim të pasurisë.
Shqipëria nuk mund ta përballojë këtë. Prandaj, mesazhi duhet të jetë i prerë për sa u përket rregullave të reja, por njëkohësisht qetësues për ata që pranojnë t'i respektojnë ato.
Të rreptë me rregullat, por jo radikalë ndaj njerëzve
Pikërisht për këtë arsye, nuk besoj se mjafton thjesht zëvendësimi i një shumice me një tjetër. Sigurisht, në fund janë votuesit ata që vendosin përmes zgjedhjeve dhe kjo është demokracia.
Por, si hap të parë, besoj se do të jetë e nevojshme një periudhë tranzicioni. Pse të mos ketë një qeveri teknike, me një mision shumë të qartë dhe, mbi të gjitha, me një afat kohor të përcaktuar qartë?
Një qeveri që do të mund të bashkonte forca të ndryshme të vendit dhe që s’do të kishte si synim të qëndronte në pushtet për 20 vjet të tjera, por të rikthente rregullat në normalitet, të qetësonte e stabilizonte vendin dhe të përgatiste zgjedhje në një klimë normale.
Në këtë reflektim përfshij edhe socialistët. Jam i bindur se brenda Partisë Socialiste ka njerëz që janë lodhur nga kjo mënyrë funksionimi dhe duan të jetojnë në një vend ku demokracia funksionon normalisht.
Edhe ata duhet të jenë pjesë e diskutimeve vendimtare për të ardhmen e vendit dhe qytetarëve. Sepse synimi nuk duhet të jetë kalimi i Shqipërisë nga duart e një partie në duart e një partie tjetër, por rindërtimi i themeleve të shëndosha të shtetit.
Kriza e fuqisë punëtore
Ndërsa politika përplaset, ekziston edhe një realitet tjetër: fuqia punëtore shqiptare vazhdon të largohet nga vendi, sepse njerëzit kërkojnë paga më të mira, më shumë mundësi dhe një shans për të ndërtuar një të ardhme më të mirë.
Në të njëjtën kohë, shohim kompani që rekrutojnë punëtorë nga Filipinet, Vietnami, India dhe vende të tjera ku nivelet e pagave janë edhe më të ulëta. Ata po bëjnë pikërisht atë që shqiptarët dhe qytetarët e vendeve të tjera të Ballkanit Perëndimor kanë bërë prej dekadash: kërkojnë një jetë më të mirë diku tjetër.
Problemi nuk është punëtori, por sistemi që e organizon këtë konkurrencë. Kur një shtet lejon që fuqia e tij punëtore të largohet dhe, në të njëjtën kohë, lehtëson ardhjen e një fuqie punëtore më të lirë, ai vetë po organizon një formë dumping-u social.
Është thuajse një manual me titullin: “Si të sabotoni sistemin tuaj”. Shqiptari që kërkon një pagë që i mundëson të jetojë denjësisht në vendin e tij bëhet shumë i shtrenjtë dhe largohet, ndërsa në vend që të shtrohet pyetja se përse po ikën dhe çfarë duhet bërë për ta mbajtur, kërkohet diku tjetër dikush që pranon të punojë për më pak.
Dhe kush fiton në planin afatgjatë? Sigurisht jo punëtori shqiptar, por as punëtori i huaj, nëse avantazhi i tij kryesor është se pranon një pagë më të ulët. Dhe sigurisht as Shqipëria, e cila vazhdon të humbasë një pjesë të popullsisë së saj aktive.
Tranzicioni politik dhe institucional
Në kontekstin aktual, me “Revolucionin e Flamingove” që vijon prej më shumë se 80 ditësh në rrugët e Tiranës, duhet shmangur edhe një tjetër kurth i rëndësishëm: zëvendësimi i thjeshtë i një blloku politik dominues me një tjetër.
Tranzicioni mund të jetë një mundësi për të përfshirë sa më gjerësisht spektrin politik të Shqipërisë, shoqërinë civile, partnerët socialë dhe faktorët ekonomikë. Kjo duhet të përfshijë edhe njerëz që vijnë nga sistemi aktual.
Çdo person që e pranon sinqerisht kuadrin e ri dhe rregullat e reja, duhet të ketë mundësinë të bëhet partner serioz në këtë rindërtim. Sepse kjo nuk ka të bëjë me komoditetin e një partie kundrejt një partie tjetër dhe as me zëvendësimin e pushtetit të një personi me atë të një personi tjetër.
Bëhet fjalë për rindërtimin e shoqërisë civile dhe të shtetit mbi themele të shëndosha. Një shtet ku administrata i shërben qytetarit dhe jo një partie, ku sipërmarrësi nuk ka nevojë të njohë njeriun e duhur për të bërë biznes dhe ku punëtori mund të shpresojë të jetojë denjësisht me pagën e tij.
Duhet të jetë një shtet ku ai që fiton zgjedhjet qeveris, por ku institucionet janë mjaftueshëm të forta për ta penguar që gradualisht ta kthejë shtetin në një instrument të pushtetit personal. Për këtë arsye, largimi i mundshëm i Edi Ramës do të ishte vetëm hapi i parë.
Nuk mendoj se duhet të kërkojmë që sot një person të vetëm për të “zëvendësuar Ramën”, sepse kjo do të rrezikonte të rikthente të njëjtin personalizim të pushtetit nga i cili tranzicioni duhet të largohet.
Ideja ime është një qeveri teknike tranzitore, me mision të qartë dhe kohëzgjatje të përcaktuar, që të përfaqësojë sa më gjerësisht forcat e gatshme për ndryshim demokratik.
Në të duhet të përfshihen opozita, forcat e reja politike, shoqëria civile, por edhe njerëz brenda Partisë Socialiste që janë të gatshëm të marrin pjesë në një proces të vërtetë normalizimi të vendit. Një tjetër element i rëndësishëm: do ishte një gabim i madh injorimi i “Revolucionit të Flamingove” dhe i asaj që po ndodh në rrugët e Tiranës.
Një përgjigje kolektive
Sot ka disa “zjarre” që digjen njëkohësisht: tensioni politik, zemërimi publik, mosbesimi ndaj institucioneve, presioni ekonomik dhe largimi i një pjese të fuqisë punëtore shqiptare.
Por ende ka kohë dhe mjete për t’i vënë nën kontroll, përpara se këto kriza të bashkohen dhe të bëhen shumë më të vështira për t'u menaxhuar. Pikërisht për këtë arsye, përgjigjja e parë duhet të jetë kolektive dhe jo personale.
Roli i një qeverie teknike nuk do të ishte të bëhej qeveria e ardhshme e përhershme, por të stabilizonte vendin, të frenonte krizat, të rikthente rregullat dhe institucionet normale, të mbronte ekonominë dhe të përgatiste zgjedhje të besueshme.
Nuk jam i bindur se Shqipërisë i duhet edhe një parti tjetër politike, pasi partitë dhe forcat e reja politike janë tashmë të mjaftueshme. Ajo që mund të ishte më interesante do të ishte një koalicion ose bashkim i forcave ekzistuese rreth një numri të kufizuar objektivash të përbashkëta për periudhën e tranzicionit.
Mund të imagjinohej diçka e frymëzuar në frymë, por jo domosdoshmërisht në strukturë, nga Partia Popullore Evropiane, ku parti të ndryshme ruajnë identitetin e tyre, por bashkëpunojnë rreth një platforme të përbashkët.
Në rastin shqiptar, një bashkim i tillë nuk do të duhej të kufizohej vetëm te e djathta, por të përfshinte të gjitha forcat realisht të angazhuara për normalizimin demokratik. Nuk e shoh këtë domosdoshmërisht si një koalicion të përhershëm elektoral, por si një koalicion për tranzicionin.
Pasi të jetë përmbushur misioni dhe të jenë rikthyer kushtet normale demokratike, çdo forcë politike mund t’u rikthehet votuesve me identitetin dhe programin e vet.
Objektivi nuk është zëvendësimi i një makinerie politike dominuese me një tjetër, por krijimi i kushteve në të cilat konkurrenca normale politike mund të nisë sërish. Më pas, vendimi duhet t'u kthehet votuesve, sepse pjesa më e vështirë do të nisë pas kësaj.
Vështirësitë pas zgjedhjeve
Vendi duhet të qetësohet dhe të stabilizohet pa ndalur ekonominë, ndërsa rregullat duhet të rikthehen pa shkaktuar largimin e kapitalit. Administrata duhet të kthehet në rolin e saj të duhur, bizneset duhet të kenë hapësirë për të marrë frymë dhe besimi duhet të rikthehet.
Mbi të gjitha, shqiptarëve duhet t’u rikthehet arsyeja për të besuar se mund ta ndërtojnë të ardhmen në vendin e tyre. Prandaj, tranzicioni nuk mund të jetë vetëm politik dhe institucional. Ai duhet të jetë njëkohësisht ekonomik dhe social.
Pas zgjedhjeve, udhëheqja e ardhshme do të duhet të ndërtojë një vizion dhe një plan veprimi për paga më të mira, më shumë investime, më shumë vende pune dhe vende pune më cilësore, si dhe rritjen e fuqisë blerëse të qytetarëve.
Njëherazi, duhet të krijohen politika më të mira për bizneset, emigracionin dhe diasporën dhe, mbi të gjitha, të luftohen arsyet që bëjnë kaq shumë shqiptarë të besojnë se e ardhmja e tyre ndodhet jashtë vendit.
Në fund, të rrëzosh dominonë e parë është një gjë. Të sigurohesh që pjesa tjetër e vendit të mos bjerë bashkë me të është diçka krejt tjetër. Dhe pikërisht aty duhet të nisë puna e vërtetë për ta ringritur Shqipërinë./Pamfleti nga “dtt-net.com”edi rama shqipëria ilir qika Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Forum Një vështrim përmes sondazheve për zgjedhjet amerikane të nëntorit! 21 Gusht 2026, 22:0422:04Forum Kush po bën pazar me Bankers? Si po "harrohen" 240 milionë dollarët që Shqipëria fitoi në arbitrazh 21 Gusht 2026, 20:4020:40Forum Nga 'Gërdeci' te 'Bankers', si po mbyllen dosjet e mëdha në SPAK! 21 Gusht 2026, 15:2515:25Forum Pse vjen flotilja palestineze për t’ju bashkuar flamingove në Shqipëri? 20 Gusht 2026, 22:1122:11Forum Vdekje në plazhe, trafik dhe mungesë dritash: ana tjetër e realitetit turistik 20 Gusht 2026, 20:4120:41Forum Shqiptari nuk ka ideologji, ka lider! 20 Gusht 2026, 19:1719:17Forum