Ilustrim Qeveria e Peter Magyarit po përpiqet të rikthejë besimin e hungarezëve te media publike, pas 16 vjetësh gjatë të cilëve transmetuesit shtetërorë u vunë nën ndikimin e Fidesz-it të Viktor Orbanit. Në shkurt, televizioni kryesor publik i Hungarisë, M1, nisi një program të ri të përditshëm me titullin “Tmerret e Luftës”.
“Rekrutim i detyruar, familje të ndara, varfëri dhe viktima të panumërta”, deklaroi prezantuesi në fillim të transmetimit të parë, ndërsa qëndronte mes rrënojave të krijuara me kompjuter dhe shpërthimeve artificiale në studio.
Më pas, programi shfaqi pamje të ndërtesave të bombarduara, civilëve në zi dhe rrugëve të shkatërruara në Ukrainë. Episodi 17-minutësh përfnte me deklaratën: “Vetëm vitin e kaluar u vranë 2 500 civilë”.
Programi nisi pothuajse katër vjet pas fillimit të pushtimit rus në shkallë të plotë të Ukrainës, por vetëm dy muaj para zgjedhjeve të përgjithshme të prillit në Hungari.
Sipas analizës së Foreign Policy, qëllimi i tij nuk ishte thjesht informimi i publikut. Programi synonte të bindte shikuesit të votonin për Viktor Orbanin, kryeministrin e atëhershëm, i cili e kishte vendosur në qendër të fushatës premtimin për ta mbajtur Hungarinë jashtë luftës në Ukrainën fqinje, ndërsa ruante marrëdhënie të afërta me Moskën.
Nën Orbanin, radiot dhe televizionet publike u shndërruan në instrumente të partisë së tij të djathtë, Fidesz. Kontrolli i qeverisë mbi median, përfshirë transmetuesin publik të centralizuar, e ndihmoi Orbanin të ruante për 16 vjet sistemin e tij joliberal.
Por më 12 prill, Peter Magyar, një figurë relativisht e re në politikë, mundi Orbanin. Partia e tij Tisza siguroi një shumicë historike të votave dhe dy të tretat e vendeve në parlament.
Tani qeveria e qendrës së djathtë e Magyarit përballet me sfidën e decentralizimit të medias publike dhe rikthimit të besimit të qytetarëve. Nëse ia del, përvoja hungareze mund të shërbejë si një rast studimor për vende të tjera që përpiqen të çmontojnë rrjetet propagandistike dhe të rikthejnë besimin te një shtyp i pavarur, por i financuar nga shteti.
Si u ndërtua sistemi
Kur Orban u rikthye në pushtet në vitin 2010, pas tetë vjetësh në opozitë, qeveria e tij mori nën kontroll sistemin e transmetimeve publike.
Po atë vit, parlamenti i dominuar nga Fidesz miratoi një ligj për median që bashkoi radiot, televizionet dhe faqet informative shtetërore, si dhe agjencinë shtetërore të lajmeve, në një strukturë të re: Fondin për Mbështetjen e Shërbimeve Mediatike dhe Menaxhimin e Aseteve, MTVA.
Fidesz e vendosi këtë strukturë nën Autoritetin Kombëtar të Medias dhe Komunikimeve, NMHH. Megjithëse formalisht i pavarur, mënyra e zgjedhjes së presidentit dhe anëtarëve të këshillit të medias i mundësoi qeverisë të ushtronte ndikim mbi përmbajtjen e transmetuesit publik.
Rreth një e treta e punonjësve të medias publike u larguan nga puna dhe MTVA u mbush më pas me njerëz besnikë ndaj pushtetit.
Instituti Ndërkombëtar i Shtypit e përshkroi më vonë median publike hungareze si një “instrument propagande audiovizive”.
Në të njëjtën kohë, sipërmarrës të afërt me Fidesz morën kontrollin e rreth 80 për qind të peizazhit mediatik hungarez, përfshirë pothuajse të gjitha kanalet televizive dhe radiofonike, sipas Reporterëve pa Kufij.
Organizata vuri në dukje se shpërndarja diskriminuese e reklamave shtetërore siguronte financim të bollshëm për këto media, ndërsa mediat e pavarura përballeshin me vështirësi financiare. Gazetarët kritikë ndaj qeverisë u përballën gjithashtu me mbikëqyrje, kërcënime dhe kufizime në qasjen te vendimmarrësit dhe informacioni publik.
“Hungaria e Orbanit ishte një autokraci informative, ku instrumentet kryesore të sistemit ishin urrejtja, dezinformimi dhe teoritë konspirative”, tha Peter Kreko, drejtues i institutit kërkimor Political Capital në Budapest. “Media publike ishte pjesë e këtij sistemi.”
Nga mesi i viteve 2010, qeveria e Fidesz-it e përdorte transmetuesin shtetëror edhe si instrument fushate. Televizionet shfaqnin pamje të refugjatëve që, sipas tyre, po vërshonin kufijtë hungarezë, sulmonin opozitën dhe paraqisnin në mënyrë të ekzagjeruar arritjet e Orbanit.
Dokumente të publikuara së fundmi tregojnë se ministritë u jepnin gazetarëve udhëzime për mënyrën se si duhej të mbulonin ngjarjet. Kreko e krahasoi M1 e periudhës së Orbanit me Breitbart, median amerikane të së djathtës së skajshme që mbështet fuqishëm presidentin amerikan Donald Trump. “Ata as nuk përpiqeshin të krijonin përshtypjen e objektivitetit”, tha Kreko.
Punonjës të agjencisë shtetërore të lajmeve i thanë Foreign Policy se presioni editorial për të ndjekur vijën e partisë ishte shtuar vazhdimisht. Burimet që mund të shprehnin kritika ndaj Fidesz-it, sipas tyre, nuk lejoheshin.
Ukraina në qendër të fushatës
Para zgjedhjeve të vitit 2026, një nga temat kryesore të fushatës së Fidesz-it u bë kërcënimi i luftës në Ukrainë.
M1 dhe kanalet e tjera të financuara nga taksapaguesit përcillnin një mesazh të vetëm: vetëm Orbani mund ta mbante Hungarinë jashtë luftës.
Në të njëjtën kohë, ato e paraqisnin Magyarin si një politikan pro luftës dhe të lidhur me Kievin. Asnjë nga radiot ose televizionet shtetërore nuk i dha atij një intervistë para zgjedhjeve.
Istvan Pataki, hungarez etnik me origjinë nga Ukraina, nisi punë në shkurt 2025 si gazetar në hirado.hu, një portal informativ nën strukturën e MTVA-së. “Pastaj filluan të vinin kërkesat”, kujtoi ai.
Ndërsa afroheshin zgjedhjet, redaktorët e udhëzuan të mos raportonte për një protestë të opozitës dhe të mos përdorte më Kyiv Independent si burim informacioni. Pataki tha gjithashtu se i ishte treguar se cilët udhëheqës të huaj nuk duhej të kritikonte. Në listë përfshiheshin presidenti amerikan Donald Trump dhe presidenti turk Recep Tayyip Erdogan.
Sipas Patakit, ai u pushua nga puna në korrik 2025 pa marrë një arsye zyrtare. Nuk arriti të gjente një tjetër vend pune në sektorin gjithnjë e më të kufizuar të medias së pavarur dhe tani punon në tregti.
“Isha vërtet i zemëruar me kolegët e mi, sepse e dija se shumë prej tyre nuk ishin dakord me atë që po bënin”, tha ai. “Por ata i zbatonin urdhrat. [...] Mund të kishin thënë jo dhe ndoshta kjo diktaturë nuk do të ishte zhvilluar kurrë.” Premtimi për ndryshim
Magyar ka premtuar ndryshime rrënjësore. “Do t’i japim fund këtij shërbimi të lajmeve të rreme”, deklaroi ai në një intervistë për M1 në prill, pak pas zgjedhjeve.
Ishte paraqitja e tij e parë në transmetuesin publik që nga viti 2024, kur kishte dhënë intervistën e parë dhe të fundit si udhëheqës i opozitës. “Media publike duhet t’i shërbejë popullit, jo interesave të politikës apo pushtetit”, shkroi në qershor në Facebook ministri i ri i Kulturës, Zoltan Tarr. “Hungaria meriton media të lira dhe të pavarura, jo propagandë lufte dhe gënjeshtra.”
Fillimisht, ndryshimi i tonit ndodhi gradualisht. Në muajt pas zgjedhjeve, të njëjtët prezantues vazhdonin të lexonin lajmet dhe shumë hungarezë pyesnin se çfarë do të ndryshonte në praktikë.
Por në qershor, Tisza, e cila zotëron një shumicë prej dy të tretash në parlament, miratoi një ndryshim të ligjit për median me synimin për të çmontuar sistemin ekzistues.
Ligji krijoi një bord mbikëqyrës jopartiak dhe një agjenci të pavarur lajmesh. Ai vendosi gjithashtu një model të ri financimi dhe një proces transparent për zgjedhjen e drejtuesve të transmetuesit publik.
Drejtuesit ekzistues dhe anëtarët e autoritetit të medias të zgjedhur gjatë qeverisjes së Fidesz-it humbën mandatet kur ligji hyri në fuqi në fund të qershorit. Më 7 korrik, të gjitha transmetimet e MTVA-së u ndërprenë papritur.
Në ekranin e M1, kanalit që më parë transmetonte “Tmerret e Luftës”, u shfaq një mesazh i bardhë mbi sfond të zi: “media publike nuk duhet të gënjejë. Kërkojmë falje që e kemi bërë këtë për shumë vite. Media publike po transformohet tani për t'u bërë e pavarur dhe e besueshme. Shërbimi i lajmeve është pezulluar përkohësisht. Qëndroni me ne!”
I njëjti mesazh u publikua në faqet e MTVA-së, përfshirë hirado.hu. Atë mbrëmje, M1 nisi të transmetonte filma hungarezë pa edicione informative, ndërsa radiot ndaluan transmetimet.
Më 20 gusht, festën kombëtare që përkujton themelimin e shtetit hungarez, lajmet u rikthyen në M1 me një identitet të ri vizual dhe prezantues të rinj. Mes tyre kishte gazetarë që më parë kishin punuar në media të pavarura dhe lokale.
Transformimi nuk ka përfunduar. Ministria e Kulturës ka marrë më shumë se 100 propozime nga organizata dhe shoqata të shoqërisë civile për reforma konkrete, ndërsa bordi i ri dhe drejtuesi i medias publike pritet të emërohen gjatë vjeshtës.
Hirado.hu vazhdon t'u kërkojë lexuesve “mirëkuptim dhe durim”, ndërsa vijon puna për “krijimin e një mediaje publike të pavarur dhe të besueshme”.
Rikthimi i besimit kërkon kohë
Megjithatë, rikuperimi i besimit shoqëror do të kërkojë më shumë kohë.
“Autokracia informative ka shkaktuar një lloj shkatërrimi që nuk e shohim askund tjetër në BE”, tha Kreko. Sipas tij, fushatat që ushqenin frikën patën ndikim të menjëhershëm dhe të matshëm në opinionin publik.
Specialistja hungareze e komunikimit Ildiko Nagy tregoi një përvojë personale. Nëna e saj, e cila ndiqte çdo ditë transmetuesin publik, u bë mbështetëse gjithnjë e më e vendosur e Fidesz-it, deri në pikën që ndërpreu marrëdhëniet me fëmijët.
“Ata e çuan drejt një psikoze”, tha Nagy. “Ajo u gjend në një situatë dëshpëruese dhe frustruese, ndërsa kanali publik ia përforconte idenë se bota ishte e frikshme dhe e keqe.”
Përçarja e marrëdhënieve për shkak të politikës nuk është një fenomen vetëm hungarez. E njëjta gjë vlen edhe për kapjen e medias nga shteti, e cila mund të kontribuojë në thellimin e polarizimit.
Sipas analizës së Foreign Policy, qeveria e re hungareze ka tani mundësinë të përpiqet të ndryshojë këtë dinamikë.
Në zgjedhjet e prillit, Tisza mori mbi 53 për qind të votave. Artikulli citon gjithashtu një vlerësim sipas të cilit rreth 70 për qind e hungarezëve mbështesin aktualisht partinë e Magyarit.
Autorja argumenton se ky mandat mund t'i japë Tisza-s hapësirë jo vetëm për të rindërtuar gazetarinë e pavarur, por edhe për të ndryshuar mënyrën e komunikimit politik.
Nëse qeveria e Magyarit arrin të rindërtojë institucionet dhe njëkohësisht të zbusë përçarjet shoqërore të krijuara gjatë viteve të mëparshme, përvoja hungareze mund të shërbejë si referencë për vende të tjera që përballen me trashëgiminë e sistemeve autokratike.
Shenjat e para të ndryshimit tashmë janë të dukshme për disa qytetarë.
Aniko Rakosy, një skulptore 78-vjeçare dhe mbështetëse prej shumë vitesh e Fidesz-it, tha se para zgjedhjeve ndiente vazhdimisht shqetësim për të ardhmen e vendit.
Katër breza të familjes së saj jetojnë së bashku në Szentendre, një qytet pranë Budapestit. Rakosy përjetoi pushtimin rus të Hungarisë, kur familjes së saj iu konfiskua prona, si dhe periudhën sovjetike, kur qeveria mbante nën vëzhgim bashkëshortin e saj.
Për shkak të këtyre përvojave, ajo mendonte se vajza dhe mbesa e saj nuk po i kushtonin vëmendje paralajmërimeve të saj se vetëm Fidesz mund ta mbante Hungarinë të sigurt. Kjo krijoi tensione brenda familjes.
Para ndërprerjes së transmetimeve publike në korrik, Rakosy shikonte televizor çdo mbrëmje. Megjithatë, para zgjedhjeve kishte nisur t'i shmangte kanalet publike, sepse flisnin tepër për luftën, dhe ndiqte edicionet e lajmeve vetëm për pak minuta.
“Kjo vetëm më bënte nervoze ose të zemëruar”, tha ajo, duke shtuar “që nga zgjedhjet jam bërë shumë më e qetë”. /Përshtati Pamfleti nga Foreign Policy/ propaganda regjimi hungari Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Rajoni dhe Bota Kriza e re që mund t’i kushtojë Trumpit më shumë se lufta 18 Shtator 2026, 12:5112:51Rajoni dhe Bota Donald Tusk ngre alarmin: Rusia po planifikon sulm ndaj NATO-s 18 Shtator 2026, 12:2512:25Rajoni dhe Bota Franca po ndryshon kurs? 64% mbështesin “përparësinë kombëtare” 18 Shtator 2026, 12:1612:16Rajoni dhe Bota Turqia lëshon mesazhin e fortë për S-400: Jemi gati për luftë në çdo moment 18 Shtator 2026, 11:4011:40Rajoni dhe Bota Sulm gjatë mësimit në Romë, 13-vjeçari godet me thikë dhe sprej piperi mësuesen 18 Shtator 2026, 11:2211:22Rajoni dhe Bota Kina dhe Pakistani shtojnë presionin mbi Iranin: Frenoni Huthët 18 Shtator 2026, 11:0411:04Rajoni dhe Bota