Projekti për krijimin e një “Shteti Sovran të Urdhrit Bektashi” nuk është vetëm një çështje fetare. As një debat mbi autonominë e një komuniteti shpirtëror. Nëse merret seriozisht në kuptimin juridik, ai përfaqëson diçka shumë më të madhe: projektin për krijimin, brenda territorit të Republikës së Shqipërisë, të një subjekti të ri me pretendim për sovranitet dhe personalitet ndërkombëtar. Dhe pikërisht këtu nis pyetja që ende nuk ka marrë përgjigjen e saj të plotë. Pse duhet një shtet? LEXO EDHE:AKSHI-i përgjigjet ndaj artikullit që vë në dyshim funksionimin e ‘Diellës’: Ka sistem AI, ka vulosur mbi 120 mijë dokumente zyrtare Bektashizmi mund të ketë një qendër botërore. Mund të gëzojë autonomi të zgjeruar, status juridik të posaçëm, privilegje institucionale, imunitete funksionale apo një regjim të veçantë të njohur me ligj. Të gjitha këto mund të realizohen pa ndryshuar hartën e sovranitetit shqiptar. Atëherë, nëse objektivi është vetëm mbrojtja dhe forcimi i Urdhrit Bektashi, duhet shpjeguar pse instrumentet ekzistuese juridike nuk mjaftojnë. Sepse sovraniteti nuk është dekor institucional. Një shtet, edhe kur është mikroshtet, prodhon kompetenca që një bashkësi fetare nuk i ka. Ai mund të ketë juridiksion territorial, shtetësi, dokumente udhëtimi, marrëdhënie diplomatike, kapacitet për të lidhur marrëveshje ndërkombëtare, regjim fiskal dhe pronësor, regjistra juridikë, privilegje e imunitete dhe, në rrethana të caktuara, aspiratë për pjesëmarrje në organizata ndërkombëtare. Kjo do të thotë se debati nuk duhet të përqendrohet vetëm te simbolika e krijimit të një “Vatikani bektashi”. Duhet të përqendrohet te funksioni inkremental i sovranitetit. Çfarë do të mund të bëjë nesër ky entitet që Kryegjyshata Botërore Bektashiane nuk mund ta bëjë sot? Kjo është pyetja që ndan retorikën nga arkitektura reale e projektit. NGA AUTONOMIA FETARE TE SOVRANITETI Në të drejtën publike ekziston një dallim themelor ndërmjet autonomisë dhe sovranitetit. Autonomia ushtrohet brenda një rendi juridik. Sovraniteti pretendon të prodhojë rendin e vet juridik. Kjo diferencë është thelbësore. Një bashkësi fetare mund të administrojë pronat, financat, strukturat e saj, institucionet arsimore dhe marrëdhëniet me besimtarët. Një shtet, përkundrazi, mund të pretendojë juridiksion publik mbi territor dhe persona. Nëse projekti i Shtetit Sovran Bektashi synon pikërisht këtë kalim, atëherë ai prek drejtpërdrejt parimet mbi të cilat ndërtohet Republika e Shqipërisë: sovranitetin shtetëror, unitetin e shtetit, integritetin territorial dhe ekskluzivitetin e juridiksionit publik. Për këtë arsye, krijimi i një entiteti sovran nuk mund të trajtohet si një procedurë e zakonshme administrative, si një favor ndaj një komuniteti fetar apo si një çështje pronësie. Në thelb bëhet fjalë për pyetjen nëse dhe si Republika e Shqipërisë mund të kufizojë ushtrimin e sovranitetit të saj mbi një pjesë të territorit. NJË SHTET NUK KRIJOHET VETËM ME LIGJ Edhe nëse Shqipëria do ta njihte juridikisht një entitet të tillë, kjo nuk do të ishte e mjaftueshme për ta kthyer automatikisht në një subjekt efektiv të së drejtës ndërkombëtare. Njohja ndërkombëtare nuk prodhohet me vendim të njëanshëm. Duhet parë nëse shtete të tjera do ta njihnin, nëse do të pranonin dokumentet e tij, nëse do të krijonin marrëdhënie diplomatike, nëse do të lidhnin marrëveshje me të dhe nëse entiteti do të kishte kapacitet të vepronte realisht si shtet. Pra, mund të ekzistojë një diferencë e madhe ndërmjet një shteti të shpallur, një shteti të njohur dhe një shteti funksional. Kjo diferencë është vendimtare. Përndryshe, rreziku është krijimi i një konstrukti juridik me emrin e sovranitetit, por pa instrumentet e tij reale. KUSH E KËRKON SOVRANITETIN? Pikërisht këtu debati bëhet edhe politik. Por edhe këtu kërkohet kujdes. Nuk mjafton të identifikosh se kush mund të përfitojë nga projekti për të deklaruar se ai është ideatori i tij. Në çdo projekt të kësaj natyre duhen ndarë së paku pesë kategori: ideatorët, arkitektët juridikë, mundësuesit politikë, mbështetësit diplomatikë ose financiarë dhe përfituesit potencialë. Një shtet mund të ketë interes për krijimin e një entiteti të tillë pa e pasur konceptuar atë. Një aktor financiar mund të përfitojë nga një regjim i caktuar pa qenë sponsor. Një autoritet fetar mund të jetë përfitues formal pa qenë domosdoshmërisht origjina e projektit. Prandaj analiza duhet të ecë në drejtimin e kundërt nga ai i konspiracionit. Jo fillimisht: “Kush qëndron pas shtetit?” Por: “Çfarë kompetence krijon ky shtet?” Pastaj: “Për çfarë funksioni nevojitet kjo kompetencë?” Dhe vetëm më pas: “Kush ka interes te ky funksion?” NJË SHTET KA EDHE EKONOMI Një tjetër dimension që nuk mund të anashkalohet është regjimi financiar. Nëse projekti do të mbetet thjesht një simbol fetar, kjo çështje ka rëndësi të kufizuar. Por nëse parashikohen sistem fiskal, regjistrim subjektesh juridike, administrim fondacionesh, donacionesh ndërkombëtare, marrëdhënie bankare, privilegje tatimore apo regjime të posaçme financiare, atëherë pyetjet shumëfishohen. Kush kontrollon flukset financiare? Cilat standarde zbatohen për pronarët përfitues? Kush ushtron mbikëqyrjen kundër pastrimit të parave? Cili është raporti me sistemin bankar shqiptar dhe europian? Kush regjistron shoqëritë, fondacionet apo pasuritë? Këto nuk janë detaje teknike. Ato janë pjesë e vetë përmbajtjes së sovranitetit. PO POPULLSIA E SHTETIT? Çdo shtet kërkon jo vetëm territor dhe autoritet, por edhe një marrëdhënie juridike me individët. Kush do të jetë shtetas i këtij entiteti? Vetëm klerikët? Besimtarët? Rezidentët? A do të lejohet shtetësia e dyfishtë? Çfarë të drejtash dhe detyrimesh do të prodhojë kjo shtetësi? Kush do të jetë kreu i shtetit dhe si do të bëhet trashëgimia e pushtetit? A do të bashkohen në një person autoriteti fetar dhe ai shtetëror? Këto pyetje janë thelbësore sepse përcaktojnë nëse kemi përballë një entitet fetar me privilegje apo një rend të mirëfilltë publik. NGA “DIELLA” TE BABA MONDI Shqipëria e viteve të fundit është bërë shpesh terren eksperimentimi për forma të reja të administrimit, teknologjisë dhe përfaqësimit institucional. Nga “Diella”, figura digjitale e administratës publike, te projekti i një entiteti sovran të drejtuar nga autoriteti më i lartë bektashi, shteti shqiptar duket se po hyn në një fazë ku pyetja nuk është më vetëm si qeveriset, por edhe çfarë është vetë shteti. Në njërin rast teknologjia merr fytyrë institucionale. Në tjetrin, autoriteti fetar mund të marrë formë shtetërore. Të dyja kërkojnë të njëjtën gjë: kufij të qartë juridikë. Sepse inovacioni institucional nuk përjashton kontrollin kushtetues. Përkundrazi, sa më e pazakontë të jetë forma, aq më e fortë duhet të jetë kërkesa për të kuptuar kompetencat që po krijohen. Në rastin e Shtetit Sovran Bektashi, katër teste janë të pashmangshme: A është sovraniteti i domosdoshëm? A është proporcional me objektivin? A do të jetë efektiv ndërkombëtarisht? Dhe cilëve aktorë mund t’u atribuohet realisht konceptimi, hartimi dhe realizimi i tij? Në fund, çështja mund të reduktohet në një formulë të vetme: SOVRANITET → KOMPETENCË → FUNKSION → INTERES → AKTORË → ARKITEKTURË JURIDIKE → NJOHJE → EFEKTIVITET Pikërisht për këtë arsye, pyetja më e rëndësishme nuk është: “Pse një shtet për Bektashinjtë?” Por: Cili funksion juridik, diplomatik, financiar ose institucional kërkon krijimin e një subjekti sovran dhe nuk mund të realizohet në mënyrë ekuivalente brenda rendit juridik ekzistues të Republikës së Shqipërisë? Nëse kësaj pyetjeje i gjendet përgjigjja, atëherë fillon të kuptohet edhe vetë projekti. Nëse përgjigjja mungon, atëherë mungon ende justifikimi themelor për sovranitetin. SI.E./Shqiptarja.com TAG: baba mondi Diella Tani Meçani Sa e vlerësoni këtë artikull? ★ ★ ★ ★ ★ 5.0 / 5 (2 vlerësime) Faleminderit! OPINIONET MË TË VLERËSUARA Komente Komento Sondazhi i ditës:
15 Gusht, 13:45
Cili është shkaku i konflikteve në Shqipëri? Politika 56.6% Shoqëria 27.1% Social media 16.3% Vota total: 4082 Votat totale janë unike Sondazhi i ditës: 15 Gusht, 13:45 Cili është shkaku i konflikteve në Shqipëri?