Reforma e vitit 2015 nuk dështoi vetëm për shkak të hartës territoriale. Edi Rama i zbrazi bashkitë nga pushteti dhe i ktheu kryetarët e tyre në shërbyes të oborrit politik. Sali Berisha kërkon të ruajë të njëjtën skemë për feudet e veta... Edi Rama e përdori Bashkinë e Tiranës për t’u ngjitur në krye të Partisë Socialiste, por pasi u bë kryeministër, nuk lejoi që një kryebashkiak tjetër të ndiqte të njëjtën rrugë. Nga Shpëtim Gjika te Dritan Leli dhe Erion Veliaj, drejtuesit vendorë ose iu nënshtruan vullnetit të tij, ose përfunduan politikisht jashtë loje. Shqipërisë i duhet një sistem që ua kthen bashkitë qytetarëve dhe i nxjerr nga kontrolli Rama-Berisha. Katandisjen e bashkive që krijoi reforma territoriale e vitit 2015 nuk e solli vetëm organizimi i ri administrativ. Edi Rama i degradoi ato politikisht dhe institucionalisht.
Mania e tij për të kontrolluar gjithçka e ktheu pushtetin vendor në Shqipëri në një zyrë pa peshë, të cilën qeveria qendrore nuk e pyet për asgjë.
Edi Rama është sot politikani më i pushtetshëm në vend pikërisht falë fuqisë që fitoi gjatë drejtimit të Bashkisë së Tiranës. Brenda një kohe të shkurtër, ai u kthye në pushtetarin që kontrollonte më shumë buxhet, leje, investime dhe interesa ekonomike se shumica e ministrave të qeverisë.
Kur nisi prishjen e ndërtimeve buzë Lanës dhe ndërhyrjen në Parkun Rinia, në vitin 2000, Rama aktivizoi ato pak kompani ndërtimi që kishin infrastrukturën dhe mjetet logjistike për të larguar inertet dhe për të kryer shembjet, në një kohë kur shteti nuk kishte kapacitete për ta bërë këtë punë.
Në këmbim të këtij shërbimi, kryebashkiaku u dha kompanive leje ndërtimi. Ai përdori në praktikë një formë të hershme partneriteti publik-privat, pa pasur ende një kuadër të qartë ligjor që e rregullonte atë.
Nevoja për ndërtime, leje infrastrukturore, tenderë rrugësh, shërbime pastrimi dhe licenca për aktivitetet urbane e bëri Bashkinë e Tiranës operatorin publik më të rëndësishëm në vend për bizneset.
Kompanitë u fuqizuan përmes bumit ekonomik që prodhoi rindërtimi i kryeqytetit. Bashkia shpërndante leje, kontrata dhe mundësi fitimi, ndërsa kryebashkiaku ndërtonte rreth vetes një rrjet biznesesh me interes të drejtpërdrejtë te mbijetesa e tij politike.
Ky pushtet u kthye në forcën e Edi Ramës, por edhe në dobësinë e tij. Për të mbijetuar, ai duhej të ngjitej më lart.
Rama i përdori klientët e rinj ekonomikë si lob mbështetës. Çmimi i kësaj mbështetjeje ishte kapja e tij nga një mjedis ku politika, lejet dhe biznesi ndërthureshin me njëri-tjetrin.
Përmes këtij mekanizmi, Rama fitoi atributet politike dhe financiare për të synuar drejtimin e Partisë Socialiste. Ai e mori kreun e saj edhe falë fuqisë që ndërtoi përmes territorit, lejeve dhe industrisë së ndërtimit.
Por sapo hyri në zyrën e kryeministrit, Rama nisi të zbatonte një plan konkret për të penguar daljen brenda PS-së të një kryebashkiaku tjetër të fuqishëm, i cili mund të ndiqte të njëjtën rrugë dhe ta sfidonte.
Nuk ishte rastësi që një nga operacionet e para politike pas ardhjes së tij në pushtet goditi Shpëtim Gjikën.
Pas tre mandatesh në krye të Bashkisë së Vlorës, Gjika ishte kthyer në një forcë të rëndësishme politike, jo vetëm në qytet, por edhe në jug dhe në politikën kombëtare.
Hetimet ndaj tij dhe më pas përjashtimi nga Kryesia e PS-së shërbyen për ta nxjerrë jashtë loje. Gjika u përball me akuza penale që duhej t’i zgjidhte drejtësia, por Rama e shfrytëzoi situatën për ta vrarë politikisht dhe për të neutralizuar një qendër pushteti brenda partisë.
Të njëjtën manovër e përsëriti në Vlorë me Dritan Lelin, i cili hyri në politikën lokale edhe me mbështetjen e Koço Kokëdhimës.
Rama arriti ta vendoste Lelin nën darën e klaneve të forta socialiste të qytetit dhe të grupeve të nëntokës që kontrollonin interesa ekonomike në Vlorë.
Përplasja e hapur nisi përpara zgjedhjeve parlamentare të vitit 2021, kur Rama i kërkoi Lelit të largohej nga Bashkia për të kandiduar si deputet. Kryebashkiaku u tregua “gurç” dhe nuk pranoi.
Rama e përjashtoi nga funksionet partiake, e la jashtë fushatës së PS-së dhe goditi të gjithë grupin drejtues të bashkisë. Konflikti e futi administrimin e Vlorës në kaos dhe bllokoi një pjesë të punëve të nisura, përfshirë projektet e lidhura me Lungomaren, të cilën kryeministri kërkonte ta kontrollonte plotësisht.
Më pas Rama solli Ermal Dredhën, djalin e ish-kryebashkiakut dhe mjekut të njohur Niko Dredha. Familja e tij kishte ndikim në Vlorë dhe lidhje të afërta me familjen e Gramoz Ruçit.
Por as me diplomatin Dredha gjërat nuk shkuan vaj.
Që në muajt e parë, kryebashkiaku i ri u përball me tensione dhe ngarkesë të madhe. Ai u largua nga posti kur këtë e kërkoi Edi Rama, i cili më pas vendosi një figurë tjetër të lidhur me grupimet e veta në Vlorë.
Praktikisht, edhe pse Vlora përbën një nga qytetet me potencialin më të madh ekonomik për shkak të turizmit, ajo nuk arriti të ndërtonte një bashki konkurruese, të pavarur dhe me peshë politike.
Rama nuk lejoi që Bashkia e Vlorës të prodhonte një drejtues të fortë. Ajo duhej të mbetej një zyrë vartëse e Kryeministrisë.
Modeli i Vlorës u përsërit në Himarë. Edhe pse e vogël në numër banorësh, Himara administron një territor me vlera të mëdha ekonomike, turistike dhe pronësore.
Rama katapultoi atje Vangjel Tavon në funksion të lojërave të mëdha ekonomike, elektorale dhe gjeopolitike që zhvillohen në zonë.
Në Sarandë, kandidati që PS vendosi në vitin 2023 nuk e përfi mandatin. Kryeministri solli më pas një biznesmen nga Golemi për të administruar një nga zonat turistike më të rëndësishme të vendit.
E njëjta logjikë shfaqet edhe në historinë e Erion Veliajt, kryebashkiakut të tri mandateve.
Rama e kishte paralajmëruar publikisht se do ta “varte në pemë” nëse çështjet e tij do ta rëndonin PS-në. Kur Veliaj përfi në burg, kryeministri e braktisi politikisht dhe nuk i njohu pothuajse asgjë nga trashëgimia e punës së tij në krye të Bashkisë së Tiranës.
Rama riktheu në qendër vetëm trashëgiminë e vet si kryebashkiak dhe e paraqiti periudhën e tij si të vetmen epokë që transformoi Tiranën.
Veliaj duhet të përgjigjet individualisht për çdo akuzë që ka ngritur drejtësia. Por trajtimi politik që Rama i bëri rastit tregoi edhe një herë rregullin e sistemit: kryebashkiaku vlen për aq kohë sa i shërben kryetarit të partisë.
Si mund të realizohet një ndarje e re territoriale ose të fuqizohet pushteti vendor në një Shqipëri që e kontrollojnë kryetarët e dy partive të mëdha?
Çdo kryebashkiak do të përfjë ose shërbyes i Edi Ramës dhe Sali Berishës, ose viktimë e tyre.
Shqipëria nuk ka nevojë të shpikë modele. Ajo mund të marrë dhe të përshtatë praktikat që përdorin vende të tjera europiane.
Një prej tyre është modeli i Malit të Zi, një vend fqinj, i vogël dhe me ekonomi të mbështetur fort te turizmi.
Atje qytetarët zgjedhin asamblenë komunale me sistem proporcional. Më pas shumica e krijuar në asamble zgjedh kryetarin e komunës. Për këtë arsye, drejtimi i bashkisë bëhet shpesh produkt i koalicioneve ndërmjet forcave të ndryshme politike.
Ky sistem nuk prodhon domosdoshmërisht qeverisje më të mirë dhe as nuk e eliminon klientelizmin. Por ai e kufizon mundësinë që një kryetar të ngulet përjetësisht në pushtet dhe të shpërndajë favore pa u varur nga një shumicë në këshill.
Modeli prodhon koalicione të ndryshueshme interesash. Ai ka probleme, por pushteti nuk përqendrohet te një individ dhe krijon më shumë hapësirë për pluralizëm.
Një alternativë tjetër është modeli italian, veçanërisht për bashkitë me më shumë se 15 mijë banorë.
Qytetarët italianë e zgjedhin drejtpërdrejt kryetarin. Kandidati që merr më shumë se 50 për qind të votave fiton në raundin e parë. Nëse asnjë kandidat nuk e arrin këtë kufi, dy kandidatët e parë përballen në balotazh. Ministria e Brendshme italiane për zgjedhjen e drejtpërdrejtë dhe balotazhin.
Balotazhi i jep kryetarit një legjitimitet që shkon përtej oborrit të partisë. Për të fituar raundin e dytë, kandidati duhet të marrë mbështetje edhe nga votues që nuk i përkasin forcës së tij politike.
Franca përdor një sistem tjetër. Qytetarët zgjedhin këshillin bashkiak me një mekanizëm deri në dy raunde dhe më pas këshilli zgjedh kryetarin. Pra, Franca nuk e zgjedh drejtpërdrejt kryetarin me formulën e balotazhit personal.
Zgjedhjet vendore nuk duhet të prodhojnë vetëm administratorë të bindur. Ato duhet të shërbejnë si një olimpiadë politike ku formohen drejtuesit e ardhshëm të jetës kombëtare.
Kjo do të krijonte mundësinë për të thyer skemën arkaike dhe të neveritshme të çiftit të mpakur Rama-Berisha, i cili po mban të bllokuar vendin.
Por, që kjo të ndodhë, duhet të ndalet skema e Edi Ramës për ta ruajtur zgjedhjen e kryebashkiakëve me shumicë relative. Sipas sistemit aktual shqiptar, fiton kandidati që merr numrin më të madh të votave, edhe kur shumica e zgjedhësve ka votuar kundër tij. Kodi Zgjedhor, neni 166.
Duhet të refuzohet edhe skema e Sali Berishës, i cili kërkon ta përdorë ndarjen territoriale për të shpërblyer feudet dhe bajraqet e veta politike me bashki të copëzuara.
Njëri kërkon bashki të mëdha që i kontrollon nga qendra. Tjetri kërkon bashki të vogla për t’ua shpërndarë njerëzve të vet.
As Rama dhe as Berisha nuk kërkojnë pushtet vendor të pavarur.
Ata kërkojnë kryebashkiakë kukulla./Pamfletiedi rama bashkitë Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Politike Zhupa kundër projektit në Sarandë: Oborri i gjimnazit “Hasan Tahsini” po kthehet në parking, rrezikohet siguria e nxënësve 6 Gusht 2026, 11:2611:26Politike Tabaku kundër kompanisë shtetërore të barnave: Qeveria po kalon nga paracaktimi i tenderëve te kontrolli i gjithë tregut 6 Gusht 2026, 11:0811:08Politike Senati jep ”dritën jeshile”, Eric Wendt emërohet ambasador i SHBA-së në Shqipëri! 5 Gusht 2026, 22:1422:14Politike Populli në rrugë, pushteti në jaht! 5 Gusht 2026, 20:1820:18Politike Baçi kundër reformës territoriale: Shkrirja e bashkive do të përfjë në Gjykatën Kushtetuese 5 Gusht 2026, 15:3515:35Politike Nga James Baker tek Jared Kushner: Sa shumë ka ndryshuar diplomacia e SHBA-së ndaj Shqipërisë! 5 Gusht 2026, 15:2015:20Politike