Për një kohë të gjatë, faktorët kryesorë të rrezikut për të pësuar një infarkt ose goditje në tru kanë qenë një mënyrë jetese sedentare, pirja e duhanit, presioni jashtëzakonisht i lartë i gjakut dhe kolesteroli, si dhe plakja e ngadaltë dhe e pashmangshme. Por tani ekziston një tjetër shkaktar i mundshëm, në formën e një kategorie ëmbëlsuesish të njohur si alkoolet e sheqerit.Lexo edhe:Më pak sheqer kur merrni antibiotikë ju mbronmikrobiomën e zorrëve Një studim i fundit, i paraqitur në takimin vjetor të Shoqatës Evropiane të Kardiologjisë, është mjaft shqetësues. Ai ka lidhur nivelet e larta të ksilitolit në gjak, një ëmbëlsues i zakonshëm i llojit alkool sheqeri, që përdoret në produkte të ndryshme dietike ose me pak kalori, por gjendet gjithashtu në shumë marka çamçakëzësh, shpëlarësish goje dhe pastash dhëmbësh, me një rrezik 57 për qind më të madh për të pësuar një goditje në tru ose infarkt gjatë gjashtë viteve të ardhshme, krahasuar me njerëzit që kishin nivele të ulëta të tij në gjak. Dr Marco Witkowski, konsulent i lartë i kardiologjisë në Spitalin Universitar Charité në Berlin, i cili drejtoi studimin, i përshkroi gjetjet si veçanërisht të habitshme, duke pasur parasysh se shumë njerëz zgjedhin produkte me aromë ksilitoli, si reçelrat ose koset pa sheqer, duke besuar se janë më të shëndetshme se alternativat me sheqer. “Gjetjet tona afatgjata nxjerrin në pah se sa pak dimë për sigurinë kardiovaskulare të ksilitolit”, thotë ai. Por historia e ksilitolit është gjithashtu më komplekse nga sa mund të duket fillimisht, sepse ekzistojnë dy mënyra përmes të cilave ai mund të grumbullohet në sasi të mëdha në qarkullimin e gjakut. Njëra është përmes marrjes së tij si ëmbëlsues, ndërsa tjetra përmes tretjes së sheqerit. Pra, çfarë po ndodh? Dhe sa duhet të shqetësohemi? Çfarë është ksilitoli? Ksilitoli është një alkool sheqeri, një lloj karbohidrati me një strukturë kimike që i ngjan si sheqerit, ashtu edhe alkoolit, duke i mundësuar të stimulojë receptorët e shijes së ëmbël në gjuhë. Alkoolet e sheqerit gjenden natyrshëm në sasi të vogla në një sërë bimësh dhe kërpudhash, nga tërshëra te mjedrat, luleshtrydhet, kumbullat, lëvorja e pemës së mështeknës dhe madje edhe kërpudhat. Por gjatë 50 viteve të fundit, jemi ekspozuar ndaj tyre në sasi shumë më të mëdha përmes shumë produkteve dietike dhe me pak kalori. Meqenëse zorra thith vetëm pjesërisht alkoolet e sheqerit, ksilitoli përmban 60 për qind të kalorive që gjenden në një sasi ekuivalente të sheqerit të zakonshëm, duke e bërë atë një ëmbëlsues me më pak kalori dhe me një përdorim të rëndësishëm. Si rezultat, ksilitoli dhe alkoolet e tjera të sheqerit, si eritritoli, sorbitoli dhe maltitoli, janë përqafuar gjerësisht nga industria ushqimore. Ku mund ta gjeni ksilitolin? Ksilitoli gjendet në lloje të ndryshme çamçakëzësh pa sheqer, karamele menteje dhe sprej për freskimin e frymëmarrjes, si dhe në disa marka produktesh dentare me aromë dhe vitamina që përtypen. Ai gjendet gjithashtu në disa pije të gazuara pa sheqer, çajra të ftohtë, pije energjike, ëmbëlsira, gjalpë kikiriku, akullore, kos dhe reçel, ndërsa mund ta blini edhe në formë pluhuri për ta shtuar në çajra ose produkte të pjekura në shtëpi. Popullariteti i tij është aq i madh sa në vitin 2023, tregu i përgjithshëm i ksilitolit vlerësohej të kishte një vlerë prej 701.3 milionë dollarësh (518.9 milionë paund). “Është një fushë paksa delikate, sepse ekziston një industri e ksilitolit dhe ai përgjithësisht konsiderohet i sigurt”, thotë Prof. Jürg Beer, profesor në Qendrën e Kardiologjisë Molekulare të Universitetit të Zyrihut. “Përdoret gjerësisht dhe dentistët në fakt e pëlqejnë, sepse është i mirë për dhëmbët, gjë që sigurisht është një avantazh, për shembull, në çamçakëzët.” Ksilitoli mund të gjendet në shumë çamçakëzë, karamele menteje dhe sprej për freskimin e frymëmarrjes pa sheqer. Si mund të rrisë ksilitoli rrezikun kardiovaskular Për një kohë të gjatë, perceptimi për ksilitolin ishte kryesisht pozitiv. Studimet sugjeronin se ai mund të ndryshonte përbërjen e mikrobiomës së gojës popullatat e mikroorganizmave në gojën tonë në mënyra që mbronin dhëmbët. Studime të tjera zbuluan se ai mund të reduktonte shkallën e infeksioneve të rrugëve të frymëmarrjes dhe të rriste sasinë e substancave të dobishme kimike në zorrë. Mbi të gjitha, meqenëse ksilitoli shkakton rritje më të ulëta të glukozës dhe prodhim më të vogël të insulinës sesa sheqeri, ai është konsideruar një mjet i fuqishëm për të ndihmuar njerëzit të humbin peshë. Megjithatë, gjatë tre viteve të fundit, Witkowski dhe studiues të tjerë të kardiologjisë në Cleveland Clinic kanë publikuar një seri studimesh që e lidhin si ksilitolin, ashtu edhe eritritolin me probleme kardiovaskulare. Ky hulumtim ka lidhur nivelet e larta në gjak të eritritolit ose ksilitolit me infarktet dhe goditjet në tru në një grup prej më shumë se 1100 njerëzish që konsideroheshin me rrezik më të lartë për sëmundje kardiovaskulare. Ata kanë kryer gjithashtu hetime të mëtejshme, duke përfshirë një të ashtuquajtur studim me ekspozim te njerëzit, në të cilin 10 vullnetarë pranuan të konsumonin 30 gramë ksilitol – dozë tipike që përdoret në një kanaçe pije të gazuar dhe t’u merrej gjak gjysmë ore më vonë. Rezultatet sugjerojnë se përqendrimet e larta të ksilitolit dhe eritritolit në gjak mund të rrisin rrezikun e infarkteve ose goditjeve në tru duke aktivizuar fragmente të vogla të qelizave të gjakut, të njohura si trombocite, dhe duke i nxitur ato të grumbullohen së bashku dhe të formojnë mpiksje. “Duhet t’i marrim seriozisht këto gjetje rreth alkooleve të sheqerit”, thotë Prof. Beer. “Veçanërisht pasi, nëse shkoni te motorët e kërkimit me inteligjencë artificiale dhe pyesni se cilët ëmbëlsues duhet të përdorni për të zëvendësuar sheqerin, disa prej tyre rekomandojnë eritritolin si zgjedhjen e parë.” Çfarë tjetër mund të fshihet pas këtyre gjetjeve? Në të njëjtën kohë, studiues të tjerë theksojnë se mund të ketë një shpjegim krejtësisht tjetër për këto gjetje. Prof. Bettina Wölnerhanssen, profesore në Universitetin e Bazelit, e cila bashkëdrejton një grup kërkimor mbi metabolizmin, thekson se trupi prodhon natyrshëm ksilitol dhe alkoole të tjera sheqeri si nënprodukt të tretjes së glukozës. Nivelet e larta të ksilitolit në gjak mund të pasqyrojnë faktin që një person konsumon shumë sheqer, ose mund të jenë shenjë e një gjendjeje metabolike, ose e paradiabetit, të cilat dihet se rrisin me kalimin e kohës rrezikun për goditje në tru ose infarkt. Ndërsa gjetjet e studimit me ekspozim te njerëzit ishin të habitshme, Prof. Wölnerhanssen vuri në dukje gjithashtu se trombocitet mund të grumbullohen përkohësisht si përgjigje ndaj një sërë sjelljesh të ndryshme, për shembull pas konsumimit të një supe të kripur, përpara se të kthehen në gjendjen normale pa efekte afatgjata. Ajo argumenton se nevojiten studime më të mëdha për të provuar nëse marrja e dozave të mëdha të ksilitolit si ëmbëlsues po krijon rrezik për mpiksje të rrezikshme të gjakut. Çfarë duhet të bëjmë? “Këto gjetje nuk duhet të merren si një arsye për të zgjedhur sheqerin e zakonshëm në vend të ëmbëlsuesve”, thotë Prof. Wölnerhanssen. “Kam frikë se kjo mund të ndodhë pasi njerëzit të ndihen më të shqetësuar për ksilitolin, por rreziqet e konsumimit të tepërt të sheqerit për zemrën janë shumë më mirë të dokumentuara.” Megjithatë, Prof. Beer ka një këndvështrim tjetër. Ai beson se njerëzit që duhet të shqetësohen më shumë për ksilitolin si ëmbëlsues janë ata që tashmë jetojnë me gjendje të ndryshme kronike shëndetësore, si paradiabeti, presioni i lartë i gjakut, kolesteroli i lartë dhe ata që kanë pësuar tashmë një infarkt. Kjo për shkak se rreziku i tyre për një goditje në tru ose një tjetër infarkt është tashmë i lartë. Nëse ksilitoli është në gjendje të shkaktojë mpiksje gjaku, argumenton ai, konsumimi i më shumë ksilitolit përmes ushqimeve dhe produkteve të tjera mund ta përkeqësojë këtë rrezik. Njerëzit me sëmundje të mëlçisë “mund të jenë gjithashtu më të cenueshëm, pasi atyre u duhet më shumë kohë për ta eliminuar ksilitolin nga qarkullimi i gjakut dhe mund të ketë më shumë gjasa për efekte të padëshiruara”, thotë Prof. Beer. Prof. Beer sugjeron se njerëzve që jetojnë me këto gjendje kronike mund t’u këshillohet të kërkojnë produkte dietike të ëmbëlsuara me ëmbëlsues të tjerë, të paktën në disa raste. Ndërsa janë ngritur shqetësime shëndetësore për ëmbëlsuesit artificialë si sakarina dhe aspartami, ai mendon se provat që i lidhin alkoolet e sheqerit me dëmtime të mundshme janë më të forta. “Për këto grupe më të cenueshme, duhet të përpiqeni të mos e teproni. Nëse po konsumoni shumë, për shembull, disa kanaçe pije të gazuara që përmbajnë ksilitol në ditë, ndoshta ka ardhur koha ta reduktoni.”/TheTelegraph
