Foto ilustruese I dënuar me 15 vjet burg në Moldavi dhe në kërkim ndërkombëtar, Ilan Shor ka ndërtuar në Rusi një sistem financiar me kriptomonedhën A7A5, të lidhur me rublën, që u jep kompanive dhe oligarkëve rusë një rrugë për të kryer transaksione jashtë sistemit tradicional bankar... Në shtatorin e kaluar, gjatë Forumit Ekonomik Lindor, Vladimir Putin ndoqi përmes videolidhjes një seri prezantimesh nga zyrtarë dhe drejtues projektesh në Rusi. Mes tyre u shfaq edhe një figurë më pak e njohur për publikun ndërkombëtar: Ilan Shor, biznesmen moldav i arratisur nga drejtësia.
Shor i prezantoi presidentit rus një projekt financiar që mund të ketë rëndësi të madhe për Rusinë nën sanksione. Bëhet fjalë për A7A5, një kriptomonedhë e lidhur me rublën, e krijuar për t'u dhënë kompanive, oligarkëve dhe institucioneve ruse një urë drejt sistemit financiar ndërkombëtar.
Sipas Shor, përmes këtij sistemi ishin mundësuar tashmë transaksione tregtare me vlerë mbi 100 miliardë dollarë. Duke shmangur bankat tradicionale, A7A5 ofron një mënyrë për të reduktuar efektin e sanksioneve perëndimore.
Shor është larg nga profili i një financieri tradicional. Në Moldavi ai është dënuar me 15 vjet burg për rolin e tij në mashtrimin bankar prej rreth 1 miliard dollarësh, një skandal që në vitet 2012-2014 tronditi sistemin financiar të vendit dhe përfaqësonte afërsisht 10% të Prodhimit të Brendshëm Bruto të Moldavisë.
Megjithatë, e kaluara e tij nuk duket se ka penguar afrimin me Kremlinin. Prezantimi para Putinit dhe hapja e një zyre të re të A7A5 në Vladivostok u interpretuan si shenjë e mbështetjes politike që Shor gëzon sot në Moskë.
Rëndësia e projektit shkon përtej luftës në Ukrainë. A7A5 tregon se sa shpejt mund të krijohen struktura të reja financiare për të anashkaluar edhe regjime të sofistikuara sanksionesh. Analistët paralajmërojnë se modele të ngjashme mund të përdoren jo vetëm për tregti, por edhe për financimin e aktiviteteve të tjera të paligjshme.
Për dekada, Shtetet e Bashkuara kanë përdorur kontrollin mbi sistemin financiar global dhe dominimin e dollarit si një nga instrumentet kryesore për të ushtruar presion ndaj vendeve të sanksionuara. Kriptomonedhat e lidhura me dollarin, si USDT e Tether, dukeshin fillimisht si një mënyrë për të shmangur këtë sistem.
Por Tether ka nisur të bashkëpunojë më ngushtë me autoritetet perëndimore dhe të ngrijë asete të kërkuara nga organet e zbatimit të ligjit. Kjo i ka bërë oligarkët dhe bizneset e sanksionuara ruse më të kujdesshëm në përdorimin e saj. Ilan Shor A7A5 përpiqet ta zgjidhë pikërisht këtë problem. Përdoruesit mund t'i mbajnë fondet në një kriptomonedhë të lidhur me rublën dhe t'i konvertojnë në USDT vetëm në momentin kur duhet të bëjnë një pagesë ndërkombëtare, duke reduktuar kohën gjatë së cilës paratë ekspozohen ndaj ngrirjes.
Historia e Ilan Shor nis larg Kremlinit. Ai lindi në Tel Aviv në vitin 1987, në një familje hebreje moldave. Babai i tij, Miron Shor, ishte larguar nga Bashkimi Sovjetik, por u kthye në Moldavi pas rënies së komunizmit dhe ndërtoi një biznes të suksesshëm me dyqane duty-free.
Pas vdekjes së të atit në vitin 2005, Ilan mori kontrollin e perandorisë familjare. Në vitet që pasuan ai hyri gjithnjë e më thellë në sektorin bankar dhe në sistemin e transferimit të parave që përdorej për të nxjerrë kapital rus drejt Evropës.
Mes viteve 2012 dhe 2014, bankat e kontrolluara prej tij lëshuan kredi të mëdha për kompani guaskë të lidhura me të. Paratë lëviznin ndërmjet Moldavisë dhe Letonisë përmes një rrjeti kompleks transaksionesh, derisa rreth 1 miliard dollarë u zhdukën nga bilancet e bankave moldave.
Qeveria u detyrua të ndërhynte me para publike për të shmangur kolapsin e sistemit financiar. Një hetim i kompanisë Kroll arriti në përfundimin se Shor ishte një nga përfituesit kryesorë të skemës.
Ai u arrestua në vitin 2015, por shpejt gjeti një rrugë për t'u futur në politikë. Ligji moldav u siguronte kandidatëve në zgjedhje mbrojtje nga ndalimi, ndaj Shor kandidoi për kryetar të bashkisë së Orheit dhe fitoi.
Në Orhei ndërtoi një model politik të bazuar në investime të dukshme: rrugë, transport falas, dyqane me produkte të lira dhe parkun argëtues OrheiLand. Kjo i siguroi një bazë të fortë mbështetjeje, pavarësisht akuzave për korrupsion dhe mashtrim.
Në vitin 2019, ndërsa Maia Sandu dhe forcat pro-evropiane po fitonin terren, Shor u largua në Izrael. Prej andej financoi protesta, struktura politike dhe media që kundërshtonin orientimin e Moldavisë drejt Bashkimit Evropian.
Pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, marrëdhënia e tij me Moskën u forcua më tej. Moldavia, e vendosur mes Ukrainës dhe Rumanisë, ka rëndësi strategjike për Kremlinin, i cili kundërshton afrimin e ish-republikave sovjetike me BE-në dhe NATO-n.
Në vitin 2022, Shtetet e Bashkuara vendosën sanksione ndaj Shor dhe bashkëshortes së tij, duke i akuzuar se kishin punuar me oligarkë të korruptuar dhe struktura të lidhura me Moskën për të destabilizuar politikën moldave dhe për të penguar integrimin e vendit në BE.
Në vitin 2023, një gjykatë moldave ia rriti dënimin në 15 vjet burg. Pas përpjekjeve të dështuara për ekstradimin e tij nga Izraeli, Shor u largua drejt Rusisë dhe pak muaj më vonë mori shtetësinë ruse.
Nga Moska, ai forcoi lidhjet me Promsvyazbank, një bankë shtetërore ruse e ngarkuar me financimin e sektorit të mbrojtjes. Pikërisht nga kjo marrëdhënie lindi A7, kompania ku Shor kontrollon 51% të aksioneve, ndërsa pjesa tjetër i përket Promsvyazbank.
Në janar 2025 u shfaq A7A5, stablecoin-i i parë i rëndësishëm i lidhur drejtpërdrejt me rublën. Në një kohë kur sanksionet kundër Rusisë po zgjeroheshin, monedha tërhoqi shpejt kompani dhe tregtarë të lidhur me ekonominë ruse.
Sipas burimeve të industrisë, në maj A7A5 po mundësonte transaksione me vlerë rreth 8.5 miliardë dollarë në muaj. Raportime ruse kanë pretenduar se monedha është përdorur për pagesa të gazit rus nga Turqia dhe për blerjen e komponentëve kinezë nga prodhuesit rusë të dronëve.
Të dhënat e blockchain tregojnë se pjesa më e madhe e aktivitetit të A7A5 zhvillohet gjatë orarit të biznesit në Rusi dhe se transaksionet janë zakonisht shumë më të mëdha se ato që shihen në kriptomonedhat e përdorura nga investitorët e vegjël. Kjo sugjeron përdorim nga kompani dhe struktura të mëdha ekonomike.
Shor nuk është kufizuar vetëm në Rusi. Projekti i tij operon edhe përmes Kirgistanit, një vend që është kthyer në një pikë të rëndësishme ndërmjetësimi për tregtinë ruse nën sanksione. A7 ka hapur gjithashtu zyra në Nigeri dhe Zimbabve dhe synon zgjerimin në vende të tjera të Afrikës dhe Amerikës së Jugut.
Megjithatë, presioni perëndimor po rritet. Analistët e Elliptic kanë vërejtur një rënie të fortë të tregtimit të A7A5 në muajt e fundit, ndërsa përdoruesit shqetësohen se fondet mund të ngrijnë në momentin e konvertimit në USDT.
Edhe nëse A7A5 humbet rëndësinë e saj, modeli i krijuar nga Shor mbetet shqetësues për Perëndimin. Ai ka treguar se një vend nën sanksione mund të ndërtojë me shpejtësi një infrastrukturë financiare alternative dhe ta përdorë atë si urë drejt tregjeve ndërkombëtare.
Në Moskë, Shor është tashmë shumë larg biznesmenit moldav që kërkonte t'i shpëtonte burgut. Ai jeton me familjen në një zonë elitare, ka krijuar lidhje me figura të afërta me Kremlinin dhe ka fituar një rol të pazakontë për një të huaj brenda strukturave ruse të pushtetit.
Pikërisht kjo e bën karrierën e tij të veçantë: një biznesmen i dënuar për një nga mashtrimet më të mëdha financiare në historinë e Moldavisë është shndërruar në një prej njerëzve që po i ofrojnë Kremlinit mjete të reja për të sfiduar sistemin financiar të dominuar nga Perëndimi. /Përshtati "Pamfleti" nga "The Economist"ilan shor kriptomonedha Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Trump paralajmëron republikanët: Nëse nuk fitojmë zgjedhjet, demokratët nisin procedurat për shkarkimin tim 22 Gusht 2026, 21:4521:45Rajoni dhe Bota Operacion në zemër të Mykonosit/ Zbërthehet rrjeti i trafikut të drogës, arrestohen 9 persona 22 Gusht 2026, 19:1519:15Rajoni dhe Bota Ivan Il’in, filozofi që ndihmon të kuptohet Putini dhe Rusia e sotme 22 Gusht 2026, 18:4918:49Rajoni dhe Bota Rreth 800 kanë mbetur në arsenal, SHBA-së po i pakësohen rezervat e raketave Patriot 22 Gusht 2026, 18:4018:40Rajoni dhe Bota Putin: Rusia është gati për dialog me Ukrainën, por bazuar në realitetin në terren 22 Gusht 2026, 18:2218:22Rajoni dhe Bota Ukraina godet një nga rafineritë më të mëdha të Rusisë, reagon Putin: Keni hapur “kutinë e Pandorës” 22 Gusht 2026, 17:1517:15Rajoni dhe Bota