Ne nuk migrojmë si kafshët e tjera, duke shkuar dhe ardhur, por në mënyrë progresive: ne thjesht shkojmë... Njerëzit kanë migruar për një kohë shumë të gjatë, të paktën dy milionë vjet, gjë që është e çuditshme. Kushërinjtë tanë hominidë nuk e bëjnë këtë. Ne nuk migrojmë si kafshët e tjera, duke shkuar dhe ardhur, por në mënyrë progresive: ne thjesht shkojmë. Paraardhësi i përbashkët midis nesh dhe shimpanzeve jetoi në Afrikë midis 5 dhe 6 milionë vjet më parë. Gjinia Homo u shfaq, gjithashtu në Afrikë, rreth 2.6 milionë vjet më parë. Deri atëherë, të gjitha speciet e nënfamiljes sonë, hominidët, kishin mbetur në kontinentin e tyre të origjinës. Pastaj ndodhi diçka.
-Pse Homo filloi të lëvizë?
I pari që u largua ishte paraardhësi ynë i gjatë dhe i hollë, djali Turkana, Homo ergaster. Ai jetoi në malësitë etiopiane, në kanionet e Luginës Rift. Dy milionë vjet më parë, duke ndjekur prenë e tij me ritmin e një vrapuesi maratonash, ai pa e ditur u largua nga Afrika. Vetëm me një shtizë rudimentare në dorë dhe me shumë kuriozitet në mendje, ai u shpërnda nëpër Euroazi, duke i dhënë jetë specieve të reja njerëzore në Kaukaz, Evropë, Kinë dhe arkipelagun indonezian.
Pse e bënë këtë? Ekzistojnë dy hipoteza të mundshme. Ndoshta ata filluan të lëviznin për t'u përshtatur me mjediset që ndryshonin vazhdimisht. Në të vërtetë, kishin filluar lëkundjet akullnajore, periudhat e ftohta alternoheshin me periudha të ngrohta, rripat e bimësisë zhvendoseshin dhe kështu bënin edhe burimet. Në situata si këto, përshtatja më efektive dhe e shpejtë konsiston në ndjekjen e habitatit më të përshtatshëm, domethënë, zgjerimin si një njollë nafte në kërkim të ushqimit dhe hapësirës.
Saharaja, për shembull, kishte periudha kur ishte e gjelbër dhe tërheqëse, duke tërhequr grupe homininësh subsaharianë drejt Mesdheut dhe Lindjes së Mesme, dhe më pas u bë përsëri e thatë, duke i shtyrë ata përsëri drejt lumenjve dhe brigjeve. Një hipotezë e dytë, ndoshta plotësuese, është se ekzistonte edhe një komponent njohës, një kuriozitet eksplorues: gjithmonë dëshira për të parë se çfarë ndodhej në anën tjetër të kodrës, përtej atij kepi në bregdet, përtej kthesës së lumit. Në mënyrë të pavetëdijshme dhe ngadalë, në këtë mënyrë, dikush mund të nisej nga Afrika dhe të arrinte në të gjithë Euroazinë.
-Diaspora e dytë e madhe dhe speciet e reja
Diaspora e dytë e madhe ndodhi 700,000 vjet më parë, pas një kataklizmi të tmerrshëm klimatik akullnajor që zhduku 98% të popullsisë njerëzore. Planeti është më i fortë se ne dhe i pamëshirshëm. Duke kapërcyer ngushticën, të mbijetuarit e paktë në Afrikë i dhanë jetë një linje të re njerëzore, me tru më të madh dhe teknologji më efikase. Edhe një herë, ata rikthyen shtigjet e eksodit të parë nga Afrika dhe u përhapën në të gjithë Euroazinë, duke kaluar nëpër Gadishullin Arabik dhe Lindjen e Mesme. Edhe ata, përmes ndarjes gjeografike, i dhanë jetë specieve të reja njerëzore: njeriut Neandertal në Euroazinë perëndimore dhe njeriut Denisovan në Euroazinë lindore. Migrimi gjeneron diversitet speciesh. Evolucioni është gjeografi, shpërndarje, migrim, zhdukje. Kjo është arsyeja pse gjinia Homo është një shkurre formash të shumëfishta njerëzore: plastike, oportuniste, të lëvizshme, fleksibile, nomade.
Më në fund, erdhi diaspora e tretë: e jona. Kur paraardhësit tanë të parë të drejtpërdrejtë, që i përkisnin species Homo sapiens, u shfaqën në Afrikë, treqind mijë vjet më parë, bota ishte plot me forma të tjera njerëzore. Ishte një botë shumëshe; Kishte shumë mënyra për të qenë njeri. Që 130,000 vjet më parë, edhe ne filluam të largoheshim nga Afrika, dhe kështu hasëm pasardhësit e të gjitha migrimeve të mëparshme: Neandertalët në Evropë, Denisovanët në Azi, dy specie të çuditshme njerëzore xhuxhë në Indonezi dhe Filipine. Ne bashkëjetuam me këto specie të tjera njerëzore, duke ndarë tokën, ujin dhe prenë. Madje u çiftëzuam me këta njerëz të tjerë, duke lindur pasardhës hibridë , të cilët ishin të shëndetshëm dhe të mirëpritur në komunitetet e tyre, aq sa edhe ata nga ana tjetër patën pasardhës. Kështu, sot, disa fragmente të ADN-së së Neandertalëve dhe Denisovanëve janë brenda gjenomeve të popullatave që rrjedhin nga ata që u larguan nga Afrika.
Migrimi gjeneron diversitet speciesh. Evolucioni është gjeografi, shpërndarje, migrim, zhdukje. Kjo është arsyeja pse gjinia Homo është një shkurre me forma të shumëfishta njerëzore: plastike, oportuniste, të lëvizshme, fleksibile, nomade.
-Si u përhap specia njerëzore në të gjitha kontinentet
Deri pesëdhjetë mijëvjeçarë më parë, pra, pesë specie të ndryshme njerëzore banonin në Tokë. Pastaj ne u bëmë më pushtues , ata filluan të tërhiqeshin dhe të veniten si shumë flakë. Ata humbën diversitetin, ne rrezatuam në një mori kulturash, gjuhësh dhe popujsh. Eurasia në veçanti ishte një platformë e shkëlqyer komunikimi. Ajo vetëm zë një të tretën e sipërfaqes së planetit të dalë nga faqja: 9,000 km pa hasur pengesa, nga fushat e Hungarisë deri në Murin e Madh të Kinës. Grupet e vogla dhe të shkathëta të gjuetarëve dhe mbledhësve të specieve tona depërtuan në të gjitha luginat e Azisë, deri në Oqeanin Arktik dhe Sulawesi, por mbi të gjitha duke kaluar hapësirat e gjera të stepave aziatike në këmbë.
Nga kjo pikëpamje, Evropa, gjeografikisht, është vetëm një shtojcë perëndimore me fund të mbyllur të masës së madhe tokësore euroaziatike. Njerëzit e parë afrikanë mbërritën këtu mbi një milion vjet më parë. Pasi u zhdukën, mbërritën paraardhësit afrikanë të Neandertalëve. Rreth 50,000 vjet më parë, Homo sapiens i parë mbërriti më në fund, me lëkurë të errët dhe sy të çelët. Disa mijëvjeçarë më parë, paraardhësit e aborigjenëve mbërritën në Australi, duke kaluar nëpër Timor dhe Guinenë e Re. Shumë kohë para se të arrinin në Evropë, ata krijuan vepra të shkëlqyera arti mural. Tashmë 45,000 vjet më parë, gjuetarët sapiens me lëkurë të errët , pasi kishin lënë Afrikën disa mijëvjeçarë më parë, ishin ngjitur nga malet Altai përgjatë luginës së lumit Jenisei, duke kaluar Siberinë dhe duke arritur në bregdetin e akullt të Detit Kara. Të organizuar mirë, ata gjuanin pre të mëdha si mamuthi leshator. Duke ndjekur kafshët, ata u zhvendosën në lindje, duke kaluar një kontinent të tërë të ngrirë që tani është i zhytur, Beringia , dhe duke filluar 20,000 vjet më parë ata hynë në Amerikën e Veriut. Ata u shpërndanë nëpër fushat e mëdha, duke ndjekur bregdetin e Paqësorit deri në Meksikë. Gjatë disa mijëvjeçarëve të ardhshëm, ata kolonizuan Amerikën Qendrore dhe Jugore, deri në Tierra del Fuego. Ishte një tjetër epope e jashtëzakonshme e diversitetit njerëzor: nga ai grup gjuetarësh siberianë , të cilët dinin si të përshtateshin në çdo gjerësi gjeografike nga Arktiku në Patagoni, mijëra kultura, gjuhë dhe tradita amerindiane u diversifikuan. Kështu, specia njerëzore u zgjerua në çdo kontinent përveç Antarktidës. Një histori e madhe uniteti në diversitet. Një histori migrimi./Përshtati “Pamfleti” nga “Corriere della Sera”emigrimi njerzit Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen Kulture George Soros: Engjëll apo Djall? 1 Gusht 2026, 12:5312:53Kulture Parrhesia: Të flasësh lirisht dhe me guxim 31 Korrik 2026, 20:2120:21Kulture Dëshmia sllovene për Fishtën, si e vlerësonte bota arkitektin e kulturës shqiptare 31 Korrik 2026, 14:2914:29Kulture Çfarë na mëson Eskili për drejtësinë? 28 Korrik 2026, 21:5921:59Kulture Pse ka kaq shumë makina luksoze në Shqipëri? 28 Korrik 2026, 15:3415:34Kulture Liqeni i Ohrit nën kërcënim, UNESCO i jep Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut 5 vite për të zbatuar rekomandimet 28 Korrik 2026, 12:4112:41Kulture